Uzasadnienie
4 II SA/Wr 2049/2001
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez C. K. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...]r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ((Dz. U. nr 87, poz. 395). Decyzję tę podjęto na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 wspomnianej ustawy, podnosząc w uzasadnieniu, że ubiegająca się o świadczenie została wywieziona jako nieletnie dziecko i biorąc pod uwagę jej możliwości biologiczne nie mogła wykonywać pracy przymusowej.
Towarzyszenie starszej rodzinie w pracach w gospodarstwie rolnym oraz wykonywanie obowiązków z w zakresie doglądania zwierząt inwentarskich nie mieści się w pojęciu wykonywania pracy. Deportacja strony nie miała w takich okolicznościach charakteru wywózki celem wykonywania pracy przymusowej.
W skardze strona opisała okoliczności w jakich znalazła się na robotach przymusowych, twierdząc, iż została wywieziona wraz z rodzicami w na teren III Rzeszy. Tam była zmuszana do wykonywania wszelkiego rodzaju prac fizycznych w gospodarstwie rolnym oraz w obejściu. Podniosła też, iż jej starsze rodzeństwo, które przebywało na robotach przymusowych wraz z nią, uzyskało uprawnienie do świadczenia pieniężnego.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe wywody oraz wskazując, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż wywożenie dzieci na teren III Rzeszy Niemieckiej nie stanowiło deportacji do pracy przymusowej.
4 II SA/Wr 2049/2001
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270).
Materialnoprawną przesłanką na podstawie której należało rozpoznać żądanie strony były przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą.
Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy uprawnienie do przewidzianego tą ustawą świadczenia pieniężnego przyznawane jest na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych oraz dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.
Skarżąca we wniosku zaopiniowanym przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Oddział Wojewódzki we W., wskazała, że w okresie od marca [...] r. do [...]r.
4 II SA/Wr 2049/2001 pracowała przymusowo w gospodarstwie rolnym na terenie miejscowości W. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej z dnia [...] r. organ przyjął, że ze względu na wiek strony w dacie deportacji na teren III Rzeszy, deportacja nie mogła mieć na celu wykonywania jakiejkolwiek pracy, a tym samym nie była to deportacja do pracy przymusowej, czego wymaga przepis art. 2 pkt 2 ustawy. Stanowisko to zakłada a priori, że dziecko w wieku [...] - [...] lat nie mogło wykonywać pracy przymusowej. Nie uwzględnia ono powszechnie znanego faktu, że władze III Rzeszy zmuszały dzieci z terenów okupowanych do pracy przymusowej, a także tego, że dzieci, nawet w warunkach pokojowych, są zatrudniane szczególnie w gospodarstwach rolnych do wykonywania różnych prac.
Stanowisko takie nie może się ostać.
Stosownie do art.
2. pkt 2 lit. a ustawy, represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Z unormowania powyższego - wbrew stanowisku organu - wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku lub innych przyczyn jak choroby, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej.
Przeciwnie, władze okupacyjne wywożąc do III Rzeszy dzieci wraz z rodzicami nie określały czasokresu ich deportacji. Dzieci - w zależności od wieku bądź kierowane były natychmiast do wykonywania prac, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych, bądź też później w miarę upływu czasu, kiedy według oceny właściciela gospodarstwa mogły i powinny już wykonywać wskazane im prace.
Oznacza to, że spełniony zostaje warunek pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy bez względu na to, w jakim okresie deportacji praca ta była wykonywana (zob. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2000 r., nr V SA 674/00 - zb. LEX nr 50166). Podobne poglądy wyrażono m. in. w 4 II SA/Wr 2049/2001 wyrokach NSA z dnia 10 grudnia 1999 r., nr V SA 1136/99 - zb. LEX nr 49292 oraz z dnia 24 stycznia 2001 r., nr V SA 879/00 - zb. LEX nr 79348.
Powołana w odpowiedzi na skargę uchwała Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r. nie dotyczy powyższej kwestii, natomiast inne powoływane orzeczenia są jedynie wyrazem rozbieżności w orzecznictwie sądowo - administracyjnym, dotyczącym tego zagadnienia.
W rozpoznawanej sprawie organ orzekający z wyraźnym naruszeniem art. 7 i 77 KPA w związku z art. 4 ust. 4 ustawy nie podjęły niezbędnych kroków zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego. Z twierdzeń skarżącej wynika, że po wywiezieniu jej wraz z rodzicami do III Rzeszy i umieszczeniu w gospodarstwie rolnym zmuszana była przez właściciela jako kilkuletnie dziecko do wykonywania różnych prac. Skarżąca wskazuje też, iż świadczenie, o które się ubiega zostało przyznane pozostałym członkom jej rodziny, którzy zostali deportowani wraz z nią.
Zgodnie z wynikającą z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą swobodnej oceny dowodów, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ powinien ustalając stan faktyczny sprawy opierać się na całym materiale dowodowym zebranym w sprawie, a nie tylko na wybiórczo przedstawionych w uzasadnieniu dowodach. Ocena tego materiału powinna być wszechstronna i obejmować nie tylko dowody uwzględnione przy podejmowaniu decyzji, ale i dowody, którym odmówiono przymiotu wiarygodności. Organ powinien rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale i wszystkie dowody we wzajemnej łączności.
Ponadto w razie wątpliwości powinien niektóre dowody przeprowadzić z urzędu, a jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dla ich wyjaśnienia należy przesłuchać stronę (art. 86 KPA). Przede wszystkim należy tu dokonać oceny przedłożonych przez stronę dokumentów źródłowych dotyczących pobytu na deportacji na terenie III Rzeszy oraz zbadać czy w istocie rodzeństwo skarżącej świadczenie uzyskało. Utrzymywanie niczym nie uzasadnionej rozbieżności w ocenie tego samego stanu faktycznego tylko z tego powodu, że dotyczy osób w różnym 4 II SA Wr 2049/2001 wieku byłoby nie do pogodzenia z obowiązującą zasadą państwa prawnego i naruszałoby zasadę pogłębiania zaufania obywateli do takiego państwa.
Dopiero właściwa wykładnia stosownych przepisów prawa materialnego - o czym była już owa wyżej - oraz wyjaśnienie wszelkich okoliczności związanych z deportacją, w tym także okoliczności, czy skarżąca istotnie została deportowana wraz z rodziną do pracy przymusowej, pozwoli na wyjaśnienie czy w istocie w przypadku skarżącej zachodził przypadek deportacji, o którym mowa w art. 2 pkt. 2 "a" ustaw}'.
Wobec tego, że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz doszło przy tym do naruszenia przepisów postępowania w zakresie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 i 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.