Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., na podstawie art. 43 ust. 2a w związku z art. 27a ust. 5, art. 2a ust. 2 i 6, art. 34 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), zwanej dalej ustawą, obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie wskaźnika i kwot po waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej z dnia 13 kwietnia 2000 r. (M.P. Nr 11, poz. 234 od 1czerwca 2000 r. obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 9 maja 2001 r. (M.P. Nr 15, poz. 243) od 1 czerwca 2001 r. i uchwał Rady Miejskiej w Lubinie w sprawie upoważnienia do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej Nr XV/88/99 i Nr XV/89/99 z dnia 8 czerwca 1999 r. uchyliła z dniem [...] r. decyzję ostateczną Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie udzielenia pomocy A. S. w formie renty socjalnej i decyzję zmieniającą wysokość świadczenia Nr [...] z dnia [...]r. zgodnie z waloryzacją od 1 czerwca 2000 r. W uzasadnieniu wskazano, że przepis art. 43 ust. 2a ustawy daje prawną możliwość zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób pobierających świadczenie oraz pobranie świadczenia nienależnego.
Dnia [...]r. A. S. zarejestrowała działalność gospodarczą zawieszając ją od [...]r. i ponownie wznowiła z dniem [...]r., nie powiadamiając o tym fakcie MOPS w L., pomimo iż w decyzjach administracyjnych była każdorazowo pouczana, że stosownie do art. 45 ustawy osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej obowiązane są poinformować Ośrodek o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia.
W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nastąpiła zmiana w sytuacji majątkowej A. S., ponieważ zgodnie z zapisem art. 2a ust. 2 ustawy w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących za dochód przyjmuje się wysokość podaną w oświadczeniu nie niższą jednak niż zadeklarowana przez te osoby kwota dochodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, która w poszczególnych kwartałach roku wynosiła:
w [...]r.- najniższa podstawa wymiaru składki ZUS-[...]zł w [...]r. - " " " " " " " -[...]zł w [...]r. - " " " " " " " -[...]zł w [...]r. - " " " " " " " -[...]zł w [...]r. - " " " " " " " -[...]zł w [...]r. - " " " " " " " -[...]zł w [...]r. - " " " " " " " -[...]zł
Wyżej wymieniona okoliczność wskazuje zatem na fakt, iż od [...]r. do [...]r. i od [...]r. do [...]r. A. S. pobierała świadczenie nienależne na łączną kwotę [...]zł/ [...] miesięcy x [...] zł renta socjalna) + [...]kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...]r. do [...]r. i od [...] do [...]r. (tj. [...] - [...]r. [...]zł x 3 + [...]zł za [...]r. =[...]zł i za [...] –[...]r. 2 x [...]zł = [...]zł)
Stosownie do art. 27a ust. 5 ustawy – renta socjalna nie przysługuje za miesiąc, w którym osoba uprawniona do renty osiągnęła dochód z pracy lub działalności gospodarczej przekraczający wysokość renty.
W związku z tym pobrane świadczenia w wymienionym okresie są świadczeniami nienależnie pobranymi i zgodnie z treścią art. 34 ust. 4a ustawy i pouczeniem w decyzjach administracyjnych podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny.
Z uwagi na stan faktyczny i prawny, obowiązkiem organu było uchylenie decyzji od miesiąca, w którym ustało prawo do renty socjalnej z wyłączeniem okresu zawieszenia działalności.
A. S. w swoim odwołaniu nie zgodziła się z decyzją organu
I instancji, wskazując że nie ma ona podstawy prawnej w ustawie. Zarzuciła Dyrektor MOPS błędną interpretację przepisu art. 2a ust. 2 ustawy oraz stwierdziła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza przyniosła same straty. Wskazała też, że jej sytuacja osobista nie zmieniła się, nadal jest panną i mieszka wspólnie z ojcem oraz bratem. Zatem, według odwołującej się nie było potrzeby zawiadamiania organu. Zarzuciła również organowi pomocy społecznej nieznajomość ustawy. Wskazała też na nieprawidłowości w pracy Ośrodka, stwierdzając że nie pomaga on jej rodzinie w oczekiwanym zakresie. Uchylenie decyzji przyznającej rentę socjalną, zdaniem odwołującej się, stanowi rodzaj kary za jej operatywność.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy.
