Uzasadnienie
Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy – Oddział w O. nakazem z dnia [...] grudnia 2007 r., działając na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589), nakazał "T." K. J.:
- 1. Poddać P. J. szkoleniu okresowemu dla osób kierujących pracownikami;
- 2. Poddać szkoleniu wstępnemu z zakresu instruktażu ogólnego z dziedziny bhp pracowników: A. O., M. J. i R. S., nadając jednocześnie tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności,
- 3. Poddać szkoleniu wstępnemu z zakresu instruktażu stanowiskowego z dziedziny bhp pracowników: A. O., M. J. i R. S., nadając jednocześnie tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności,
- 4. Poddać wstępnym badaniom lekarskim pracownicę M. J., nadając jednocześnie tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności,
- 5. Dokonać oceny i udokumentować ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą na stanowisku: [...], [...], [...],
- 6. Poinformować pracowników M. J., A. O., R. S. i P. W. o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą.
We wniosku z dnia 2 stycznia 2008 r. skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności nakazu w pkt 1, 2, 3, 5 i 6. W uzasadnieniu podała, że w stosunku do P. J. nie może mieć zastosowania art. 2373 §21 Kodeksu pracy, bowiem wymieniony nie jest pracownikiem, lecz pełnomocnikiem na podstawie Kodeksu cywilnego. Natomiast co do pkt 2 i 3 nakazu stwierdziła, że R. S. nie świadczy pracy w siedzibie zakładu pracy i wykonuje ją na własnym sprzęcie. Zatem nie ma tutaj zastosowania przepis 2373 §21 Kodeksu pracy. Podobnie rzecz się ma z A. O. i M. J., bowiem stwierdzenie, że pracują bez szkolenia ogólnego i stanowiskowego jest pozbawione racji z tego powodu, że pracownicy ci byli przeszkoleni i na dowód powyższego załączyła oświadczenia wymienionych. Zaś co do pkt 5 stwierdziła, że nie można dokonać oceny i udokumentować ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą na stanowisku [...], bowiem praca ta jest świadczona poza zakładem pracy, a co do pkt 6 podniesiono zarzut, iż nie można informować R. S. i P. W. o ryzyku zawodowym, bowiem są oni zatrudnieni na podstawie umowy nakładczej i praca jest wykonywana poza siedzibą firmy oraz na sprzęcie nienależącym do firmy.
Okręgowy Inspektor Pracy w P. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 158 § 1 k.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonego nakazu w pkt 1 i odmówił stwierdzenia nieważności w pkt 2, 3, 5 i 6. W uzasadnieniu podał, że szkolenie pracowników w zakresie obsługi komputerów nie jest tożsame z przeprowadzeniem szkolenia wstępnego z zakresu instruktażu ogólnego z dziedziny bhp. W myśl bowiem § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, instruktaż ogólny powinien zapewnić uczestnikom szkolenia zapoznanie się z podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy zawartymi w Kodeksie pracy, w układach zbiorowych pracy lub w regulaminach pracy, z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązującymi w danym zakładzie pracy, a także z zasadami udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku.
Natomiast fakt, że pracownik wykonuje pracę w miejscu zamieszkania, nie ma żadnego wpływu na możliwość przeszkolenia. Z kolei zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia, instruktaż stanowiskowy powinien zapewnić uczestnikom szkolenia zapoznanie się z czynnikami środowiska pracy występującymi na ich stanowiskach pracy i ryzykiem zawodowym związanym z wykonywaną pracą, sposobami ochrony przed zagrożeniami, jakie mogą powodować te czynniki, oraz metodami bezpiecznego wykonywania pracy na tych stanowiskach i w tej sytuacji szkolenie w zakresie obsługi komputera, nie jest również jednoznaczne z przeprowadzeniem takiego szkolenia, zaś załączone do wniosku oświadczenia pracowników nie odpowiadają tym wymogom. W dalszej części organ podał, że według § 39a ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn. z 2003 r. Dz. U. Nr 169, poz. 1650 ze zm.), pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i preparatów chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy.
Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac i obowiązek ten spoczywa na wszystkich pracodawcach, również tych, których pracownicy wykonują pracę w miejscu zamieszkania. Z kolei według ust. 3 powołanego przepisu, pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:
- 1) opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:
- a) stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
- b) wykonywanych zadań,
- c) występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
- d) stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
- e) osób pracujących na tym stanowisku;
- 2) wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko;
- 3) datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.
Zatem w świetle powyższych wytycznych nie sposób stwierdzić, aby fakt wykonywania przez pracownika pracy w miejscu zamieszkania, uniemożliwiał przeprowadzenie powyższej czynności. W dalszej zaś części uzasadnienia przeanalizował przesłanki z art. 156 § 1 pkt 5, 6 i 7 k.p.a. konstatując, że nie zostały one naruszone w zaskarżonej decyzji.
W odwołaniu z dnia 4 lutego 2008 r. do Głównego Inspektora Pracy, skarżąca podała, że organ dowolnie zinterpretował przepisy prawne, podtrzymując zarzuty z wniosku i konstatując, że pracownicy, którzy podpisali oświadczenia, zostali przeszkoleni. W dalszej części powtórzyła, że pracownicy wykonujący pracę w miejscu zamieszkania nie powinni być szkoleni i ocena ryzyka zawodowego w ich sytuacji, jest niemożliwa.
Generalny Inspektor Pracy decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu – powołując się na dotychczasową argumentację – podał, że instruktaż ogólny winien być udokumentowany w sposób określony w § 12 ust. 1 wspomnianego już wyżej rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, tzn. odbycie instruktażu ogólnego oraz instruktażu stanowiskowego pracownik potwierdza na piśmie w karcie szkolenia wstępnego, która jest przechowywana w aktach osobowych pracownika. W dalszej części wskazał, że w myśl art. 226 pkt 1 Kodeksu pracy, pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko a ponadto informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca podniosła te same zarzuty, co we wniosku i w odwołaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 2373 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.), nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, zaś w myśl § 2, pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie.
Natomiast według § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 180, poz. 1860 ze zm.), pracodawca zapewnia pracownikowi odbycie, odpowiedniego do rodzaju wykonywanej pracy, szkolenia, w tym przekazanie mu informacji i instrukcji dotyczących zajmowanego stanowiska pracy lub wykonywanej pracy, a na podstawie § 9 ust. 1, instruktaż ogólny powinien zapewnić uczestnikom szkolenia zapoznanie się z podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy zawartymi w Kodeksie pracy, w układach zbiorowych pracy lub w regulaminach pracy, z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązującymi w danym zakładzie pracy, a także z zasadami udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku. Dodać jednocześnie należy, że odbycie instruktażu ogólnego oraz instruktażu stanowiskowego pracownik potwierdza na piśmie w karcie szkolenia wstępnego, która jest przechowywana w aktach osobowych pracownika, a wzór karty szkolenia wstępnego jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia (§ 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia), a zgodnie z treścią § 10, instruktaż ogólny odbywają, przed dopuszczeniem do wykonywania pracy, nowo zatrudnieni pracownicy, studenci odbywający u pracodawcy praktykę studencką oraz uczniowie szkół zawodowych zatrudnieni w celu praktycznej nauki zawodu (ust. 1), zaś instruktaż ogólny prowadzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy, osoba wykonująca u pracodawcy zadania tej służby albo pracodawca, który sam wykonuje takie zadania, lub pracownik wyznaczony przez pracodawcę posiadający zasób wiedzy i umiejętności zapewniający właściwą realizację programu instruktażu, mający aktualne zaświadczenie o ukończeniu wymaganego szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (ust. 2).
