Uzasadnienie
W dniu [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Celnej [...], działając na podstawie art. 223 ust. 1 i 5 oraz art. 115 ust. 1 pkt 2 lit. c) ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323), mianował K. Z. (dalej jako "Skarżący") z dniem 30 listopada 2009 r. na stopień służbowy aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby Celnej.
Pismem z [...] grudnia 2010 r. Skarżący złożył odwołanie od ww. aktu, domagając się uchylenia w całości aktu mianowania i orzeczenia o mianowaniu go na stopień w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej lub też uchylenia w całości aktu mianowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z uwzględnieniem dyspozycji art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej.
Szef Służby Celnej decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej także "k.p.a."), po rozpoznaniu odwołania K. Z. od ww. aktu mianowania, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w zakresie określenia korpusu.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, między innymi, iż przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej nie dotyczy skarżącego, albowiem w okresie bezpośrednio poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, tj. w dniu 31 października 2009 r., skarżący zajmował stanowisko eksperta celnego i posiadał stopień służbowy starszego dyspozytora celnego. Stanowisko kontrolera celnego nie zostało zaliczone do kategorii stanowisk kierowniczych, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 13 poprzednio obowiązującej ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej.
Mając na względzie przepisy powołanego artykułu, mianowanie do korpusu oficerów młodszych Służby Celnej, o którym mowa w art. 223 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r., dotyczyło wyłącznie funkcjonariuszy zajmujących bądź wyższe stanowiska kierownicze, bądź stanowisko: kierownika zmiany, referatu, oddziału oraz naczelnika wydziału w izbie celnej. Również posiadany przez skarżącego stopień służbowy rewidenta celnego nie upoważniał do określenia stopnia w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej.
K. Z. wystąpił na powyższą decyzję ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie decyzji Szefa Służby Celnej oraz aktu mianowania Dyrektora Izby Celnej [...]. Skarżący wskazał na naruszenie przez organ art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez błędne ustalenie braku przesłanek do mianowania w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej.
W odpowiedzi na skargę Szef Służby Celnej wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1402/11 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że obowiązkiem organu było w pierwszej kolejności zbadanie dopuszczalności odwołania oraz zachowania terminu jego wniesienia, czego organ nie uczynił i co stanowi podstawowe uchybienie proceduralne, skutkujące wadliwością wydanej w trybie odwoławczym decyzji. Sąd uznał, że w sprawie bezsporne było wniesienie odwołania przez skarżącego z uchybieniem terminu do jego wniesienia. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Szefa Służby Celnej nie mogła się ostać, albowiem rozstrzygnięto w niej materię rozstrzygniętą wcześniej decyzją ostateczną (aktem mianowania Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] listopada 2009 r.), co skutkuje nieważnością zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Szef Służby Celnej, na podstawie art. 134 k.p.a. i art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej dalej jako "p.p.s.a."), po rozpoznaniu odwołania K. D. z dnia [...] grudnia 2010 r. od decyzji aktu mianowania Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] listopada 2009 r. na stopień służbowy aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby Celnej, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Organ uznał, że Skarżący odwołanie od decyzji organu I instancji złożył w dniu [...] grudnia 2010 r., które nadał w polskiej placówce pocztowej, a zatem z przekroczeniem 14-dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., który upływał z dniem [...] grudnia 2009 r. – a zatem po upływie ponad roku od dnia doręczenia aktu mianowania.
W odwołaniu tym nie zawarł wniosku o przywrócenie terminu. Powołując się na ww. wyrok, organ zważył, że brak stosownego pouczenia o odwołaniu nie spowodował ustania mocy powyższej normy, a jedynie otworzył skarżącemu drogę do przywrócenia, na jego wniosek, terminu, który został uchybiony. Brak stosownego pouczenia nie stwarza bowiem możliwości złożenia odwołania w każdym czasie, ale jedynie z zachowaniem zasad określonych w art. 58 i art. 59 k.p.a. W takich okolicznościach przedmiotowej sprawy, organ uznał zatem za konieczne stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
W skardze na powyższe postanowienie, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący skarżonemu postanowieniu zarzucając naruszenie przepisu art. 129 § 2 k.p.a., wniósł o jego uchylenie.
W pierwszej kolejności Skarżący podał, że rozpatrując odwołanie od decyzji o mianowaniu Dyrektor Izby Celnej[...] nie uwzględnił pisma skierowanego przez Skarżącego do Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] listopada 2009 r., wnoszącego o uchylenie decyzji "z uwagi na błędne zastosowanie prawa materialnego". Podkreślił przy tym, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że "pismo wyrażające niezadowolenie z treści decyzji" należy traktować jako odwołanie od tej decyzji.
