Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]wydaną na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14.03.l985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998r" Nr 90, poz. 575 z późn. zm.), § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. z późn. zm.) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u W. L. choroby zawodowej narządu słuchu (opisanej w poz. 15 wykazu stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych. W decyzji powołano się na orzeczenia lekarskie: Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]oraz D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. z dnia [...]., które stwierdzały brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
W toku dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że W.L. był zatrudniony w okresie od [...]. do [...] i od [...]do [...]w Zakładach Urządzeń Technicznych "A" S.A. w W., na stanowisku ślusarza oraz mistrza wydziałów produkcyjnych. W tym czasie przez okres 6-ciu miesięcy był narażony na hałas o poziomach od 85 do 90 dB/A/, nie dokonywano jednak pomiarów hałasu. Od października 1984r. do stycznia 1994r pracował w KWK "B na stanowisku ślusarza oraz dozorcy i sztygara zmianowego - i w tym czasie był narażony na działanie hałasu pochodzącego od maszyn i urządzeń w granicach 87 dB/A/ do 98 dB/A/, średnio przez 2-3 godziny w czasie jednej zmiany. Od lutego 1994r. zatrudniony w PPHU "C" w W., co nie skutkowało narażeniem na hałas. W decyzji stwierdzono, iż w związku z postępowaniem w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej W. L. został trzykrotnie poddany badaniom w D. Wojewódzkim Ośrodku medycyny Pracy w W., w wyniku których nie rozpoznano u niego choroby zawodowej.
W badaniu z dnia [...]. stwierdzono niedosłuch obustronny typu odbiorczego oraz uszkodzenia narządu słuchu w stopniu nie kwalifikującym do rozpoznania choroby zawodowej, wydolność społeczną słuchu określono jako dobrą. W. L. nie zgodził się z powyższym orzeczeniem, w związku z czym został skierowany na badania w konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Ponowne badanie wykazało przesuniecie progu słuchu dla częstotliwości 1, 2, 4 kHz, po uwzględnieniu fizjologicznej poprawki wyniosło UP-13 dB, UL - 22 dB. Stan narządu słuchu wynikający z przeprowadzonych badań określono jako niepowodujący skutków zdrowotnych uzasadniających rozpoznanie choroby zawodowej.
Od powyższej decyzji W. L. wniósł w dniu [...], w którym stwierdził, iż nie zgadza się z opinią lekarską orzekającą, że stan słuchu nie powoduje skutków ubocznych dla jego zdrowia. Do odwołania dołączono zaświadczenie o stanie zdrowia, wystawione przez lekarza prywatnej przychodni specjalistycznej, z którego wynika, że odwołujący od wielu lat cierpi na bóle, zawroty głowy. W dniu [...]W. L. stawił się ponownie w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w W. i dostarczył kartę informacyjną z pobytu w Katedrze i Klinice Otolaryngologicznej Akademii Medycznej we W., z którego wynikało m.in. że na podstawie badań diagnostycznych stwierdzono u pacjenta obustronne uszkodzenie nerwu ślimakowego, wskazania do protezowania słuchu aparatem słuchowym i generatorem szumów. W uchu prawym stwierdzono brak odpowiedzi powyżej 3 kHz, w uchu lewym - powyżej 2 kHz.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu powołano się na opinię Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej oraz zespołu ekspertów w dziedzinie audiologii (pismo z dnia 26.10.1999r. Nr ZPZ-482/W/11/99), iż nie każdy ubytek słuchu wywołuje konsekwencje zdrowotne i powinien być traktowany jako choroba. Mniejsze od 30 dB obniżenie ostrości słuchu nie pociąga za sobą skutków społecznych i zdrowotnych mogących stanowić o chorobie narządu słuchu; jest to tylko objaw audiometryczny, a nie choroba.
