Uzasadnienie
4II SA 236/2001 2
Uzasadnienie.
A. F. G. złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w roku [...], jako [...] dziecko, został wraz ze swoją opiekunką (ciotką) wywieziony na roboty przymusowe do F. W czasie transportu przebywał w obozie przejściowym w P. przez okres trzech tygodni, a następnie w innym obozie przejściowym na terenie N. przez okres trzech tygodni.
Zarząd Wojewódzki w W. Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polski i Byłych Więźniów Politycznych nie udzielił rekomendacji w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) - powołując się na art. 22 ust. l, w zw. Z art. 21 ust. l, art. 4 ust. l pkt. l lit. b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 póz. 950 ze zmn.) - odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich.
Organ stwierdził, że wnioskodawca w toku postępowania zaoferował oświadczenia dwóch świadków, którzy mieli potwierdzić jego pobyt w obozach przejściowych i we F. Organ jednak dowodom tym odmówił mocy dowodowej, gdyż wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających fakt pobytu tych osób w obozach. Ponadto z pisma Archiwum Państwowego wynika, że nie istnieją dowody dotyczące obozów w P. W tym stanie rzeczy organ uznał, że wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających fakt stosowania wobec niego represji, o których mowa w cyt. ustawie.
Pismem z dnia [...]r. pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił jednocześnie, że rodzice wnioskodawcy wcześniej zostali wywiezieni na roboty przymusowe i dlatego dzieckiem zaopiekowała się siostra matki B. W., która następnie wraz z wnioskodawcą i swoimi dwoma braćmi również została wywieziona na roboty przymusowe. Zdaniem wnioskodawcy jest oczywiste, że wywiezienie dziecka w okresie okupacji miało na celu jego wynarodowienie lub pracę przymusową. Z tego względu wnioskodawcy przysługują 4II SA 236/2001 3 uprawnienia kombatanckie. Wnioskodawca zarzucił też, ze zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy przepisy o kombatantach stosuje się także do dzieci do lat 14, jeżeli ich pobyt w miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny, a osoby te pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W toku postępowania zaoferowano dowody z zeznań świadków, którzy mogli potwierdzić takie fakty. Organ jednak bezzasadnie odmówił tym dowodom wiary tylko z tego powodu, że osoby te nie są kombatantami, chociaż osoby te były naocznymi świadkami zdarzeń. Stanowi to naruszenie art. 107 § 3 kpa.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]r.
Organ stwierdził, że dowody zaoferowane przez wnioskodawcę nie dają podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich. Zaoferowani świadkowie w złożonych oświadczeniach wskazali, że wnioskodawca przebywał w obozach przejściowych w P., nie podając żadnych bliższych danych. Pismo z Archiwum Państwowego w P. stwierdza brak dokumentów dotyczących obozów w P. Świadkowie nie przedstawili żadnych dowodów potwierdzających ich pobyt w tych obozach, dlatego też zeznania ich nie są wiarygodne. Organ stwierdził też także, że brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawca został odebrany rodzicom w celu wynarodowienia. Dzieci odbierane w tym celu były przekazywane do ośrodków organizacji Lebensborn lub przekazywane do adopcji rodzinom niemieckim. Dziecku zmieniano imię oraz datę urodzenia i wystawiano fałszywy akt urodzenia celem zatarcia wszelkich śladów jego pochodzenia. W tym celu także uniemożliwiano dzieciom wszelki kontakt z krewnymi.
Wnioskodawca nie został poddany takiej procedurze, nie przebywał w ośrodku germanizacji lecz we F. przebywał razem ze swoją rodziną. W związku z tym nie można uznać, że uzyskał uprawnienia, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy.
Decyzja ta została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W skardze zarzucono naruszenie art. 4 ust. l pkt. l lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 19991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji 4II SA 236/2001 4 wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 póz. 950 ze zmn.) oraz naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym na skutek ustalenia nieprawidłowego stanu faktycznego sprawy.
Skarżący zarzucił, że został wywieziony na roboty przymusowe do okupowanej F. i przebywał w okresie od [...] r. do [...]r. w miejscowości E. koło C. Przebywał tam w dyspozycji władz niemieckich. W czasie transportu przebywał w obozie przejściowym w P. Z pisma Archiwum Państwowego wynika, że nie zachowały się żadne materiały dotyczące obozu przejściowego P. Fakt ten jednak potwierdzili świadkowie. Wbrew stanowisku organu świadkowie nie mogli przedstawić dowodów dotyczących pobytu w tym obozie, skoro dowody takie nie zachowały się. Skarżący powołał się także na wyrok Sądu Najwyższego III RN 112/99, który jego zdaniem potwierdza prawa kombatanckie dziecka wywiezionego na roboty przymusowe.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powołał się na swoja poprzednia argumentację.
Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1271 ze zmn.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem l stycznia 2004 roku - właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest częściowo zasadna.
