Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), odmówił skarżącemu L. B. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w tej ustawie.
W uzasadnieniu tejże decyzji przytaczając art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy stwierdzono, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający do wydania decyzji pozytywnej w sprawie, bowiem strona nie przedstawiła, w określonym terminie, wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji. Nie został zatem spełniony warunek określony w cytowanym wyżej przepisie ustawy.
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.
W uzasadnieniu organ wywodził, iż zebrane w sprawie dowody nie są wystarczające do potwierdzenia pracy przymusowej strony. Podniósł, iż zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 111, poz. 1300) osoba nie dysponująca własnymi, oryginalnymi dokumentami potwierdzającymi doznane represje, może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie przedkładając udokumentowane oświadczenia co najmniej dwóch świadków. Kierownik Urzędu stwierdził, iż oznacza to, że do ich oświadczeń muszą zostać dołączone własne, oryginalne dokumenty, potwierdzające, że przebywali oni w tym samym czasie i miejscu, co osoba, na rzecz której składają oświadczenie. W ocenie organu przedstawione przez stronę zeznania świadków nie stanowią właściwego dowodu represji, gdyż osoby te pracowały w P., a strona w pobliżu G. Ś., zatem dzieliła ich zbyt duża odległość.
Na powyższą decyzję L. B. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący oświadczył, że był przymusowo wywieziony razem z całą rodziną do pracy przymusowej i musiał paść krowy, karmić cielaki, młócić zboże i wykonywać różne prace w gospodarstwie niemieckim. Powołał się przy tym na przedłożone dowody - ankietę swoją własną i ankietę jego matki oraz dokumenty dwóch świadków potwierdzających jego twierdzenia.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), a procedurę ich wydania regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Przewidziane w powołanej wyżej ustawie z dnia 31 maja 1996 r. świadczenie pieniężne - w myśl jej art. 1 ust. 1 - przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest zatem wystarczającą przesłanką do otrzymania takiego świadczenia podleganie jakimkolwiek represjom (choćby najbardziej dolegliwym) w czasie wojny, ale tylko takim, o których jest mowa w cytowanej ustawie.
Zgodnie z jej art. 2 represją w rozumieniu ustawy jest:
- 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,
- 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:
- a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,
- b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Przepis art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy stanowi, iż uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji, przy czym zgodnie z ust. 3 tego artykułu Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, dokumenty i dowody potwierdzające rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowy tryb postępowania w sprawie składania i rozpatrywania wniosków, o których mowa w ust. 1.
Na podstawie tego przepisu zostało wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 111, poz. 1300).
Stosownie do jego § 3 w przypadku stwierdzenia braku możliwości przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów lub innych dowodów określonych w § 2 ust. 1-3, dowodami w sprawie mogą być również oświadczenia co najmniej dwóch świadków (ust.1), przy czym oświadczenia świadków powinny być złożone na piśmie, a podpisy świadków uwierzytelnione (ust.2). Świadkowie powinni przedstawić dowody wymienione w § 2, potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia (ust.3).
W myśl § 4 cytowanego rozporządzenia w uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami wymienionymi w § 2 lub 3, dowodem może być również oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania.
Jak już wyżej podkreślono, procedurę wydania decyzji administracyjnych regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika również z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia).
Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).
Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).
W rozpatrywanej sprawie podstawą zakwestionowania przez organ administracyjny możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia było przyjęcie, iż nie zostały spełnione wymogi zawarte w cytowanym rozporządzeniu, bowiem świadkowie pracowali w odległej miejscowości.
Powyższe stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może zostać uznane za prawidłowe.
Z treści przytoczonego wyżej przepisu § 3 cytowanego rozporządzenia nie wynika, aby dołączone do oświadczeń świadków dokumenty musiały potwierdzać, że przebywali oni w tym samym czasie i miejscu, co osoba, na rzecz której składają oświadczenie. Osobisty udział świadków w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia, o którym mowa w ust. 3 § 3 wymienionego wyżej rozporządzenia, nie oznacza, że muszą oni przebywać w tym samym czasie i miejscu, co osoba, na rzecz której składają oświadczenie. Biorąc pod uwagę upływ czasu od zdarzeń będących przedmiotem takich oświadczeń (często ponad 60 lat) taka interpretacja § 3 ust. 3 rozporządzenia uniemożliwiałaby wielu osobom, którym przysługiwałoby przewidziane w powołanej wyżej ustawie świadczenie, wykazanie swoich uprawnień. Skoro bowiem w myśl § 4 cytowanego rozporządzenia w uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami wymienionymi w § 2 lub 3, dowodem może być również oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania, to tym bardziej jest możliwe poparcie oświadczenia wnioskodawcy oświadczeniami świadków, dysponujących dokumentami potwierdzającymi wykonywanie przez nich pracy przymusowej, chociaż w innej - nawet oddalonej - miejscowości i niekoniecznie dokładnie w tym samym czasie.
To zaś, że świadkowie pracowali w innym czasie i w innej miejscowości, nie może stanowić podstawy do zakwestionowania prawdziwości ich twierdzeń. Gdyby więc organ miał wątpliwości co do prawdomówności świadków, wątpliwości te musiałby powziąć z innych okoliczności, które - stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa - miałby obowiązek należycie uzasadnić w motywach podjętej decyzji.
Zauważyć w tym miejscu wypada, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w swych decyzjach zupełnie pominął przewidzianą w § 4 możliwość przeprowadzenia dowodu z oświadczenia wnioskodawcy lub protokołu z jego przesłuchania, a stanowiska swojego w tym zakresie w ogóle nie uzasadnił.
Powyższe uchybienia naruszają unormowania zawarte we wskazanych wyżej przepisach procedury administracyjnej i mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) cytowanej wcześniej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - należało uchylić zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.
Stosownie do art. 200 tej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję jest zobowiązany do zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
W myśl art. 152 cytowanej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec, w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W rozpatrywanej sprawie jednak nie zachodziła potrzeba orzekania w tym przedmiocie, ponieważ ani zaskarżona decyzja, ani decyzja ją poprzedzająca nie tworzyły po stronie skarżącego żadnych praw, ani nie nakładały na niego żadnych obowiązków. Nie miały zatem cech wykonalności.
Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.