Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Wojewoda D., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego we W. (dalej jako KUSC) o odmowie sprostowania aktu urodzenia małoletniej A. A. M. Decyzja ta podjęta została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Wnioskiem z dnia [...] marca 2020 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do KUSC o sprostowanie oraz uzupełnienie aktu urodzenia małoletniej A. A. M., córki M. M. L. (obecnie M.) - dla której sporządzono dokument urodzenia w Urzędzie Stanu Cywilnego we W. nr [...] - w zakresie nazwiska dziecka oraz danych ojca.
Wnioskodawca wyjaśnił, że jest ojcem małoletniej, co zostało ustalone na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 17 stycznia 2019 r. (sygn.akt III RC 326/18). W tym samym wyroku, w pkt II Sąd nadał małoletniej nazwisko L. – L. N. Wyrok jest prawomocny od dnia 28 sierpnia 2019 r. Wnioskodawca posiada także władzę rodzicielską nad córką. W jego ocenie, okoliczności te uprawniają go do wystąpienia z ww. wnioskiem. W dalszych wywodach wyjaśniono, że w toku postępowania sądowego o ustalenie kontaktów, wnioskodawca powziął wiadomość, że matka dziecka dokonała zmiany jego nazwiska na M., co dokonane zostało bez jego zgody i pozostaje w sprzeczności z treścią orzeczenia sądowego.
KUSC pismem z dnia [...] marca 2020 r., informując o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed zakończeniem postępowania wyjaśnił jednocześnie, że do aktu urodzenia A. A. M. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Fabrycznej z dnia 17 stycznia 2019 r. (IIIRC 326/18) o ustalenie ojcostwa, zostały wpisane dane ojca oraz nazwisko dziecka nadane przez Sąd na mocy art. 89 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako k.r.o) utworzone z połączenia nazwiska matki i ojca.
W piśmie z dnia [...] kwietnia 2020 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek o sprostowanie aktu urodzenia małoletniej przez zmianę nazwiska do brzmienia nadanego przez Sąd, tj. "L. – L. N." oraz oświadczył, że wnioskodawca nie wnosi zastrzeżeń w zakresie uzupełnienia aktu urodzenia o dane ojca.
Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. KUSC działając na podstawie art. 2 ust 6 w związku z art. 35 i art. 12 ustawy z dnia 26 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (dalej jako p.a.s.c) odmówił sprostowania aktu urodzenia małoletniej A. A. M., zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że akt urodzenia małoletniej sporządzony został na podstawie karty urodzenia przesłanej przez szpital. Rejestracji dokonano zgodnie z art. 61 p.a.s.c., który to przepis reguluje zakres i sposób umieszczania danych ojca dziecka w przypadku, gdy nie zachodzi domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki i nie nastąpiło uznanie ojcostwa ani sądowe ustalenie ojcostwa. Na mocy tego przepisu, na wniosek matki zgłaszającej urodzenie, wpisano imię M. jako imię ojca dziecka oraz nazwisko L. jako nazwisko rodowe – czyli zgodnie z nazwiskiem matki z chwili urodzenia. Po doręczeniu prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego z dnia 17 stycznia 2019 r. do aktu urodzenia małoletniej wprowadzone zostały postanowienia tego orzeczenia dotyczące danych ojca i nazwiska dziecka.
Organ wyjaśnił dalej, że w dniu [...] października 2019 r. zgłosiła się matka dziecka wraz z mężem A. M. i złożyła oświadczenie o nadaniu córce nazwiska, jakie zgodnie z art. 88 k.r.o. nosi albo nosiłoby ich wspólne dziecko – czyli M. Jednocześnie przedłożyła kopię przywołanego wyżej wyroku Sądu Rejonowego wraz z uzasadnieniem, z treści którego wynikało, że podstawą nadania dziecku nazwiska utworzonego przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca, był brak porozumienia rodziców i ich zgodnych oświadczeń co do nazwiska jakie powinna nosić małoletnia.
