Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2006 r., nr [...] odmawiającą przyznania J. R. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Z ustaleń organu i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] października 2005 r. J. R. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2006 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia podnosząc, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynikało, że wnioskodawca na przestrzeni [...] lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 19 lat, 9 miesięcy i 11 dni. W badanym do nabycia uprawnienia 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodnił tylko 2 lata, 2 miesiące i 14 dni.
W latach 1977-1982 oraz 1992-1999 wystąpiły przerwy w wykonywaniu pracy. J. R. pracę przestał wykonywać we wrześniu 2001 r. Do czasu orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy w lutym 2006 r., tj. przez ponad 4 lata, nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W związku z powyższym, w sprawie nie stwierdzono wystąpienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających zainteresowanemu przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień w trybie zwykłym, ponieważ we wskazanych przerwach stan zdrowia wnioskodawcy nie stanowił przeszkody w kontynuowaniu ubezpieczenia. W tym stanie rzeczy organ uznał, że J. R. nie spełnił kumulatywnie przesłanek z art. 83 powołanej ustawy, a więc brak było podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Wnioskiem z dnia [...] listopada 2006 r. J. R. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją oraz wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku odwoławczego podnosząc, że nie dokonał tej czynności w terminie 14 dni z powodu choroby. Odwołujący wskazał dodatkowo, że do okresów składkowych nie zaliczono mu 2 lat odbywania służby wojskowej. Ponadto podkreślił, iż jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy i wobec braku środków utrzymania powinien otrzymywać wnioskowane świadczenie.
Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz dodatkowo wskazał, że wnioskodawca nie spełnił wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 83 ww. ustawy, co wykluczało możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się do zarzutu strony wskazanego we wniosku odwoławczym organ wyjaśnił, że okres odbywania służby wojskowej od dnia [...] października 1974 r. do dnia [...] października 1976 r. został uprzednio uwzględniony w przebiegu ubezpieczenia strony jako okres składkowy.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu odpowiedniego świadczenia, skarżący wskazał na pogarszający się stale stan zdrowia i brak środków do życia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów niż zostały w niej podniesione.
Jak wynika z materiału aktowego, wniosek J. R. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku został rozpatrzony odmownie decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. Wobec wysłania stronie tej decyzji listem zwykłym, organ nie dysponował wiedzą w jakiej dacie przedmiotowa decyzja dotarła do adresata. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją, złożonego w placówce pocztowej w dniu [...] listopada 2006 r. (data stempla pocztowego), J. R. oświadczył, że bez własnej winy chybił 14 dniowemu terminowi do wniesienia środka odwoławczego i w związku z tym wniósł o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ zaś, nie dostrzegając potrzeby rozparzenia wniosku strony o przywrócenie terminu, rozpatrzył ponownie sprawę merytorycznie i wydał drugą decyzję w toku instancyjnym.
Należy wskazać, że odwołanie czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy muszą być wniesione w terminie określonym w art. 129 § 2 k.p.a. lub w terminie określonym w przepisach szczególnych (art. 129 § 3 k.p.a.). Terminy do wnoszenia odwołania są terminami ustawowymi, a więc nie mogą być przedłużane lub skracane przez organ administracji publicznej. Wniesienie odwołania po terminie może spowodować dwojakiego rodzaju skutki procesowe. Jeżeli wnoszący odwołanie nie zwrócił się równocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 2 k.p.a.), wówczas organ odwoławczy jest obowiązany wydać postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W przypadku zaś, gdy w aktach organu odwoławczego znajduje się odwołanie wniesione po terminie (odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 58 § 2 k.p.a.), wówczas organ jest obowiązany w pierwszej kolejności wydać postanowienie w sprawie przywrócenia terminu (przy czym na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu służy zażalenie - art. 59 § 1 k.p.a.).
Dopiero w momencie gdy zapadnie ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu - organ może postanowić o uznaniu odwołania za wniesione z naruszeniem obowiązującego terminu. Tylko w przypadku wydania postanowienia o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania organ jest władny rozparzyć środek odwoławczy i wydać rozstrzygnięcie merytoryczne. Zgodnie z uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r., OPS 11/98 (publik. ONSA 1999/1/4) rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosi się to w równym stopniu do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.). Załatwienie w postępowaniu administracyjnym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy merytoryczną decyzją w sytuacji, gdy upłynął termin wniesienia tego środka zaskarżenia, stanowi rażące naruszenie art. 127 § 3 in fine w związku z art. 129 § 2 k.p.a. oraz art. 16 § 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że merytoryczne rozpatrzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku odwoławczego J. R. nastąpiło przedwcześnie. Organ bowiem, nie wyjaśnił w sposób dostateczny stanu faktycznego, tj. nie ustalił czy odwołujący się przekroczył termin określony w art. 129 § 2 k.p.a. Wobec powyższego decyzja z dnia [...] grudnia 2006 r. wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a., co powodowało konieczność jej uchylenia.
Rozpatrując ponownie wniosek odwoławczy J. R. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest zbadać, czy środek zaskarżenia został przez stronę wniesiony w terminie i w oparciu o dokonane ustalenia rozpatrzyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego. Dopiero rozstrzygnięcie przedmiotowego zagadnienia usunie przeszkodę procesową w rozpatrzeniu zarzutów odwołania i merytorycznym załatwieniu sprawy.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.