Uzasadnienie
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] marca 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmawiającą przyznania E. D. świadczenie w szczególnym trybie. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z powołanym art. 82 § 1 Prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać świadczenie w szczególnym trybie, innymi słowy świadczenie to może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile występują też inne okoliczności wskazujące na "jej szczególny charakter". Prezes Rady Ministrów wyjaśnił, że na posiedzeniu w dniu 27 kwietnia 2004 r., Rada Ministrów przyjęła, iż świadczenie w tym trybie (art. 82 § 1) przyznane zostaną obywatelom polskim pochodzenia ukraińskiego – byłym więźniom Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie, osadzonym w tym obozie bez wyroku.
Prezes Rady Ministrów odmówił p. E. D. przyznania jej tego świadczenia, mimo że urodziła się w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie w dniu [...], w którym osadzona była – bez wyroku – jej matka będąca w ciąży, w okresie od [...], jednak nie spełnia ona jednego z warunków ustalonych przez Radę Ministrów na swym posiedzeniu w dniu 27 kwietnia 2004 r., a mianowicie nie jest pochodzenia ukraińskiego. Ponadto p. E. D. nie wykazała, aby istniał związek przyczynowy między obecnym stanem jej zdrowia, a urodzeniem się w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie. Podkreślił, że ukończyła średnią szkołę medyczną – jest z zawodu technikiem analityki medycznej, pracę zawodową rozpoczęła w dniu [...] września 1977 r. w Zespole Opieki Zdrowotnej i była tam zatrudniona do [...] stycznia 1994 r. – do chwili uzyskania prawa do renty inwalidzkiej. Obecnie od [...] czerwca 2003 r., nabyła prawo do emerytury. Wyszła za mąż, urodziła dzieci – obecnie mieszka wraz z mężem, dzieci się usamodzielniły.
Podkreślił również, że w jego ocenie, nie znajduje się ona w trudnej sytuacji bytowej. Otrzymuje emeryturę w wysokości 687 złotych netto, mieszka we własnym domu i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem prowadzącym działalność gospodarczą – jako radca prawny. Ponadto, wraz z mężem są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,59 ha przeliczeniowego. W okresie ostatnich pięciu lat sprzedali 5 działek budowlanych i z tego tytułu osiągnęli dochód w łącznej kwocie 55 tysięcy złotych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie p. E. D. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lutego 2005 r., zarzucając naruszenie art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez odmowę przyznania jej świadczenia w szczególnym trybie, bowiem nie jest osobą narodowości ukraińskiej, co narusza konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa i prowadzi do dyskryminacji obywateli narodowości polskiej.
Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne, wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpatrując skargę p. E. D. pod tym kątem, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w tej skardze powołanych.
Odmawiając p. E. D. przyznania świadczenia w trybie szczególnym, Prezes Rady Ministrów powołał przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa Rady Ministrów należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej tego świadczenia lub jego odmowa.
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
Zgodnie z art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przepis ten nie określił przesłanek, jakie decydują o tym, iż konkretna sytuacja jest "uzasadnionym przypadkiem". Nie wyznaczono żadnych kryteriów, których spełnienie uzasadniałoby przyznanie tego świadczenia w szczególnym trybie. Tym samym ocenę, czy dane okoliczności są "uzasadnionym przypadkiem", czy też nie, ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów, jednak podejmując taką decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 82 ust. 1 tej ustawy, organ ten jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 tej ustawy, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenie określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.
Prezes Rady Ministrów winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes Rady Ministrów dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w szczególnym trybie – art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Oceniając legalność zaskarżonych decyzji zauważyć należy, że nie wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały dokładnie zbadane i rozważone, przez co wykazują one cechy dowolności.
W rozpoznawanej sprawie jedynie nie budzi wątpliwości fakt, że E. D. urodziła się w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie [...], w którym osadzona była bez wyroku jej matka, a także, iż jest ona narodowości polskiej.
Prezes Rady Ministrów nie ustalił natomiast, jaka jest faktycznie obecna sytuacja bytowa skarżącej i jej rodziny. Ustalił jedynie, że otrzymuje ona emeryturę w wysokości 687 złotych netto, mieszka we własnym domu wraz z mężem prowadzącym działalność gospodarczą – radcy prawnego i wraz z mężem są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,59 ha przeliczeniowego. Brak jednak wiarygodnych informacji na temat dochodów jej męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a także osiąganych dochodów z tytułu prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego.
Obowiązkiem organu było rozważenie i zajęcie stanowiska, czy obecna sytuacja bytowa skarżącej jest taką sytuacją życiowa, którą w powołanym przepisie (art. 82 ust.
1) określono jako "szczególnie uzasadniony wypadek". Podkreślić należy, że trudna sytuacja bytowa ubiegającego się o przyznanie świadczenia w szczególnym trybie jest istotną przesłanką do uwzględnienia takiego wniosku przez Prezesa Rady Ministrów.
Organ nie wyjaśnił również, czy istnieje związek przyczynowy między obecnym stanem zdrowia skarżącej, a faktem jej urodzenia się w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie.
Niewyjaśnienie wyżej wykazanych okoliczności stanowiło naruszenie przepisów postępowania, art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji i art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 132 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji.