Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do sądu administracyjnego przez skarżących R. S. i S. P. była czynność z zakresu administracji publicznej, podjęta przez Prezydenta Miasta [...] pismem z dnia [...], nr [...], a polegająca na odmowie zwrotu na rzecz skarżących, byłych wspólników spółki cywilnej A w O., niewykorzystanej w roku 2001 części opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu i napojów zawierających od 4,5 do 18 % alkoholu.
Skarżący wystąpili o zwrot tej opłaty pismem z dnia 30 kwietnia 2001 r., wskazując, iż w związku z likwidacją z dniem 30 kwietnia 2001 r. spółki, w której byli wspólnikami, wygasły wydane na ten podmiot zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Opłata za korzystanie z tych zezwoleń wniesiona została w styczniu 2001 r. za okres całego roku kalendarzowego 2001.
Pismem z dnia [...] odmówiono skarżącym zwrotu wnioskowanej opłaty, wskazując na brak wyraźnej podstawy prawnej do dokonania takiej czynności.
Po wezwaniu o usunięcie naruszenia prawa z dnia 13 czerwca 2001 r. organ pismem z dnia [...] podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
W skardze zarzucono, że naruszenie art. 11 ust. 11 i ust. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. nr 35, poz. 230), podnosząc iż wskutek wygaśnięcia zezwolenia w ciągu roku kalendarzowego odpadła podstawa prawna do pobrania opłaty koncesyjnej za pozostałą część roku.
Organ wnosił o odrzucenie skargi, zarzucając, iż skarżący zaskarżyli pismo organu nie wyczerpując przy tym toku instancji, a ponadto od tego rodzaju pisma nie służy żaden środek odwoławczy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270).
Przedmiotem skargi mogą być wyłącznie wymienione w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) decyzje, postanowienia, akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, przy czym w stosunku do obowiązującej w dniu wniesienia skargi regulacji przepisu art. 16 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) zakres przedmiotowy nie uległ zmianie i zarówno w obecnym jak i poprzednim stanie prawnym kognicja sądów administracyjnych obejmowała czynności z zakresu administracji publicznej organów administracji publicznej jak i innych organów lub instytucji państwowych.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęto trafne stanowisko, że przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ani inne przepisy prawa nie przewidują wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu nienależnej opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych. Ochrona interesów podmiotu spełniającego nienależne świadczenie publicznoprawne polega na możliwości żądania od organu właściwego do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej zajęcia stanowiska w sprawie. Będzie ono polegało na zarządzeniu zwrotu nienależnej opłaty albo odmowie zwrotu, a więc będzie czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uznania albo odmowy uznania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa, czyli czynnością, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 1997 r., sygn. akt II SA 1060/97). Pogląd ten został zaaprobowany w doktrynie (zob. glosa R. Suwały do cyt. postanowienia - Prawo gospodarcze z 1998 r., nr 7 poz. 37).
Czynność taka - jak wskazano na wstępie podlega kognicji sądu administracyjnego, a warunkiem dopuszczalności skargi było - w dacie jej wniesienia - wyczerpanie trybu wezwania o usunięcie naruszenia prawa (art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.).
Wymogi powyższe zostały przez skarżących spełnione, a wobec tego żądanie odrzucenia skargi z uwagi na jej niedopuszczalność, sformułowane w odpowiedzi na skargę - nie może zostać uwzględnione.
Przechodząc do meritum sprawy należy podnieść, że podstawą materialnoprawną jej rozstrzygnięcia winny stanowić przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r., nr 147, poz. 1231 ze zm.), zwanej w dalszym ciągu tego uzasadnienia ustawą.
Przepis art. 111 ust. 1 ustawy stanowił, że w celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art. 41 ust. 1 gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art.
18. Zgodnie z ust. 2 opłatę, o której mowa w ust. 1, pobiera się corocznie w odpowiedniej wysokości, zaś ust. 4 nakazywał jej wnoszenie do kasy gminy w każdym kolejnym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem, w terminie do dnia 31 stycznia danego roku, wraz z pisemnym oświadczeniem o wartości sprzedaży napojów alkoholowych w roku poprzednim.
Jednocześnie ust. 5 przewidywał, że w roku nabycia lub utraty ważności zezwolenia opłatę, o której mowa w ust. 1, uiszcza się w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia, z tym że pierwsza opłata wnoszona jest przed wydaniem zezwolenia.
Przepis art. 111 dodany został przez art. 1 pkt 10 ustawy nowelizacyjnej z 12 września 1996r. (Dz. U. n 127, poz. 593) i miał inne brzmienie, aniżeli w dacie zaskarżonej czynności, kiedy to obowiązywała nowelizacja wprowadzona art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. (Dz. U. nr 113, poz. 732), w wyniku której m. in. zmieniono redakcję ust. 1 przez zastąpienie zwrotu "opłata za zezwolenia" zwrotem "opata za korzystanie z zezwoleń" oraz dodano cytowany przepis ust. 5.
Poprzednie brzmienie przepisu art. 111 ustawy wskazywało, że przedsiębiorca ma obowiązek wniesienia opłaty za cały rok, niezależnie od tego, czy zezwolenie na sprzedaż alkoholu obejmowało swoją ważnością cały rok. Znowelizowany przepis wprowadził zasadę proporcjonalności opłaty w odniesieniu do okresu ważności zezwolenia w przypadku nabycia lub utraty w danym roku ważności zezwolenia. Z ust. 1 po nowelizacji sierpniowej jasno wynika, że opłatę pobiera się za korzystanie z zezwoleń. A contrario wnioskować należy, iż w przypadku, gdy podmiot gospodarczy utraci na przestrzeni roku - w myśl przepisów obowiązujących - i to niezależnie od przyczyny - możliwość korzystania z zezwolenia, wygasa też obowiązek uiszczania opłaty za okres, w którym z zezwolenia nie korzystał.
Zatem w sytuacji, gdy zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych utraci w danym roku kalendarzowym ważność z jakiejkolwiek przyczyny, a podmiot gospodarczy uiści opłatę za cały rok do dnia 31 stycznia danego roku, to gmina jest zobowiązana zwrócić opłatę za niewykorzystany okres zezwolenia. Pogląd taki wyrażono w doktrynie (zob. I Skrzydło - Niżnik, Grażyna Zalas "Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komentarz. Doktryna. Orzecznictwo", wyd. Zakamycze, 2002, str. 205 - 207) i zasługuje on w ocenie Sądu na pełną aprobatę.
Uwagi powyższe należy odnieść wprost do rozpoznawanej sprawy, gdyż jak wynika z lektury akt skarżący uiścili opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż różnego rodzaju napojów alkoholowych w styczniu 2001 r w całości, natomiast korzystali z tego zezwolenia jedynie w okresie do dnia 30 kwietnia 2001 r.
Wobec powyższego, przyjmując, iż zaskarżona czynność narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), należało orzec jak na wstępie.
Orzeczenia o wykonalności zaskarżonego aktu oraz o kosztach uzasadniają przepisy art. 152 i art. 200 przywołanych wyżej przepisów ustawy o Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.