Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku T.F. przedstawiciela ustawowego małoletniej N.F. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2010 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przedmiotową decyzję podpisała Zastępca Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. – E.K.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie, a brak jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie, a następnie ocenie poddawana jest sytuacja osoby wnioskującej.
Odmawiając przyznania tego świadczenia stwierdzono, że M.F. - zmarła matka dziecka nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, ponieważ nie zostało udowodnione, że kiedykolwiek podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T.F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wnoszący skargę stwierdził, że powyższa decyzja jest dla niego krzywdząca, bowiem 20 - letnia śmiertelnie chora żona, pozbawiona możliwości samodzielnej egzystencji, nie była w stanie wypracować tego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że nie ma żadnej możliwości przyznania świadczenia rodzinnego po osobie, która nie podejmując pracy ani żadnej innej działalności objętej ubezpieczeniem, nigdy nie stała się osobą ubezpieczoną. Okoliczności i przyczyny braku uprawnień do świadczeń, określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może oceniać jedynie w stosunku do osób, które spełniają przesłankę bycia osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a mianowicie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednakże sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), nieważna jest decyzja administracyjna wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja dotknięta została taką właśnie sankcją nieważności, albowiem wydano ją z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Nie chodzi zatem o błędy wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233; z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA2998/99, LEX 51249).
W rozpatrywanej sprawie, niezależnie od doniosłości zarzutów i argumentów obu stron, zbadania wymaga kwestia, czy Zastępca Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. – E.K. była osobą uprawnioną do wydania decyzji w imieniu Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. działającego z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Zgodnie z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku należy do wyłącznej kompetencji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) wydaje w tym przedmiocie decyzje o charakterze uznaniowym.
Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy o emeryturach i rentach do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej, do którego mają zastosowanie ogólne reguły dotyczące prowadzenia postępowania administracyjnego i wydawania decyzji administracyjnych.
W świetle art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń.
Upoważnienie udzielone na podstawie wskazanego przepisu wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca kompetencje organu. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji publicznej. Wykonuje on tylko kompetencje organu. W konsekwencji pracownik ten nie może uzyskanego uprawnienia scedować dalej. Nie ma zatem uprawnienia do upoważniania innych pracowników do działania w imieniu organu. Działanie pracownika bez upoważnienia właściwego organu administracji publicznej pociąga za sobą nieważność decyzji z mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. znak sprawy: [...], podpisała E.K. – Zastępca Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. Tymczasem, jak wynika z dołączonego do akt sprawy pełnomocnictwa z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach prawa do świadczeń, o których mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych udzielił E.Z. – Dyrektorowi I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] organ oświadczył, że wskazane powyżej pełnomocnictwo nie przewiduje substytucji w wydawaniu takich decyzji i w związku z tym żadne dalsze pełnomocnictwa nie były w tej sprawie wydawane. Tak więc, w chwili wydawania przedmiotowej decyzji Zastępca Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. nie dysponowała żadnym upoważnieniem.
Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. rażąco narusza przepis art. 268a k.p.a., co obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem decyzja ta została wydana przez osobę nie mającą do tego upoważnienia.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.