Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 umorzył postępowanie odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. D. i skarżącego od decyzji z dnia 19 października 2010 r.
W uzasadnieniu wskazał, że uprzednio decyzją z dnia 7 grudnia 2010 r. organ umorzył postępowanie odwoławcze na skutek uznania tych podmiotów za nieposiadających przymiotu strony. Decyzja ta została uchylona wyrokiem tut. Sądu z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Wr 111/11, który uprawomocnił się po wyroku sądu odwoławczego z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt II OSK 3067/13.
Organ ponadto wydał w dniu 7 grudnia 2010 r. decyzję merytoryczną, częściowo zmieniającą decyzję z dnia 19 października 2010 r. na skutek odwołań wniesionych przez podmioty uznane za strony.
W tym stanie sprawy organ zobowiązany był do ponownego rozpatrzenia odwołań E. D. i skarżącego. W ocenie organu dotychczasowe postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone bez uchybień procesowych organu, bowiem konieczne było jednoczesne rozpatrzenie wszystkich odwołań, co nie wykluczało jednoczesnego stosowania art. 138 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.a. w przypadku zaistnienia przesłanek ich stosowania (wyrok II OSK 211/05).
Obecnie wykluczone było orzekanie merytoryczne w postępowaniu odwoławczym, zakończonym merytorycznie decyzją odwoławczą wydaną po rozpoznaniu odwołania innej strony (art. 127 § 1 i art. 138 § 1 w związku z art. 156 § 2 pkt 3 k.p.a.) Nowa, ponowna decyzja merytoryczna byłaby nieważna.
W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 7, 8, 9, 11 i art. 127 § 1, 138 § 1 w związku z art. 156 § 2 pkt 3 k.p.a., gdyż sprawa powinna zostać rozpatrzona merytorycznie na skutek odwołania wniesionego przez stronę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację. Organ podkreślił, że decyzję wydaje w jednej sprawie odwoławczej, a nie w stosunku do poszczególnych odwołujących się, więc postulat skarżącego wydania decyzji merytorycznej na skutek wniesionego przez niego odwołania był niemożliwy do zrealizowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak wyjaśniono w orzecznictwie sądowym (wyrok IV SA 3643/02) wniesienie odwołania przez kilka stron wymaga łącznego rozpatrzenia tych odwołań, jednak decyzja wydana po rozpatrzeniu niektórych jedynie odwołań kończy postępowanie odwoławcze, co wyłącza możliwość rozpatrzenia pozostałych odwołań. W powołanym wyroku Sąd uznał kolejną merytoryczną decyzję odwoławczą za wydaną bez podstawy prawnej i dlatego nieważną (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wskazany pogląd prawny jest powszechnie akceptowany. Nie jest natomiast w sposób jednolity oceniana kwestia skutku procesowego nierozpatrzenia wszystkich odwołań w jednym terminie oraz następstw procesowych umorzenia postępowania odwoławczego lub stosowania art. 134 k.p.a. w odniesieniu do części odwołujących się. Występuje mianowicie stanowisko, że nierozpatrzenie wszystkich odwołań jednocześnie (a nawet jedną decyzją) jest istotnym naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i wymaga zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. (wyroki II SA/Po 1029/13 lub II SA/Gl 815/12 oraz orzecznictwo tam powołane).
Według innych, o ile organ odrębną decyzją umarza postępowanie odwoławcze w stosunku do części odwołujących się, to powinien wstrzymać się od rozpatrzenia merytorycznego pozostałych odwołań do czasu uprawomocnienia się decyzji umarzającej (lub postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania ze względów podmiotowych). Uchylenie orzeczeń niemerytorycznych przez sąd administracyjny stwarza w stosunku do wydanej decyzji merytorycznej przesłankę wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.) i uzasadnia stosowanie wobec niej art. 145 § 1 pkt 1 b p.p.s.a. (wyrok II SA/Gd 894/13 i powołane tam wyroki). Twierdzi się w związku z tym dodatkowo, że po wydaniu orzeczenia niemerytorycznego organ powinien zawiesić postępowanie odwoławcze (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., wyrok II SA/Lu 542/12), a zaniechanie tego stwarza konieczność stosowania art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. wobec decyzji merytorycznej (w powołanym wyroku odsyła się również do orzecznictwa sądu odwoławczego na temat nieważności odwoławczej decyzji merytorycznej naruszającej wymóg jednoczesnego rozpatrzenia kilku odwołań).
Istnieje więc ponadto trzeci pogląd prawny, uznający decyzje odwoławcze naruszające wskazany wymóg za nieważne z powodu rażącego naruszenia art. 15 w związku z art. 127 § 1 k.p.a. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), czyli decyzję umarzającą (wyrok I OSK 314/13), jak i merytoryczną (wyrok II OSK 1198/09). W tym ostatnim przypadku, w stanach faktycznych tych spraw rażące naruszenie prawa związane było z nieprzekazaniem prawidłowo wniesionych odwołań, co wywołało rozpatrzenie jedynie odwołań pozostałych, które organ posiadał. W powołanych wyrokach wyklucza się jednak umorzenie postępowania odwoławczego po ujawnieniu dotychczas nieprzekazanych odwołań, za to wymaga się od organu wszczęcia postępowania nadzwyczajnego z urzędu wobec decyzji merytorycznej. Naruszenie tej powinności organu wywołało bądź to uchylenie wszystkich decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a., wyrok II OSK 1198/09), bądź stwierdzenie nieważności decyzji umarzającej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wyrok I OSK 314/13).
Niezależnie natomiast od konkretnego poglądu prawnego, w każdym przypadku sądy uwzględniają skargi, zaś przy zaskarżeniu decyzji umarzającej z reguły stosują art. 135 p.p.s.a. w odniesieniu do decyzji merytorycznej.
Wielość przedstawionych koncepcji prawnych powstrzymuje Sąd przed podjęciem próby zaproponowania jeszcze innego sposobu rozwiązania omawianego zagadnienia prawnego i skłania jedynie do dokonania wyboru. W ocenie Sądu w świetle dotychczasowych rozważań nie ulega wątpliwości, że decyzja umarzająca zapadła z istotnym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., zaś niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy odwoławczej w sposób nienaruszający procedury konieczne jest ponadto uchylenie decyzji merytorycznej jako istotnie naruszającej art. 15 i art. 127 § 1 k.p.a.
Dlatego, mając na uwadze art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., zgodnie z art. 145 § 1 c, art. 152 i art. 200 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.