Natomiast stosownie do brzmienia § 9 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia, instruktaż stanowiskowy powinien zapewnić uczestnikom szkolenia zapoznanie się z czynnikami środowiska pracy występującymi na ich stanowiskach pracy i ryzykiem zawodowym związanym z wykonywaną pracą, sposobami ochrony przed zagrożeniami, jakie mogą powodować te czynniki, oraz metodami bezpiecznego wykonywania pracy na tych stanowiskach, a według § 11 ust. 1, instruktaż stanowiskowy przeprowadza się przed dopuszczeniem do wykonywania pracy na określonym stanowisku:
- 1) pracownika zatrudnianego na stanowisku robotniczym oraz innym, na którym występuje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych;
- 2) pracownika przenoszonego na stanowisko, o którym mowa w pkt 1;
- 3) ucznia odbywającego praktyczną naukę zawodu oraz studenta odbywającego praktykę studencką.
Ponadto instruktaż stanowiskowy kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności z zakresu wykonywania pracy zgodnie z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, stanowiącym podstawę dopuszczenia pracownika do wykonywania pracy na określonym stanowisku.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że mimo załączonych przez skarżącą oświadczeń, brak jest przewidzianej prawem dokumentacji potwierdzającej odbycie szkolenia wstępnego z zakresu instruktażu ogólnego bhp przez wspomnianych pracowników w pkt 2 nakazu, jak i instruktażu stanowiskowego, o którym mowa w pkt 3 nakazu. O ile można by ewentualnie uznać, że brak ów został przez powyższe oświadczenia skonwalidowany, to jednak nie ma w nich podanej daty szkolenia oraz imienia i nazwiska osoby przeprowadzającej instruktaż ogólny i stanowiskowy, a w przypadku instruktażu stanowiskowego ponadto określenia konkretnego stanowiska pracownika oraz daty i podpisu kierownika komórki organizacyjnej oraz nie ma żadnej dokumentacji u skarżącej o przeprowadzonym sprawdzianie wiedzy. Stąd też – w ocenie Sądu – w żadnej mierze nie sposób skontrolować skarżącą czy faktycznie przeprowadziła ona powyższe szkolenia i czy nakaz organu został wydany zgodnie z prawem.
Z kolei według art. 226 Kodeksu pracy pracodawca:
- 1) ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko,
- 2) informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Natomiast stosownie do brzmienia § 39a ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn. z 2003 r. Dz. U. Nr 169, poz. 1650 ze zm.), pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i preparatów chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.
Ponadto w myśl § 39c rozporządzenia, pracodawca informuje pracowników o istniejących zagrożeniach, w szczególności o zagrożeniach, przed którymi chronić ich będą środki ochrony indywidualnej oraz przekazuje informacje o tych środkach i zasadach ich stosowania, a zgodnie z § 39a ust. 3, pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:
- 1) opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:
- a) stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
- b) wykonywanych zadań,
- c) występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
- d) stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
- e) osób pracujących na tym stanowisku;
- 2) wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko;
- 3) datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, brak jest jakiejkolwiek dokumentacji u skarżącej, potwierdzającej dokonanie oceny ryzyka zawodowego występującego przy wykonywanych pracach, jak również dokumentacji potwierdzającej przekazanie informacji o powyższym, wskazanym w nakazie pracownikom. Powyższe ustalenia, jak i przedstawione na wstępie rozważania, znajdują również potwierdzenie w protokole pokontrolnym. Stąd też nakaz w pkt 5 i 6 nie narusza prawa, a tym bardziej w stopniu rażącym, jak podnosi skarżący i co miałoby skutkować ewentualnym stwierdzeniem nieważności.
Reasumując, zarzuty skarżącej nie zasługują – w ocenie Sądu – na uwzględnienie. Podkreślić również należy, że przepisy prawa nie uzależniają dokonania wskazanych w nakazie powinności od tego, czy pracownik świadczy pracę w siedzibie zakładu pracy, czy też poza nią, na własnym sprzęcie. Innymi słowy mówiąc, każdy pracownik wykonujący pracę na rzecz danego pracodawcy, winien korzystać z ochrony przewidzianej w przepisach prawa pracy.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.