W tym stanie rzeczy, KUSC przyjął zgodne oświadczenia małżonków, że małoletnia będzie nosić nazwisko M. W ocenie organu, żądanie sprostowanie aktu urodzenia w sposób określony we wniosku, nie jest zasadne. Oparte ono zostało na przepisach ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, w szczególności na art. 8 ust. 2 tej ustawy, określającym warunki jakie muszą być spełnione by zmiana nazwiska mogła być dokonana – w niniejszej sprawie, w szczególności musiałaby być udzielona zgoda ojca na zmianę nazwiska dziecka. Tymczasem istotą przyjęcia skuteczności oświadczenia matki i jej małżonka o nadaniu dziecku nazwiska M., było uprawnienie wynikające z art. 90 k.r.o, który to przepis wnioskodawca pomija, nie dostrzegając odmienności uregulowania prowadzącego, co prawda, do tego samego skutku, ale obwarowanego innymi przesłankami niż na gruncie administracyjnej zmiany nazwiska.
W przedmiotowej sprawie, KUSC przyjął oświadczenie złożone w trybie art. 90 § 1 k.r.o., po uprzednim przeanalizowaniu uzasadniania orzeczenia sądowego z dnia 17 stycznia 2019 r. o ustaleniu ojcostwa. Z jego treści w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że dwuczłonowe nazwisko małoletniej jest skutkiem braku porozumienia rodziców, co do tego, jakie nazwisko dziecko ma nosić. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ uznał, że nie zachodzą - określone w art. 90 § 2 ww. ustawy - negatywne przesłanki zastosowania art. 90 § 1 k.r.o. Zdaniem KUSC dokonanie wpisu w oparciu o ww. przepis nie narusza ani nie ogranicza władzy rodzicielskiej ojca biologicznego małoletniej. Znaczenie władzy rodzicielskiej byłoby istotne a wręcz decydujące, gdyby zmiana nazwiska dziecka miała dokonać się w trybie administracyjnym.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił nauszenie przepisów prawa procesowego przez brak wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy i wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem słusznego interesu wnioskodawcy; naruszenie prawa materialnego tj. art. 35 ust. 1 p.a.s.c., przez: błędne przyjęcie, że brak jest przesłanek do sprostowania atu urodzenia w zakresie nazwiska dziecka do brzmienia ustalonego przez Sąd, które to nazwisko najpierw zostało wpisane do aktu urodzenia a następnie zmienione przez przyjęcie oświadczenia matki złożonego na mocy art. 90 § 1 k.r.o. bez uprzedniej zgody ojca małoletniej albo orzeczenia sądu opiekuńczego zezwalającego na zmianę nazwiska. Zdaniem strony odwołującej się, funkcjonalna i systemowa wykładnia przepisów prawa rodzinnego oraz p.a.s.c. i ustawy o zmianie imienia i nazwiska, wskazuje na uprzednią konieczność uzyskania przez matkę zgody ojca na zmianę nazwiska dziecka w przypadku, gdy drugi rodzić żyje, nie jest ubezwłasnowolniony lub nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, względnie uzyskania orzeczenia sądu opiekuńczego zezwalającego na zmianę nazwiska.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Wojewoda D. zgodził się z oceną organu pierwszej instancji, że zgłoszone przez skarżącego żądanie sprostowania aktu urodzenia przez zmianę nazwiska małoletniej na nazwisko nadane przez Są, oparte jest głównie na przepisach ustawy o zmianie imienia i nazwiska, bez uwzględnienia odrębności uregulowania zawartego w art. 90 § 1 k.r.o. i opiekuńczego. Organ II instancji wyjaśnił, że przepis ten stanowi o prawie matki małoletniego dziecka zawierającej związek małżeński z mężczyzną, który nie jest ojcem tego dziecka, do złożenia oświadczenia o nazwisku, jakie zgodnie z art. 88 k.r.o. w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw - nosi albo nosiłoby ich wspólne dziecko. Organ opisał cele tego przepisu (zapewnienie możliwości asymilacji dziecka w nowej rodzinie, zatarcie pozamałżeńskiego pochodzenia dziecka bez potrzeby ustalania ojcostwa, zrównanie zasady nadawania nazwisk pasierbowi z nadawaniem nazwiska dzieciom w stosunku do których działa domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki) oraz wskazał na wyjątki od zasady określone w § 1, mające zapobiegać nadużyciom w związku ze stosowaniem w praktyce tej zasady.