Ponadto organ zaważył, że podczas zatrudnienia powodującego narażenie na hałas odwołujący się nie uskarżał się na zmiany zdrowotne narządu słuchu i nie miał wykonywanych badań specjalistycznych tego narządu, zaś obecnych dolegliwości nie można wiązać z chorobą zawodową.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. L. podnosi, że stanowisko organu drugiej instancji i powołana w decyzji opinia Ministerstwa zdrowia stoją w sprzeczności z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 18.01.2002r., w którym orzeczono, że o zakwalifikowaniu schorzenia jako choroby zawodowej decyduje jego związek z warunkami pracy, a nie stopień zaawansowania tego schorzenia. Skarżący uważa, że związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy uszkodzeniem słuchu a warunkami pracy, którą wykonywał jest niepodważalny i udokumentowany oraz że przez 19 lat podczas pracy zawodowej był narażony na hałas o natężeniu w granicach 85-105 dB/A/. Jest to natężenie przekraczające dozwolone normy i niekorzystnie wpływające na narząd słuchu i ogólny stan zdrowia, czemu ustawodawca dał wyraz w wykazie chorób zawodowych przyjmując domniemanie związku przyczynowego między hałasem a uszkodzeniem słuchu. Obniżenie sprawności słuchu potwierdza orzeczenie lekarskie stwierdzające potrzebę protezowania słuchu.
Potwierdzeniem istniejących już w czasie zatrudnienia symptomów uszkodzenia słuchu jest konsultacja lekarska z 1992r. (kserokopię załączono do skargi). Natomiast lekarz przeprowadzający badania okresowe nie ustosunkowywał się w sposób wyraźny do zgłaszanych przez skarżącego niepokojących objawów i dolegliwości (szumów, bólów ucha i obniżania się ostrości słuchu).
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. stwierdził, że skarżący nie precyzuje wniosku i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że opinie o braku wskazań do rozpoznania choroby zawodowej zostały wydane przez uprawnione placówki medyczne, z zachowaniem dwuinstancyjnego trybu orzeczniczego oraz że zgodnie z wyrokiem z dnia 9.07.1998r. sygn. akt II SA 634/98 oraz postanowieniem z dnia 24.02.1998r. sygn. akt I SA 1520/97 organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadząc dochodzenie epidemiologiczne w sprawie choroby zawodowej są związane treścią orzeczenia lekarskiego wydanego w danej sprawie i nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzeń. Pismem z dnia [...]skarżący zwrócił się do Sądu o przyspieszenie rozprawy dołączając jednocześnie kserokopie następujących dokumentów:
- - zaświadczenia o stanie zdrowia z [...]wydane przez Klinikę Otolaryngologii Szpitala Klinicznego nr [...] we W, stwierdzające m.in. zaburzenia słuchu i równowagi od kilkunastu lat, nasilające się z upływem czasu,
- - zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...]i [...]., wydane przez lekarza prywatnej przychodni specjalistycznej
- - karty informacyjnej z pobytu pacjenta w Klinice Otolaryngologii Akademii Medycznej we W. z dnia [...].
- - skierowania do leczenia szpitalnego z dnia [...].
W dniu [...]do tutejszego Sądu wpłynęło pismo skarżącego wraz z załącznikami:
- - kartą informacyjną z pobytu pacjenta w Klinice Otolaryngologii Akademii Medycznej we W. z dnia [...] (stwierdzono obustronny niedosłuch odbiorczy ślimakowy sięgający 50 dB/250 Hz do 90 dB/8000 Hz, nie stwierdzono poprawy w porównaniu z poprzednimi badaniami)
- - orzeczeniem o niepełnosprawności Nr [...]z dnia [...], w którym zaliczono skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z przyczyny 0-3L, niepełnosprawność datuje się od 2001r.,
- - zaświadczeniem o stanie zdrowia z dnia [...]. wydane przez lekarza prywatnej przychodni specjalistycznej, stwierdzającym leczenie od wielu lat z powodu bólów i zawrotów głowy oraz przewlekłą chorobę uszu.