W tym stanie rzeczy Skarżący wskazał, że dopełnił obowiązku złożenia odwołania w przypisanym terminie i dlatego też zaskarżone postanowienie jest wadliwe.
W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację i wskazał, że "wydając zaskarżone postanowienie w dniu [...] marca 2012 r. organ odwoławczy bazował na dokumentach, w których był w posiadaniu". W aktach sprawy oraz aktach osobowych Skarżącego brak jest zaś dokumentu, na który w skardze powołał się Skarżący, tj. na pismo z dnia [...] listopada 2009 r. skierowane do Dyrektora Izby Celnej [...] oraz pismo tego organu z dnia [...] grudnia 2009m r., stanowiącego odpowiedź na to pismo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia pod kątem ich zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Dokonując oceny zasadności skargi K. Z. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] marca 2012 r., Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie.
Jak słusznie podkreślił organ, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
W rozpoznawanej sprawie taka ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zostały wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1402/11.
W orzeczeniu tym Sąd sformułował stanowisko o złożeniu przez Skarżącego odwołania z uchybieniem terminu. Sąd uznał również, że brak stosownego pouczenia o środkach odwoławczych nie stwarza możliwości złożenia przez stronę odwołania w każdym czasie, ale jedynie z zachowaniem zasad określonych w art. 58 i art. 59 k.p.a. Z uwagi na rozpoznanie przez Szefa Służby Celnej odwołania, które zostało złożone z uchybieniem terminu, a zatem dotyczyło decyzji ostatecznej, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
Powyższym stanowiskiem Sądu organ był związany. W orzecznictwie prezentowane jest jednolite stanowisko, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrujący sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., I SA 977/98, Lex nr 44656, wyrok NSA z 27 listopada 1998 r., I SA 1015/98, Lex 45119).
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 marca 2012 r. (sygn akt I OSK 670/11, publ. LEX nr 1145122) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Traci więc ona moc wiążącą w razie zmiany stanu prawnego, zmiany istotnych okoliczności faktycznych, wzruszenia orzeczenia w przewidzianym do tego trybie oraz z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony NSA uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego.
Inaczej mówiąc, związanie organu oraz sądu I instancji oceną prawną dokonaną przez ten sam sąd w poprzednim postępowaniu nie obejmuje kwestii ustaleń oraz oceny stanu faktycznego sprawy dokonanych przy jej ponownym rozpoznaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1245/08).
W badanej sprawie, w ocenie Sądu, organ ponownie rozpoznając sprawę, uchybił obowiązkowi wynikającemu z dyspozycji art. 77 k.p.a., w szczególności poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, dopuszczając się w ten sposób naruszenia postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pk1 lit c) p.p.s.a.).
Przyjąć bowiem należy, że gdyby organ przed wydaniem zaskarżonego postanowienia umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów postępowania, jak nakazuje to przepis art. 10 §1 k.p.a., to wówczas posiadłby informację o piśmie K. Z. z dnia [...] listopada 2009 r., na podstawie którego wniósł on o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej [...] "z uwagi na błędne zastosowanie prawa materialnego", a które to pismo Skarżący przywołuje w skardze.
Dodać przy tym należy, że pismo to ma fundamentalne znaczenie z punktu widzenia oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jeśli bowiem przyjmie się, że stanowi ono odwołanie skierowane do Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] listopada 2009 r., to w konsekwencji uznać należałoby, że strona złożyła środek zaskarżenia w przypisanym prawnie terminie.
Stanowisko organu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, iż "zarzut Skarżącego uznać należy za nieuzasadniony" gdyż, "w aktach sprawy (...) nie było pisma Skarżącego z dnia [...] listopada 2009 r. oraz pisma organu I instancji z dnia [...] grudnia 2009 r., stanowiącego odpowiedź na przedmiotowe pismo" i dlatego skargę Skarżącego na zaskarżone postanowienie należy oddalić, w kontekście przywołanych poglądów judykatury, co do zakresu mocy wiążącej art. 153 p.p.s.a. oraz, w szczególności, obowiązku wynikającego z art. 77 k.p.a. i 10 k.p.a., nie da się pogodzić ani z zasadą prawdy obiektywnej, ani z zasadą legalności.
Dlatego też Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.
Rozpoznając ponownie sprawę organ winien uzupełnić postępowanie dowodowe o wskazane przez Skarżącego pisma oraz, w szczególności, wyjaśnić dlaczego nie zostały włączone do akt administracyjnych sprawy, a także - jeśli organ poweźmie wątpliwości co do ich wiarygodności - dokonać ich oceny pod tym kątem, a następnie zbadać jaki jest ich charakter oraz rozstrzygnąć czy w sprawie doszło do skutecznego wniesienia środka zaskarżenia.
Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pk1 lit c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.