Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 6 października 2008 r. B. S. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z prośbą o przyznanie w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem.
Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezes ZUS odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołując się do treści przepisu art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) organ wskazał, iż nie ma możliwości przyznania świadczenia, albowiem skarżąca nie spełniła warunku całkowitej niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek, wynoszący dla kobiet 60 lat, uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Zwrócił również uwagę, iż wśród świadczeń przewidzianych w przepisach powyższej ustawy nie ma wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i z tego powodu, co do zasady, wykluczona jest możliwość przyznania świadczenia w trybie art. 83 ww. ustawy.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy swoją decyzję dnia [...] lutego 2010 r., wskazując w jej motywach, że skarżącej nie może być przyznana emerytura w drodze wyjątku, albowiem skarżąca nie spełniła przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wieku. Organ wyjaśnił jednocześnie, że konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie może być utożsamiana z brakiem możliwości podjęcia pracy. Dodatkowo podał, że regulacją ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest objęta wcześniejsza emerytura z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki.
Na powyższą decyzję B. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie - wobec zawartej w skardze prośby skierowanej do Sądu o przyznanie wcześniejszej emerytury - wyjaśnić trzeba, że sąd administracyjny nie przyznaje skarżącym ani innym osobom żadnych uprawnień ani świadczeń, o które toczy się przed nim postępowanie, gdyż nie należy to do jego kompetencji. Sąd administracyjny jedynie kontroluje, czy decyzje administracyjne wydane w niniejszej sprawie są zgodne z prawem.
Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Skarga, analizowana w kontekście podanych kryteriów kontroli decyzji administracyjnych przez sąd, podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób, który mógłby zaważyć na ostatecznym wyniku podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych będący materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonych na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a więc nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać je w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Pierwszy z wymienionych w przepisie warunków dotyczy ubezpieczenia wnioskodawcy lub osoby zmarłej, po której żąda przyznania świadczenia wnioskodawca. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku i po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie.
Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu.
W sprawie niniejszej skarżąca nie spełniła przesłanki trzeciej – niemożliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Całkowita niezdolność do pracy, oznaczająca niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy w normalnych warunkach, musi być potwierdzona stosownym orzeczeniem (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2001 r., II SA 646/01 Lex nr 121924, wyrok NSA z 12 maja 2003 r., II SA 16/03, Lex nr 156910). Wiek uniemożliwiający podjęcie pracy (działalności) obejmuje okres poniżej 18 roku życia oraz okres po przekroczeniu wieku emerytalnego. W sprawie nie jest sporne, że wobec skarżącej nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie osiągnęła wieku emerytalnego.
W tej sytuacji, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, skarżącej nie można zaliczyć do grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku.
W rozpoznawanej sprawie okolicznością najistotniejszą jest jednakże to, iż powyższy przepis nie mógł być w niej – co do zasady - zastosowany. W myśl art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia określone w ustawie obejmują bowiem jedynie: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny, dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej, zasiłek pogrzebowy. Wśród świadczeń przewidzianych we wskazanym przepisie nie ma wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2001 r., II SA 2459/00, wyrok WSA w Warszawie z 6 lipca 2006 r., II SA/Wa 438/06). Z powyższego jednoznacznie zatem wynika, że tego typu świadczenie w oparciu o tę ustawę skarżącej przyznane być nie mogło.
Możliwość przyznania wcześniejszej emerytury pracownikom opiekującym się dziećmi wymagającymi stałej opieki, przewidywało rozporządzenie Rady Ministrów z 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28 poz. 149), które jednak utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.