W dniu [...]skarżący przesłał do Sądu kserokopię opinii z dnia [...]i [...]. wydanych przez biegłego lekarza laryngologa w sprawie toczącej się przez Sądem Okręgowym w Ś. [...]. Z opinii wynika, że w badaniu w zakresie nosa, uszu, jamy ustnej i gardła nie stwierdzono istotnych patologii. Rozpoznano obustronny niedosłuch odbiorczy średniego stopnia, przewlekły nieżyt krtani i zespół zaburzeń równowagi i zawrotów głowy z towarzyszącymi szumami usznymi. Uznano, że istnieją wskazania do stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy z przyczyn laryngologicznych. W uzasadnieniu stwierdzono m.in. że obecnie stan słuchu znacznie utrudnia W. L. porozumiewanie się i w tym zakresie nie zgodzono się z opinią lekarza orzecznika ZUS o dobrej wydolności społecznej słuchu. Za najbardziej utrudniające leczenie uznano zaburzenia równowagi i zawroty głowy spowodowane uszkodzeniem błędnika. Z kserokopii pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]przesłanej do tut. Sądu dnia [...]. wynika, że skarżącemu przyznano rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Na wstępie należy zaznaczyć, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) z dniem G1.01.2004r przestała obowiązywać ustawa z dnia 11.05.1995r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 01.01.2004r., podlegają rozpatrzeniu - zgodnie z art. 97 § 1 cytowanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) - przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Obowiązujące w dniu wydania decyzji pierwszej instancji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30.07.2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) w stosunku do obowiązujących poprzednio przepisów wprowadziło w nowym wykazie chorób zawodowych istotne obostrzenia dotyczące rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu uznając, że za taką będzie uważany "trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz".
Jednocześnie dopuszczalny okres zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej został ograniczony do 2 lat od ustania narażenia zawodowego. Powyższe kryteria nie mogą jednak znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie ze względu na regulacje § 10 tego rozporządzenia, który stanowi, iż postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Oznacza to, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy inspekcji sanitarnej powinny się opierać jedynie na kryteriach wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z dnia 18.11.1983r. (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.).
Stosownie § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych: "Za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy". Jak zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28.06.2000r. sygn. akt III Rn 202/99 i z dnia 14.03.2002r. sygn. akt III RN 78/01 powyższe sformułowanie każe przyjąć, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy sytuacji - określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których bardziej szczegółowe określenie zawarte jest w ustępie 2 wymienionego wyżej przepisu. W pozycji 15 wykazu chorób zawodowych znajduje się: "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu".
W takim określeniu zawarte zostało pewne ograniczenie chorób polegających na uszkodzeniu słuchu, ale jest ono ściśle określone związkiem z hałasem. Brak jest natomiast podstaw prawnych do tego, ażeby z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować: "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu" ze względu na stopień uszkodzenia słuchu. Podobne stanowisko w tej kwestii prezentował Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 17.11.1999r. sygn. akt II SA/Ka 209/98. i z dnia 22.03.200U. sygn. akt I SA 1389/00. W powołanych wyrokach podkreślano, że resortowe badania metodologiczne, nie będące w przedmiotowym zakresie źródłem prawa, nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia co do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej.
Powyższe prowadzi do wniosku, że w razie gdy lekarz placówki służby zdrowia uprawnionej (wg powołanego rozporządzenia) do orzekania w sprawach chorób zawodowych stwierdzi uszkodzenia narządu słuchu u pracownika, który w związku z zatrudnieniem był narażony na hałas, pozostaje ustalić, czy istniał związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na hałas a wykrytym uszczerbkiem słuchu. Ocena związku przyczynowego dokonywana jest m.in. w świetle § 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych tj. z uwzględnieniem rodzaju, stopnia, i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy, bezpośredniego kontaktu z chorymi zakaźnie lub materiałem pochodzącym od tych chorych oraz czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe.
Z orzeczeń wydanych przez lekarzy ośrodków medycyny pracy wynika niezbicie, że u skarżącego stwierdzono niedosłuch obustronny typu odbiorczego. Stwierdzone w karcie informacyjnej z Katedry i Kliniki Otolaryngologii Akademii Medycznej we W. z dnia [...]wskazanie do protezowania słuchu pozostaje ponadto w rozbieżności z wyrażoną w orzeczeniu lekarza medycyny pracy z dnia [...]opinią o dobrej wydolności społecznej słuchu W. L. Dobrej wydolności słuchu nie stwierdził także lekarz otolaryngolog występujący jako biegły sądowy w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji, zadaniem Sądu, należy przyjąć, że u skarżącego spełniona została jedna z dwóch przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej tj. uszkodzenie słuchu, stopniem odbiegające od fizjologicznego.
