Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta [...], po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, orzekł o wymeldowaniu K. B. z pobytu stałego w O. przy ul. [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 1984 r., Nr 32, poz. 174 z póź. zm.- zwaną dalej ustawą) oraz art. 104 kpa. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że właścicielem budynku położonego w O. przy ul. [...] był T. B., który zamieszkiwał wspólnie z żoną – K. B. Na mocy aktu notarialnego z dnia 14 kwietnia 2000 r. T. B. sprzedał przedmiotowy budynek wnioskodawcom, którzy jako nowi właściciele wystąpili o wymeldowanie K. B. Ponadto wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] małżeństwo T. i K. B. zostało rozwiązane przez rozwód. Z oświadczenia K. B., wynika, że została zmuszona do opuszczenia stałego miejsca pobytu postępowaniem męża, który zmienił zamki w drzwiach, odciął dopływ wody, gazu i prądu oraz wyrzucił jej rzeczy osobiste.
Obecnie przebywa u znajomych i rodziny. Zdaniem organu, zostały spełnione przesłanki do wymeldowania K. B. z pobytu stałego, albowiem utraciła ona pochodne uprawnienia do przebywania przy ul. [...] w O., jako żona właściciela po zbyciu budynku przez jej męża, a obecni właściciele nie wyrażają zgody na jej zamieszkiwanie. Bezsporny jest również fakt opuszczenia lokalu, bowiem stwierdził, że wprawdzie mąż uniemożliwiał jej zamieszkiwanie jednak nie wystąpiła do sądu o przywrócenie utraconego posiadania lokalu.
K. B. we wniesionym odwołaniu wskazała, że została wyrzucona i zmuszona do opuszczenia domu przy ul. [...], w związku z czym toczy się postępowanie karne; nie ma gdzie zameldować się na pobyt stały.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdziło, że materialno-prawną podstawą rozstrzygnięcia jest art. 15 ust. 2 ustawy, który określa, że wymeldowanie określonej osoby z urzędu lub na wniosek strony może nastąpić w dwóch sytuacjach:
- 1) osoba ta utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu (art. 9 ust. 2 ustawy) i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego,
- 2) osoba ta opuściła bez wymeldowania dotychczasowe miejsce pobytu stałego nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy a nowego miejsca pobytu nie można ustalić.
W rozpatrywanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wywiodło, że sprawa mogła być rozpatrywana tylko w aspekcie pierwszego stanu faktycznego, art. 15 ust. 2 ustawy. Stwierdziło, iż ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż w dniu 14 kwietnia 2000 r. nastąpiło zbycie przez T. B. na rzecz K. i W. B. budynku położonego przy ul. [...] w O., należącego do majątku odrębnego T. B. i nabytego wcześniej za środki nie objęte dorobkiem. Z akt sprawy wynikało również, iż na mocy wyroku Sądu Okręgowego w O.-Wydział I Cywilny z dnia [...], sygn. akt. [...] rozwiązano przez rozwód związek małżeński T. B. i K. B., odstępując jednocześnie od orzekania o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, a w toku jest postępowanie przeciwko T. B. o przywłaszczenie przedmiotów gospodarstwa domowego oraz zmuszanie K. B. do określonego zachowania się w okresie od października 1999 r. do 7 stycznia 2000 r. oraz utrudnianie korzystania z mieszkania.
W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo przyjął, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały wszelkie niezbędne przesłanki do dokonania wymeldowania K. B. z pobytu stałego bez jej oświadczenia woli. Odwołująca posiadała bowiem pochodne uprawnienia do lokalu, jako żona właściciela budynku i utraciła te uprawnienia w związku ze zbyciem nieruchomości przez jej męża oraz, że budynek ten opuściła w związku z prowadzonym remontem i wyłączeniem mediów. Natomiast podniesione przez stronę argumenty dotyczące braku zgody na opuszczenie mieszkania oraz zagarnięcie przez byłego małżonka niektórych dóbr majątkowych w związku z czym toczy się aktualne dochodzenie, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, której istotę stanowi czynność wymeldowania z dotychczas zajmowanego lokalu, będąca jedynie czynnością ewidencyjną ruchu ludności i nie można przez nią rozstrzygać o uprawnieniach majątkowych, ponieważ materia ta należy do kognicji sądów powszechnych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. B. ponawia zarzuty z odwołania, podkreślając, że nie ma gdzie zameldować się na pobyt stały ani czasowy, bowiem warunki mieszkaniowe u jej rodziców są trudne, gdyż są tam tylko dwa pokoje (34m2), a zamieszkują trzy osoby (rodzice i brat). Niskie dochody nie pozwalają jej na wynajęcie jakiegokolwiek mieszkania lub pokoju. Wskazuje, że pracuje w banku, a w myśl litery prawa "nie można być zatrudnionym bez zameldowania, nie posiada się żadnych praw (wzięcie kredytu, zakup mieszkania itp.)". Wymeldowanie spowoduje, że utraci pracę i skromne środki do życia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o oddalenie skargi, bowiem zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy, które to przepisy maja charakter porządkowy, a ich głównym celem jest aby rejestracja osoby w danym miejscu była zgodna ze stanem faktycznym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Podzielić należy ocenę organów I i II instancji, że podstawą materialno-prawną rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej będącej przedmiotem zaskarżonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego była pierwsza norma zawarta w art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, która stanowi, że "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego". Norma ta uzależnia podjęcie decyzji o wymeldowaniu od spełnienia przesłanki faktycznego opuszczenia lokalu i niedopełnienia obowiązku wymeldowania się z lokalu.
Inaczej należy ocenić stanowisko organów co do potrzeby spełnienia przesłanki w sprawie wymeldowania osoby odnoszącej się do utraty uprawnienia wymienionego w art. 9 ust.
2. Wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt. K. 20/01 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W tej sytuacji, zdaniem składu orzekającego konsekwencją orzeczenia o niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy jest także niekonstytucyjność wymogu utraty uprawnień do przebywania w lokalu, który to wymóg zawarty jest w pierwszej hipotezie w/w art. 15 ust. 2 ustawy. Wobec tego nie może obowiązywać powołanie się na przesłankę określoną w innym przepisie ustawy, gdy przepis ten przestał obowiązywać w tym zakresie.
Reasumując, ocena organów administracji wskazująca na fakt nie posiadania przez K. B. samoistnych uprawnień do przebywania w lokalu położonym w O. przy ul. [...], obecnie nie ma znaczenia prawnego.
Jednak pozostała część hipotezy art. 15 ust. 2 ustawy obowiązuje i w tym zakresie ocena organu I i II instancji jest zgodna z prawem. Bezspornie skarżąca opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego w związku z prowadzonym remontem i wyłączeniem mediów. Z oświadczenia skarżącej wynika, że została zmuszona do opuszczenia miejsca pobytu postępowaniem męża, który zmienił zamki w drzwiach, odciął dopływ wody, gazu i prądu oraz wyrzucił jej rzeczy osobiste. W orzecznictwie NSA utrwalił się pogląd, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego, stanowiące przesłankę wydania decyzji o wymeldowaniu musi mieć charakter dobrowolny (wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2000 r., sygn. akt. II SA/Kr 109/99 - nie publ.).
Jednocześnie orzecznictwo NSA prezentuje pogląd, iż "Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu."(wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001r.,sygn.akt V SA 3078/00- opubl. LEX nr 78937,wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000r.,sygn. akt V S.A. 1424/99-opubl. LEX nr 79243).W orzecznictwie NSA także, nie budzi wątpliwości pogląd, że prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej, oznacza brak przesłanki "opuszczenia". W aktach sprawy znajduje się postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia [...] umarzające dochodzenie w sprawie przywłaszczenia rzeczy o wartości 4000zł. przez T. B., tj. o przestępstwo z art. 284§1 kk oraz w sprawie zmuszania do określonego zachowania się K. B. przez T. B. w okresie od października 1999 r. do 7 stycznia 2000r., polegającego na wyłączeniu prądu, gazu, zmiany zamków w drzwiach i w ten sposób utrudniania korzystania z mieszkania przy ul. [...] nr [...] w O., tj. o czyn z art. 191§ 1 k.k. – wobec nie stwierdzenia znamion czynu zabronionego.
Na powyższe postanowienie K. B. złożyła zażalenie, które zostało uwzględnione, wskazując potrzebę kontynuacji dochodzenia i wyjaśnienia,czy zaistniało przestępstwo z art.284 §1 k.k. (przywłaszczenie rzeczy ruchomej lub prawa majątkowego) i jak wynika z jej oświadczenia na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu w dniu 24 lutego 2004 r. i to postępowanie zostało umorzone. Natomiast w wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia [...], sygn. akt [...] orzekającym rozwód, w pkt II odstąpiono od orzekania o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. Zaś w piśmie z dnia 26 lipca 2000r. Komisariat III Policji w O. poinformował Urząd Miasta [...] Wydział Spraw Obywatelskich, iż K. B. nie przebywa pod wskazanym adresem ([...]) od końca marca 2000 r. Skoro postępowanie prowadzone przez Prokuratora Rejonowego w O. nie mogło doprowadzić do przywrócenia utraconego posiadania lokalu (dotyczyło przywłaszczenia rzeczy ruchomych), bowiem tylko sąd powszechny jest do tego właściwy, w myśl art. 344 § 1 k.c., a skarżąca nie szukała ochrony prawnej na tej drodze, co przyznaje w odwołaniu z dnia 20 listopada 2000 r., to spełniła się przesłanka wymeldowania w myśl art. 15 ust. 2 ustawy.
Bezspornie opuściła lokal i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, wprawdzie nie opuściła stałego miejsca zameldowania dobrowolnie, lecz na skutek, jak stwierdziła, uniemożliwiania jej zamieszkiwania przez męża, jednakże nie wystąpiła do sądu o przywrócenie utraconego posiadania lokalu, zatem organy administracyjne, orzekając o jej wymeldowaniu na podstawie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy nie naruszyły prawa.
Powyższej oceny nie mogą zmienić wskazane w skardze przez K. B. konsekwencje na jakie zostanie "wystawiona w przypadku braku stałego zameldowania". Przede wszystkim nie mogą one stanowić uzasadnienia, co do konieczności utrzymywania zameldowania na pobyt stały w miejscu, w którym dana osoba nie przebywa. Jest to, bowiem sprzeczne z celem ustawy jakim jest prowadzenie przez organy, rejestracji danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ust. 2 ustawy).
Sąd, orzekając nie może kierować się życiowymi dolegliwościami braku zameldowania, gdyż jak wskazano na wstępie, kontrola działalności administracji publicznej przez Sąd, ogranicza się do badania decyzji pod względem jej zgodności z prawem i tylko tą przesłanką może się kierować.
W tym miejscu należy stwierdzić, iż według art. 47 ust. l ustawy, organ gminy jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu, jak również innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym. Dokonanie wymeldowania bądź zameldowania jest, zatem czynnością materialno-techniczną - zarejestrowania. Zameldowanie jako czynność materialno-techniczna nie rodzi żadnych praw do lokalu, co oznacza, iż osoba zameldowana w lokalu poprzez fakt zameldowania w nim nie staje się właścicielem, najemcą, czy też jego posiadaczem.
Wobec powyższego należało w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270), oddalić skargę.