Zgodnie z jej art. 43 ust. 2a właściwy organ może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz art. 6 i art. 34 ust. 4a. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Przepis ten stanowi więc o możliwości uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej w ściśle określonych okolicznościach. Taką okoliczność może stanowić m. in. fakt pobrania niezależnego świadczenia, o którym mowa w art. 34 ust. 4a ustawy, a którego definicję ustawodawca zawarł w art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie nienależnie pobrane oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawidłowych informacji w dokumentach oraz niedoinformowanie o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Przedmiotem postępowania Dyrektora MOPS w L. jest uchylenie decyzji ostatecznej, na mocy której A. S. nienależnie pobierała rentę socjalną.
Podstawę materialnoprawną tego świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej stanowi art. 27a ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten określa przesłanki udzielenia wsparcia w tej formie jak również w ust. 5 stanowi, że osoba, o której mowa w ust. 1 i 2 traci prawo do renty socjalnej za miesiąc, w którym osiągnęła dochód z tytułu pracy lub działalności gospodarczej przekraczający wysokość renty.
Jak wynika z akt sprawy A. S. uzyskała uprawnienie do renty socjalnej na mocy decyzji Dyrektora MOPS w L. Nr [...] z dnia [...]r., którą następnie zmieniono decyzją tegoż organu Nr [...] z dnia [...]r. w związku z waloryzacją wysokości świadczenia.
Bezsporny w sprawie jest też fakt, iż strona od [...]r. rozpoczęła działalność gospodarczą, zawieszając ją następnie w okresie [...] i [...]r. Z tego tytułu A. S. osiągnęła określony dochód, obliczony w myśl art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących za dochód przyjmuje się wysokość podaną w oświadczeniu nie niższą jednak iż zadeklarowana przez te osoby kwota dochodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a jeżeli osoby nie podlegają ubezpieczeniom: emerytalnym i rentowym – nie niższą od kwoty najniższej podstawy wymiaru składek obowiązujących osoby ubezpieczone na podstawie odrębnych przepisów.
Jak wynika z oświadczeń składanych przez A. S. zarówno w roku [...] jak i w miesiącu [...],[...] i [...]r. nie osiągnęła ona zysku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W [...] natomiast [...] r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. W związku z tym organ pomocy społecznej, zgodnie z definicją zawartą w art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy, za dochód strony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, przyjął kwotę minimalnych podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne dla osób prowadzących działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących. Według informacji uzyskanej z Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. kwoty te wyniosły:
- - od [...]r. do [...]r. – [...]zł
- - od [...]r. do [...] r. – [...]zł
- - od [...]r. do [...]r. – [...]zł.
Dochód A. S. przekracza zatem wysokość otrzymywanej przez nią renty socjalnej w wielkości [...] zł. Utraciła więc ona prawo, w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, do wskazanego świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.
Podkreślić również należy, że odwołująca się była informowana o konieczności zgłaszania w Ośrodku każdej zmiany w jej sytuacji dochodowej i osobistej, co wynika z pouczeń zawartych w decyzjach o przyznaniu renty socjalnej i zmianie jej wysokości w związku z waloryzacją. Jako, że A. S. nie dopełniła tego obowiązku, należało orzec o uchyleniu decyzji przyznającej wskazane świadczenie od miesiąca [...]r. z uwagi na to, że zostało ono nienależnie pobrane, o czym w sposób prawidłowy rozstrzygnął Dyrektor MOPS w L. w zaskarżonej decyzji.
Jednocześnie Kolegium wskazuje na rozbieżności jakie wystąpiły pomiędzy rozstrzygnięciem zawartym w decyzji Nr [...] a jej uzasadnieniem. W przedmiotowym rozstrzygnięciu organ I instancji orzekł o uchyleniu decyzji w sprawie renty socjalnej od dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. stwierdził natomiast, że zasadnym jest uchylenie decyzji Nr [...] i Nr [...] z wyłączeniem okresu zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie organu odwoławczego stanowisko Dyrektora MOPS w L. zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
Cytowany wyżej przepis art. 2a ust. 1 pkt 2 wskazuje na dochód osób prowadzących działalność gospodarczą. O fakcie prowadzenia tej działalności świadczy natomiast wpis do ewidencji działalności gospodarczej i wydane na tę okoliczność zaświadczenie. Czasowe zawieszenie prowadzenia tej działalności nie oznacza jej zaprzestania, bowiem o okoliczności tej mogłoby świadczyć jedynie wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji, na skutek zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie miała natomiast miejsca.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. S., działający w imieniu A. S., wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i decyzji ją poprzedzającej. Zarzucił organom administracji publicznej naruszenie ustawy. Stwierdził, że powoływanie się na art. 43 ust. 2a ustawy nie znajduje uzasadnienia prawnego, bowiem sytuacja życiowa i materialna A. S. nie zmieniła się – żyje ona nadal w rodzinie wraz z ojcem J. S. oraz niepełnosprawnym bratem Ł. i pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tego powodu, zdaniem pełnomocnika A. S., dochód jej powinien być przeliczony na członka rodziny według art. 2a ust. 2 ustawy, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób błędny powołało się na art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy, nie odnosząc się w ogóle do takiego pojęcia jak dochód rodziny.
