Uzasadnienie
Sygn. akt 4 II SA/Wr 2638/2001
Przedmiotem skargi wniesionej do sądu administracyjnego przez R. D., jest decyzja Wojewody D. z dnia [...]r., nr [...], podjęta na podstawie art. 37 k ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o - zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. nr 25, poz. 128 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu M. z dnia [...]r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia przedemerytalnego.
R. D. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w M. dnia [...]r. W dniu rejestracji udokumentował staż pracy w wysokości [...] lat [...] miesięcy i [...] dni. Składając wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego wniósł o zaliczenie do okresu uprawniającego do tego świadczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od [...]r. do [...]r. Na okoliczność tej pracy złożył własne oświadczenie oraz zeznania świadków T. T. oraz M. P. Dodatkowo dołączono zaświadczenie Urzędu Miejskiego w M. z dnia [...]r. o dzierżawieniu przez rodziców R. D. gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha w M. w okresie od dnia [...] r. do [...]r. oraz zaświadczenie potwierdzające zameldowanie strony w M. W tych okolicznościach Starosta Powiatu M. odmówił R. D. przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego. Organ odwoławczy po rozpatrzeniu sprawy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, przyjmując iż zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 40 lat dla mężczyzny. R. D. składając wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego udowodnił łączny okres zatrudnienia 2
Sygn. akt 4 II SA/Wr 2638/2001 wynoszący [...] lat [...] miesięcy i [...] dni, potwierdzony świadectwami pracy. W związku z tym nie spełnił on warunków umożliwiających przyznanie świadczenia przedemerytalnego. W kwestii odmowy zaliczenia do okresu uprawniającego do emerytury okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty Powiatu M., wskazując, że w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie można było stwierdzić, czy w spornym okresie zainteresowany w sposób stały świadczył pracę w tym gospodarstwie. Miało ono bardzo małą powierzchnię - [...]ha i nie wymagało od zamieszkałych [...] osób pracy w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, w szczególności w okresie jesienno-zimowym, skoro oprócz zainteresowanego pracowali w tym gospodarstwie rodzice.
Ponadto R. D. uczęszczał w tym czasie do Zasadniczej Szkoły Zawodowej w M. Nauka odbywała się w systemie dziennym, a więc praca wykonywana w gospodarstwie rodziców nie miała charakteru stałego, była to jedynie pomoc rodzinna. Podniesiono też, że strona nie spełnia żadnego z pozostałych warunków określonych w art. 37 k ustawy, które dawałyby podstawy do przyznania świadczenia przedemerytalnego.
Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do 3
Sygn. akt 4 II SA/Wr 2638/2001 wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 - LEX nr 37180).
Zgodzić się należało w pierwszym rzędzie z organami, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia winien stanowić przepis art. 37 k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514), zwanej dalej ustawą, obowiązujący w dacie rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej, tj. w dniu 1 sierpnia 2001 r., w brzmieniu:
"świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli:
- 1) osiągnęła wiek co najmniej 58 lat kobieta i 63 lata mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, lub
- 2) w roku kalendarzowym, w którym został rozwiązany stosunek pracy lub stosunek służbowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, ukończyła 55 lat kobieta i 60 lat mężczyzna oraz posiada okres uprawniający do emerytury, lub
- 3) do dnia rozwiązania stosunku pracy, z przyczyn dotyczących zakładu pracy, osiągnęła okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, lub
- 4) do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy, posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący, co najmniej 34 lat dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn, a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z niewypłacalnością pracodawcy w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1, z 1995 r. Nr 4
Sygn. akt 4 II SA/Wr 2638/2001 87, poz. 435, z 1996 r. Nr 5, poz. 34 oraz z 1997r. Nr 28, poz. 153 i Nr 123, poz. 776, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 137, poz. 887 oraz z 2000 r. Nr 48, poz. 550).
Zgodzić się też należało ze stanowiskiem organu, iż w przypadku skarżącego w grę wchodzić może jedynie pkt 3 cytowanego przepisu.
