Uzasadnienie
Naczelnik Gminy w L. decyzją z dnia [...]r. Nr [...]przejął na rzecz Skarbu Państwa, zgodnie z wnioskiem M. i A. K., za rentę gospodarstwo rolne o powierzchni [...]ha, bez zabudowań mieszkalnych i gospodarczych, położone we wsi L. G., pozostawiając do dożywotniego użytkowania działkę oznaczoną nr [...] o powierzchni [...]ha.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...]r. (sygn.akt [...]) spadek po zmarłych A. i M. K. nabyły dzieci J. K., B. K., K. K. i I. W. w udziale po 1/4 części.
W dniu [...]r. Pan B. K. pisemnie oświadczył, w obecności sołtysa L. G. o rezygnacji z ubiegania się o nabycie prawa własności działki nr [...]. W dniu [...] r. Zarząd Gminy Ś. zawarł z Panem D. N. umowę dzierżawy działki nr [...]na okres [...] lat.
W dniu [...]r. o nadanie na własność działki nr [...]wystąpił B. K.. Decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) Starosta Ś., działając na podstawie art. 118 ust. 2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników orzekł o nieodpłatnym nadaniu na własność B. K. działki nr [...].
Postępowanie o stwierdzenie nieważności tej decyzji zostało wszczęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z urzędu, po zapoznaniu się z pismem D. N. - dzierżawcy działki - który wskazał, że działkę tę od wielu lat uprawiał - bez żadnej umowy - sąsiad B. K. – J. S..
Na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...]r. w siedzibie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., B. K. podniósł, iż działkę uprawiał wspólnie z sąsiadem J. S., na dowód czego przedłożył jego oświadczenie. Oświadczenie to, w którym J. S. pisze: "...działka, którą uprawiam razem z Panem K. nigdy nie była odłogowana, zawsze była uprawiana najpierw przez właściciela P.K., a co
II SA/Wr 2606/02 najmniej od 10 lat przeze mnie", zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego świadczy o tym, że działka nie była uprawiana przez B. K..
Kolegium wskazało, ze zgodnie zaś z art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników "z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością". Zatem warunek faktycznego władania nieruchomością oznacza wymaganie osobistego - faktycznego- użytkowania nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Pan B. K. nie spełnia tego warunku, wyraził On bowiem zgodę na jej uprawę i pobieranie pożytków przez inną osobę - J. S..
Mając na względzie powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzja z dnia [...]r. (Nr [...]) stwierdziło nieważność decyzji Starosty K. z dnia [...] r.(Nr [...]).
Pismem z dnia [...]r. B. K. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Do wniosku, w którym stwierdził, iż nieprawdą jest aby działki nie uprawiał samodzielnie, dołączył oświadczenie sąsiadki. Z oświadczenia tego wynika, że z pomocy sąsiedzkiej w uprawie działki B.K. korzysta od [...] r., do kiedy to uprawiał ją samodzielnie.
Decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...]r. (Nr [...]). O takim rozstrzygnięciu Samorządowego Kolegium Odwoławczego zadecydowały dowody zebrane w toku postępowania, a to:
- - oświadczenie Pana J. S., w którym stwierdził On, że uprawiał działkę przez ostatnie 10 lat,
- - umowa dzierżawy działki zawarta przez Gminę Ś. z Panem D. N. z dnia [...] r.,
II SA/Wr 2606/02
- - oświadczenie Pana J. K. - na rozprawie administracyjnej - że Jego brat Pan B. K. jest inwalidą l grupy w związku z czym uprawia działkę korzystając z pomocy sąsiedzkiej,
- - oświadczenie sąsiadki, że z pomocy sąsiedzkiej w uprawie działki Pan B. K. korzysta od [...] r.
W skardze do Naczelnego Sadu Administracyjnego B. K. wniósł o uchylenie dwóch wyżej wymienionych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., zarzucając:
- - bezpodstawne wszczęcie postępowania z urzędu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Ś. z dnia [...] r. z powołaniem się na art. 156 § 1 pkt 2 KPA i nie wykazaniu na czym miałby polegać "brak podstawy prawnej albo rażące naruszenie prawa",
- - nieuwzględnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem nowych faktów i dowodów,
- - naruszenie szeregu przepisów procedury administracyjnej: art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego,
- - nieuwzględnienie w ustaleniu stanu faktycznego sprawy: poziomu intelektualnego strony, licznych oświadczeń sąsiadów, nie poinformowanie strony o przyczynach i skutkach postępowania,
- - naruszenie prawa materialnego - art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez niezrozumienie pojęcia "władanie" nieruchomością w rozumieniu ustawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę uznało, iż zarzuty podniesione w skardze są niezasadne. Kolegium wskazało, że postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Ś. wszczęło z urzędu na podstawie art. 157 § 1 i 2 KPA - po zapoznaniu się z pismem D. N., przeprowadziło rozprawę administracyjną, przeanalizowało dowody złożone przez Stronę w toku postępowania i w oparciu o jednoznaczny przepis art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wydało zaskarżone decyzję.