J. S. nie zgodził się też z poglądem Kolegium, iż zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza jej zaprzestania. Wskazał, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie może być tak samo traktowane jak prowadzenie tej działalności, tym bardziej że w okresie zawieszenia prowadzenia tej działalności nie były prowadzone składki na ubezpieczenia do ZUS. Pełnomocnik A. S. zarzucił też Kolegium, że nie rozpatrzyło w ustawowym terminie wniesionego odwołania.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje
Przepis art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stanowi, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Z treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wynika, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. uchylająca decyzję organu I instancji o przyznaniu renty socjalnej i decyzję zmieniającą wysokość świadczenia zgodnie z waloryzacją od 1 czerwca 2000 r.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 43 ust. 2 a ustawy, z którego wynikało, że właściwy organ może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także wystąpiły przesłanki o których mowa w ust. 4 i ust. 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust 4 a, tzn. jeżeli m. in. wystąpiła rażąca dysproporcja między wysokością dochodu udokumentowaną przez rodzinę ubiegającą się o pomoc, a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego; gdy osoba lub rodzina odmówiła złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym; w razie marnotrawstwa przyznanych świadczeń, ich celowego zniszczenia lub marnotrawstwa własnych zasobów materialnych oraz w przypadku pobrania świadczenia nienależnego. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił również przepis art. 27a ust 5 ustawy, z którego wynikało, że renta socjalna nie przysługuje za miesiąc, w którym osoba uprawniona do niej uzyskała dochód z działalności gospodarczej przekraczający wysokość renty socjalnej oraz art. 34 ust 4a, z którego wynikało, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny.
Uchylenie decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo do otrzymania określonego świadczenia z pomocy społecznej oznacza, że z chwilą wydania tej decyzji traci ona nabyte prawo.
W ocenie Sądu decyzje organu I i II instancji podlegają uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania (art. 43 ust. 2a ustawy) i przepisu prawa materialnego (art. 27a ust 5 ustawy), co miało wpływ na wynik sprawy.
Organy orzekające w rozpoznawnej sprawie nie wykazały, że zachodzą przesłanki określone we wskazanym wyżej przepisie art. 43 ust. 2 a ustawy. Organy te nie wykazały, że nastąpiła m. in. zmiana przepisów prawa, zmiana w sytuacja osobistej skarżącej oraz istnienia innych okoliczności wskazanych w tym przepisie prawa. Przesłanka dotycząca zmiany w sytuacji dochodowej skarżącej nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu renty socjalnej, gdyż prawo do tej renty zgodnie z art. 27a ust. 1 nie zależy od wysokości dochodu osoby ubiegającej się o to świadczenie.
Natomiast naruszenie art. 27 ust. 5 ustawy polega na tym, iż przepis ten nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu renty socjalnej, skutkiem której jest utrata prawa do tego świadczenia od dnia jego przyznania. Przepis ten jednoznacznie określa, że renta socjalna nie przysługuje za miesiąc, w którym osoba uprawniona do niej uzyskała dochód z działalności gospodarczej przekraczający wysokość renty socjalnej. Z treści przepisu art. 2a ust. 3a ustawy wynika ponadto, że przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą należy rozumieć osobę prowadzącą działalność w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej.
Na marginesie dodać należy, że uzyskanie przez skarżącą dochodu z tytułu działalności gospodarczej, w części przekraczającej wysokość renty socjalnej, stanowi nienależne świadczenie, które w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz wskutek niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Kwestia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń natomiast została uregulowana w art. 40 ustawy. W świetle tego przepisu ściągnięcie nienależnie pobranych świadczeń odbywa się zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Z tych względów Sąd działając na podstawie art. 145 pkt 1 lit a, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż ze swej istoty nie ma ona waloru wykonalności (art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).