Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. S. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku małoletniej córce E. S. postanowił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] stycznia 2006 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej po zmarłym ojcu dziecka J. S. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Za taką okoliczność w ocenie organu nie można uznać przerw w zatrudnieniu ojca dziecka, które nie pozwoliły mu na nabycie prawa do renty.
Ojciec dziecka na 52 lata życia posiadał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 20 lat 2 miesiące i 24 dni. Na przestrzeni pracy zawodowej ojca dziecka występują przerwy w zatrudnieniu w okresach: od [...] grudnia 1992 r. do [...] sierpnia 1994 r. oraz od [...] listopada 1994 r. do [...] maja 1998 r., pomimo braku przeciwwskazań do wykonywania pracy w tym czasie. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na [...] września 1998 r. i od tej daty do daty zgonu w dniu [...] sierpnia 2005 r., a więc przez 6 lat 11 miesięcy i 18 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Prezes ZUS podał, że w tym czasie nie była wobec ubezpieczonego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Brak było zatem przeszkód do kontynuowania zatrudnienia.
W ocenie organu w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, na skutek których ojciec małoletniej E. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Natomiast podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione.
W skardze na powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A. S. wskazała, że nie kwestionuje jej zgodności z prawem. Podniosła jednakże, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, bowiem już po zakończeniu postępowania administracyjnego znalazła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2003 r. zaliczające ojca dziecka do lekkiego stopnia niepełnosprawności, którego kserokopię załączyła do skargi. Nadto podała, że w czasie, gdy mąż nie miał pracy opiekował się chorą [...] małoletnią córką E. Z tego względu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia jej małoletniej córce.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podał, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2005 r., wydanym zaocznie po zgonie, ojciec dziecka nie był osobą niezdolną do pracy. Odpowiadając na zarzuty skargi organ wyjaśnił, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie dotyczy niezdolności do pracy i nie ma znaczenia w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku. Natomiast w postępowaniu przed organem skarżąca nie podnosiła okoliczności sprawowania przez ojca opieki nad małoletnim dzieckiem, co, jak wskazano, i tak nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Nadto podano, że z wypełnionego przez skarżącą druku Rp-15 wynika, że w okresie przerw w ubezpieczeniu ojciec dziecka nie tyle opiekował się nim, co podejmował krótkotrwale prace dorywcze na podstawie umowy cywilnoprawnej, rezygnując z ubezpieczenia społecznego, co również nie jest okolicznością szczególną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak - co wymaga podkreślenia - że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia.
W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem - zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach - w przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania.
Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że zmarły w wieku 52 lat ojciec małoletniej E. S. legitymował się łącznym okresem składkowym wynoszącym 20 lat 2 miesiące i 24 dni. Zmarły nie podlegał ubezpieczeniu w latach 1992-1994 i 1994-1998, a od września 1998 r., po trzymiesięcznym okresie zatrudnienia aż do czasu zgonu w sierpniu 2005 r., przez niemal 7 lat nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. W czasie niewykonywania zatrudnienia J. S. nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia.
Podkreślenia wymaga, że okoliczności podniesione dopiero w skardze na wymienioną wyżej decyzję nie mogły być przedmiotem badania i oceny w postępowaniu przed organem administracji publicznej. Należy zgodzić się jednakże z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie jest wydawane dla celów rentowych, a orzeczony lekki stopień niepełnosprawności nie może być utożsamiany z całkowitą niezdolnością do pracy, o której mowa w ustawie o emeryturach i rentach. Również wskazana dopiero w skardze okoliczność sprawowania przez ojca opieki nad małoletnią E. nie mogła zostać przez organ uwzględniona w postępowaniu administracyjnym.
Niezależnie jednak pod powyższego wskazania wymaga, że zajmowanie się domem i opieka nad dzieckiem nie stanowi okoliczności szczególnej, o której mowa wyżej, lecz jest wyborem, konsekwencją którego jest krótszy staż emerytalny lub rentowy.
W świetle powyższego, ustalenia organu, co do braku wymaganego okresu składkowego ojca małoletniej E. należy uznać za prawidłowe. Jednocześnie, w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności. W myśl zatem wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stwierdzić należy, iż już sam brak szczególnych okoliczności przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ wziął pod uwagę także trudną sytuację materialną skarżącej, jednakże wobec braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek nie miał możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie z tego powodu.
Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.