Nie ma jednak racji organ odwoławczy, wiążąc - jak się zdaje -jego treść z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa pracy regulującymi zaliczanie pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U,.
nr 54, poz. 510 ze zm.) dotyczy tylko i wyłącznie możliwości zaliczania pracy w gospodarstwie rolnym do celów wskazanych w art. 1 ust. 1 tj. do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy. Prawo do świadczenia przedemerytalnego nie jest uprawnieniem wynikającym ze stosunku pracy i wobec tego należało przyjąć, iż uprawnienie to jest samoistnym uprawnieniem wynikającym z przepisów ustawy, uregulowanym całościowo w tej ustawie.
Przepis art. 37 k ust. 1 pkt 3 ustawy w sposób jednoznaczny wiąże uprawnienie do świadczenia przedemerytalnego z posiadaniem odpowiedniego okresu uprawniającego do emerytury.
W tej materii należało zatem sięgnąć do przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.), regulujących kwestię okresów, które można zaliczać do stażu pracy uprawniającego do emerytury oraz ewentualnie do innych przepisów powszechnie obowiązujących w zakresie ustalania okresu uprawniającego do emerytury.
Brak powołania tej ustawy i związany z tym brak odniesienia rozważań prawnych do jej przepisów powoduje, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą polegającą na nie wyjaśnieniu podstawy prawnej, a to z kolei narusza przepis art. 107 § 3 KPA. Nie dopełnienie obowiązku właściwego uzasadnienia rozstrzygnięcia, którego elementem winno być wskazanie i wyjaśnienie podstawy prawnej każdego istotnego - z punktu widzenia zasadniczego przepisu materialnoprawnego (w tym wypadku 5 Sygn. akt 4 II SA/Wr 2638/2001 przepisu art. 37 k ustawy) - elementu stanu faktycznego w kontekście przepisów, do których przepis zasadniczy się odnosi (w tym wypadku ustawy o emeryturach i rentach z FUS), stanowi naruszenie kilku podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady przekonywania (art. 11 KPA) i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz ich świadomości i kultury prawnej (art. 8 KPA).
Stwierdzenie przez sąd administracyjny, że organ administracji wydał kontrolowaną decyzję z naruszeniem zasad ogólnych określonych w rozdziale 2 działu I KPA zobowiązuje sąd do uchylenia tej decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 7 listopada 1984 r., nr II SA 1208/84 - nie publ., a także w wyroku z dnia 26 października 1984 r., nr II SA 1161/84 - ONSA z 1984 r. nr 2, poz. 97).
Ustrojowym uprawnieniem i kompetencją sądu administracyjnego jest przy tym kontrola legalności decyzji administracyjnych i nie leży w związku z tym w jego sferze działania uzupełnianie stwierdzonych wad uzasadnienia zaskarżonej decyzji w drodze przeprowadzenia wywodu prawnego sprowadzającego się w istocie do ponownego rozpoznania sprawy w zastępstwie właściwego organu administracyjnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zwrócić ponadto uwagę na treść wywodu Sądu Najwyższego zawartego w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 marca 2003 r., nr III UZP 1/03, w którym nie negując wyłącznego uprawnienia organu administracyjnego do rozstrzygnięcia w decyzji o prawie do świadczenia przedemerytalnego, zawarto pewne wskazania co do prejudycjalnego charakteru decyzji organu rentowego w przypadku wykazywania przez stronę okresu pracy w gospodarstwie rolnym jako okresu uprawniającego do nabycia prawa do emerytury.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że skarżący dołączył do akt - obok innych dokumentów -zaświadczenie wydane przez Burmistrza M., z dnia [...]r., w którym stwierdzono, że skarżący R. D. w okresie od [...]r. do [...]r. pracował wraz z rodzicami w gospodarstwie rolnym o pow. [...]ha, położonym w M. przy ul. O. [...]. Ocena 6
Sygn. akt 4 II SA/Wr 2638/2001 materiału dowodowego, pomijająca treść tego zaświadczenia, nie mogła zostać uznana za spełniająca wymóg wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 KPA).
Wobec tego, że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz doszło przy tym do naruszenia przepisów postępowania w zakresie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art.. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.