II SA/Wr 2606/02
W konkluzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w zaskarżonych decyzjach oraz w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych (art. 97 § 2).
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a także na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego.
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą
II SA/Wr 2606/02 wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Z kolei art. 147 § 1 przywoływanej wyżej ustawy procesowej upoważnia Sąd, który uwzględnia skargę na uchwałę lub akt, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeśli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Dokonując oceny zakwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Sąd uznał, iż nie może się ona ostać w obrocie prawnym, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych.
Zgodnie z przepisem art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. W ustępie 2a przytaczanego przepisu stanowi się, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.
Przytoczona wyżej regulacja wskazuje, iż warunkiem skutecznego domagania się przyznania prawa własności działki pozostającej w użytkowaniu osoby, która przekazała gospodarstwo rolne na rzecz Państwa, jest ustalenie, czy dana osoba rzeczywiście ma tę działkę w użytkowaniu. Powyższa reguła odnosi się również do zstępnych osoby uprawnionej, albowiem ustawodawca uzależnia możliwość skutecznego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie działki od ustalenia, czy osoba taka, po śmierci osoby poprzednio uprawnionej - faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom
II SA/Wr 2606/02
Oznacza to, że organ administracji publicznej rozstrzygający o kwestii zwrotu danej działki winien ustalić, czy zstępny występujący z takim wnioskiem, faktycznie włada przedmiotową nieruchomością w zakresie odpowiadającym treści użytkowania.
Jak wskazuje się w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 1998 r. (sygn. akt SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62) warunek faktycznego władania nieruchomością, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania) oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Nie spełnia tego warunku zstępny, który wyraził zgodę na jej uprawę i pobieranie pożytków przez inną osobę.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, należy podkreślić, iż warunkiem poprawnego rozstrzygnięcia sprawy wniosku B. K. było ustalenie, czy faktycznie władał po śmierci swych rodziców – M. i A. K., działką nr [...]. Wydając swą decyzję z dnia [...]r. Starosta Ś. uznał, iż skarżący wspomnianą przesłankę spełniał, albowiem użytkował przedmiotową działkę.
Rozpatrując, z urzędu, kwestię zgodności z prawem wskazanej wyżej decyzji Starosty Ś., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. doszło do odmiennych wniosków i skonstatowało, iż przedmiotowa działka była uprawiana przez inna osobę – J. S., który również pobierał z niej pożytki. Powyższe ustalenie stało się podstawą stwierdzenia nieważności opisanej na wstępie decyzji Starosty Ś.. Stanowisko to zostało podtrzymane zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] r.
Ocena powyższa została przyjęta na podstawie ustalenia, że przedmiotowa działka nie jest od [...] lat uprawiana przez B. K., ze względu na jego stan zdrowia i dlatego część tej działki została oddana w użytkowanie sąsiada - J. S.. Powyższa konstatacja została przyjęta, po przeprowadzeniu przez Kolegium rozprawy administracyjnej, z udziałem B. K. jego brata J. (występującego w charakterze pełnomocnika skarżącego) oraz D. N. dzierżawcy przedmiotowej nieruchomości, na podstawie umowy zawartej z
II SA/Wr 2606/02
Gminą, a następnie rozwiązanej, w związku z wystąpieniem B. K. o jej zwrot. Pominięto udział w rozprawie J. S., który rzekomo przedmiotowa działkę użytkował, zamiast skarżącego. Poprzestano jedynie na jego pisemnym oświadczeniu z dnia [...] r., które jest niejednoznaczne i z którego wcale nie wynika w jakim charakterze uprawiał wskazaną wyżej działkę. Kolegium za podstawę ustalenia, że wnioskodawca nie użytkował działki, przyjął twierdzenia D. N.. Ich wiarygodność jest o tyle wątpliwa, że był on żywotnie zainteresowany dzierżawą przedmiotowej działki i tym samym zależało mu na nie uwzględnieniu wniosku B. K. w przedmiocie zwrotu działki. Organ rozstrzygający pominął natomiast inne dowody (jak choćby znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia sąsiadów) świadczące o uprawianiu przedmiotowej działki B. K. i sprowadzające rolę J. S. do udzielania mu pomocy przy pracach polowych, co jest zwyczajowo przyjęte w stosunkach wiejskich.
W tym kontekście należy uznać za zasadny zarzut, iż Kolegium wbrew dyspozycji przepisów art. 7 i 77 KPA nie podjęło niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Sąd pragnie podkreślić, iż dopiero pełne zebranie i wszechstronne rozpatrzenie całego materiału dowodowego może stać się podstawą do wydania poprawnego rozstrzygnięcia. Dlatego tez przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kolegium winno w niezbędnym zakresie uzupełnić materiał dowodowy i należycie go zinterpretować i dopiero na tej podstawie wydać stosowne rozstrzygnięcie.
W konkluzji Sąd uznał, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji pozwoliła stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym i dlatego też – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec, jak w sentencji wyroku.
Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.