W sprawie bowiem zaistniały podstawy wymienione w art. 145 § l pkt. l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1270) uzasadniające usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
4II SA 236/2001 5
W szczególności organ administracyjny naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy.
Trafnie bowiem zarzucał skarżący, że nie zostało przeprowadzone wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, co stanowi naruszenie art. 7 i 77 kpa.
W toku postępowania administracyjnego organ powołał się na dane z Archiwum Państwowego, które wskazało, że nie zachowały się żadne dowody dotyczące obozu przejściowego w P. Z informacji Archiwum Państwowego nie wynika jednak, aby w okresie wojny w P. nie istniał taki obóz. Skoro skarżący wskazywał zeznania świadków, którzy mieli potwierdzić pobyt w takim obozie rzeczą organu było przesłuchanie tych świadków i przeprowadzenie ewentualnych dalszych dowodów, w celu ustalenia, czy taki obóz faktycznie istniał.
Okoliczność ta ma o tyle znaczenie, że zgodnie z treścią § 5 lit. m rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106 póz. 1154) obóz przejściowy w P. - [...] został wskazany jako miejsce odosobnienia wymienione w art. 4 ust. l pkt. l lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 póz. 950 ze zmn.).Treść wskazanego rozporządzenia wskazuje zatem na to, że w P. istniał obóz przejściowy.
Rozporządzenie to zostało wprawdzie wydane po wydaniu przez organ decyzji w tej sprawie, jednakże okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia. Niezależnie bowiem od tego w jakiej dacie wydano ten akt prawny nie można uznać, że przed wydaniem tego aktu były podstawy do przyjęcia, że w P. nie istniał obóz przejściowy. Wobec jednak wyłaniających się wątpliwości w związku z datą wydania cyt. rozporządzenia należy wskazać, że stosownie do art. 8 ust. l pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 póz. 950 ze zmn.) Prezes Rady Ministrów był zobowiązany określić obozy i miejsca odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. l i 2. 4II SA 236/2001 6
Organ załatwiający niniejszą sprawę nie mógł sam przesądzić na niekorzyść strony, że w P. nie istniał obóz przejściowy, ani też, że nie spełniał on wymogów określonych w art. 4 wspomnianej ustawy. Przy braku rozporządzenia wykonawczego organ w najgorszym przypadku winien był wstrzymać się z wydaniem decyzji, jeżeli oceniał, że nie jest w stanie uwzględnić twierdzeń wnioskodawcy.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że organ nie wyczerpał postępowania wyjaśniającego i przedwcześnie wydał decyzję na niekorzyść strony.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi takie postępowanie wyjaśniające, które doprowadzi do wyjaśnienia, czy skarżący przebywał w obozie przejściowym w P. [...]. Od wyjaśnienia bowiem tej kwestii zależy ocena, czy skarżącemu będą przysługiwać uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 4 ust. l pkt. l, w zw. z ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 póz. 950 ze zmn.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela pozostałych zarzutów skargi.
Przede wszystkim skarżący nie wskazał w jakiej miejscowości przebywał w obozie przejściowym w N., w związku z tym jego twierdzenie w tej części są niesprawdzalne.
Nie jest także zasadny zarzuty dotyczący wywiezienia w celu wynarodowienia.
Skarżący sam wskazywał, że wraz ze swoją opiekunką został wywieziony do F. i przebywał w miejscowości. W cytowanym wyżej rozporządzeniu nie jest wymieniony obóz w takiej miejscowości. Z aktu tego nie wynika także, aby w takiej miejscowości znajdował się ośrodek eksterminacji i wynaradawianie dzieci, o którym mowa w art. 4 ust. l pkt. l lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 póz. 950 ze zmn.).
4II SA 236/2001 7
Nie są więc uzasadnione te twierdzenia skargi, w których wskazywano, że uprawnienia kombatanckie należą się skarżącemu z powodu deportacji w celu wynarodowienia. Wniosku tego nie zmienia powołany przez skarżącego wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r. III RN 112/99 - OSNP Nr 20 póz. 736. Wyrok ten dotyczy innej sytuacji prawnej, gdyż został wydany na tle ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 póz. 395 ze zmn.), a nadto z wyroku tego wynika jedynie tyle, że osoba małoletnia osadzona w obozie pracy nie ma obowiązku wykazywania, że faktycznie pracę taką świadczyła. W tej jednak sprawie skarżący ubiega się o uprawnienia kombatanckie, a nie o świadczenie wymienione w ostatnio cytowanej ustawie.
W związku z tym w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do uznania, że skarżący został wywieziony w celu germanizacji.
Z uwagi jednak na to, że w sprawie wystąpiły inne uchybienia organu, o których mowa na wstępie niniejszych wywodów, zgodnie z art. 145 § l pkt. l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji.
Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany - zgodnie z art. 200 cyt. ustawy - zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi.
Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zaskarżona decyzja nie ustanawia na rzecz skarżącego żadnych praw i z tego powodu w ogóle nie podlega wykonaniu.
4II SA 236/2001 8
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.