Odnośnie związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem W. L. a pracą w warunkach narażenia na hałas wypowiedział się tylko organ drugiej instancji, jednym zdaniem, stwierdzając, że skarżący "w czasie zatrudnienia w narażeniu na hałas nie uskarżał się na zmiany zdrowotne narządu słuchu, nie miał wykonywanych żadnych badań specjalistycznych tego narządu, w związku z powyższym uważa (organ - przyp. Sądu), że obecnych dolegliwości zdrowotnych nie można wiązać z pracą zawodową". Fakt nie uskarżania się pracownika na dolegliwości zdrowotne w trakcie wykonywania pracy nie przesądza jednak o niemożności stwierdzenia choroby zawodowej po ustaniu zatrudnienia - zważywszy, że pogorszenie stanu zdrowia może obywać się stopniowo i być przesunięte w czasie w stosunku do okresu narażenia na działanie czynników szkodliwych. W orzecznictwie dotyczącym chorób zawodowych reprezentowane było stanowisko, że długoletnie narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia przemawia za stwierdzeniem związku przyczynowego pomiędzy tym narażeniem a dolegliwościami pracownika, nawet jeśli chorobę stwierdzono kilka lat po rozwiązaniu stosunku pracy (wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 22.01.2002r. sygn. akt II UKN 746/00 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04.07.2001r. sygn. akt I SA 2244/00) W rozpoznawanej sprawie wyniki dochodzenia epidemiologicznego wskazywały, że skarżący był narażony na ponadnormatywny hałas przez ok. 19 lat pracy zawodowej.
Jednocześnie postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej wszczęto dopiero po 8 latach od momentu zaprzestania pracy w hałasie, a przedłożona przez skarżącego w Sądzie dokumentacja lekarska składa się z przeważającej części z orzeczeń wydanych po 2001r., wyjątkiem są: audiogram z [...]oraz potwierdzenie konsultacji lekarskiej z [...]- z którego jednak wynika jedynie, że wskazane jest kontrolne badanie audiometryczne, nie dołączono natomiast rozpoznania lekarskiego (opinii). Tego rodzaju okoliczności, przy uwzględnieniu niższego ubytku słuchu u skarżącego niż próg ustalony na podstawie badań metodologicznych uzasadniający stwierdzenie choroby, mogą być może nasuwać wątpliwości, czy obecny stan zdrowia skarżącego jest wywołany warunkami pracy wykonywanej do 1994r. Tym niemniej w świetle długotrwałego uprzedniego narażenia skarżącego na hałas nie sposób lakonicznej wypowiedzi Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego o braku związku przyczynowego między chorobą a byłą pracą skarżącego uznać za wyczerpujące uzasadnienie tego stanowiska.
Ewentualne wątpliwości co do istnienia takiego związku organ winien był wyjaśnić np. zwracając się o uzupełnienie orzeczenia lekarza placówki uprawnionej do orzekania w sprawach chorób zawodowych o opinię co do genezy uszkodzeń narządu słuchu oraz określenie, czy z medycznego punktu widzenia można uznać za prawdopodobny ich związek z długotrwałym narażeniem na hałas do 1994r. Wnikliwe wyjaśnienie tej kwestii wydaje się istotne także wobec twierdzeń skarżącego, iż cierpi na obniżenie poziomu słuchu, szumy w uszach i zawroty głowy od wielu lat (co również odnotowano m.in. w przedłożonych po zakończeniu postępowania administracyjnego zaświadczeniach z prywatnej przychodni specjalistycznej), lecz lekarz podczas badań okresowych "nie ustosunkowywał się do nich wyraźnie".
Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wobec długoletniej pracy skarżącego w warunkach narażenia na uszkodzenia słuchu istnieje domniemanie związku jego obecnych dolegliwości z wykonywaną kiedyś pracą. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie wykazały w sposób wiarygodny braku tego związku - zaczym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.