Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2009 r. i odmówił przyznania Z. K. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
W ocenie Prezesa ZUS Z. K. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżący w chwili wydawania decyzji miał 56 lat, na które przypadało jedynie 5 lat, 11 miesięcy i 1 dzień udokumentowanych okresów składkowych i nieskładkowych. Okres ten nie jest adekwatny do wieku strony, która nie wykazała szczególnych okoliczności, dla których nie nabyła świadczenia w trybie zwykłym. Nadto Z. K. został uznany przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2010 r. za osobę trwale częściowo niezdolną do pracy, a zatem nie spełnił, przesłanki całkowitej niezdolności do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującego się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Z. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł zarzut, że jego niezdolność do pracy jest spowodowana niewłaściwym leczeniem w zakładach karnych, w których przebywał, nadto w 1976 r. uległ poważnemu wypadkowi, który spowodował poważne skutki dla jego zdrowia, a w konsekwencji dalsze pogarszanie się jego stanu zdrowia oraz niemożność podejmowania pracy w zawodzie, do którego był przyuczony.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpoznawana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki:
─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiekiem,
─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa).
Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji.
W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącemu prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W ocenie Sądu, decyzjom zapadłym w sprawie nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego, bowiem jak wynika z akt sprawy Prezes ZUS wskazał, że skarżący nie ma stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy. Tymczasem z treści art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż tylko całkowita niezdolność do pracy kwalifikuje daną osobę do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku, a więc przesłanka całkowitej niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia nie została spełniona. Skarżący bowiem został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2010 r. za osobę trwale częściowo niezdolną do pracy, a skarżący nie skorzystał z możliwości wzruszenia tego orzeczenia w sposób przewidziany przez przepis art. 14 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Skarżący ma uprawnienia do kwestionowania orzeczeń lekarzy orzeczników i musi z nich korzystać. Skoro tego nie uczynił brak jest podstaw do uznania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS za wadliwe, a zatem skarżącemu jako osobie częściowo niezdolnej do pracy nie może być przyznane świadczenie.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.