Pierwszy z nich ma na celu ochronę nazwiska drugiego rodzica (art. 90 § 2 k.r.o.) a drugi, wiąże się z koniecznością wyrażenia przez małoletniego który ukończył 13 lat, zgody na zmianę nazwiska. W związku z powyższym wykluczone jest nadanie dziecku nowego nazwiska, zgodnie z ww. regułą, jeżeli nosi ono nazwisko drugiego rodziców albo nazwiska utworzone na podstawie zgodnych oświadczeń rodziców dziecka przez połączenie ich nazwisk. W odróżnieniu od wcześniejszego brzmienia przepisu, działanie tej ochrony nie jest obecnie zależne od tego z w jakim trybie ustalono pochodzenie dziecka. Jeżeli dziecko nosi nazwisko złożone, istotne znaczenie ma w jaki sposób nazwisko to zostało mu nadane. Zakaz zmiany takiego nazwiska odnosi się tylko do sytuacji, gdy zostało ono mu nadane na podstawie zgodnych oświadczeń rodziców. Nie obejmuje natomiast sytuacji, gdy do nazwiska matki dołączono nazwisko ojca z tego względu, że rodzice nie złożyli w przedmiocie nazwiska dziecka zgodnych oświadczeń.
Wskazując na powyższe Wojewoda podkreślił także, że zmiana nazwiska w trybie art. 90 § 1 k.r.o nie pociąga za sobą zmian w relacjach dziecko-ojciec biologiczny – obowiązek alimentacyjny, gdyż władza rodzicielska i prawo do osobistej styczności z dzieckiem nie wygasają. Wyjaśnienie znaczenia władzy rodzicielskiej byłoby istotne, gdyby zmiana nazwiska miała dokonać się w trybie administracyjnym – tj. na podstawie ustawy o zmianie imienia i nazwiska. W niniejszej sprawie zmiana nastąpiła na gruncie prawa rodzinnego a ten tryb nie uzależnia skuteczności oświadczenia matki od zgody ojca dziecka.
W konkluzji organ stwierdził, że aczkolwiek rozumie intencje odwołującego, się to jednak sprostowanie nazwiska nie może być wykonane, gdyż brak ku temu uzasadnionych podstaw.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł M. L. N., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji – tj. wydanej z naruszeniem art. 90 § 1 w związku z art. 97 § 2 k.r.o., art. 35 p.a.s.c., art. 8 ust 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska oraz art. 365 § 1 k.p.c.
Zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. 1/ art. 90 § 1 w związku z art. 97 § 2 k.r.o. przez błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że matka dziecka, korzystając z uprawnienia do zmiany nazwiska dziecka w trybie art. 90 § 1 k.r.o., nie musi działać w porozumieniu z ojcem dziecka niepozbawionym władzy rodzicielskiej mimo, że jest to istotna sprawa dziecka wymagająca współdziałania obojga rodziców albo rozstrzygnięcia sądu opiekuńczego;
2/ art. 35 p.a.s.c. przez:
- - błędne przyjęcie, że brak jest przesłanek do sprostowania aktu urodzenia w zakresie nazwiska dziecka - tj. w brzmieniu ustalonym przez sąd powszechny w wyroku ustalającym ojcostwo, które to nazwisko zostało wpisane do aktu urodzenia w dniu [...] października 2019 r. i następnie zmienione przez oświadczenie matki dziecka i jej męża w trybie art. 90 § 1 k.r.o. bez uprzedniej zgody ojca małoletniej, w sytuacji, gdy wykładnia funkcjonalna i systemowa przepisów prawa rodzinnego oraz p.a.s.c. i ustawy o zmianie imion i nazwiska wskazuje na uprzednią konieczność uzyskania przez matkę zgody ojca na zmianę nazwiska dziecka, w przypadku gdy drugi rodzic żyje, nie jest ubezwłasnowolniony lub nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, względnie uzyskania orzeczenia sądu opiekuńczego zezwalającego na zmianę nazwiska;
- - art. 365 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie, podczas, gdy prawomocne orzeczenie sądu wiąże wszystkie organy władzy publicznej i tym samym, pkt II prawomocnego orzeczenia z dnia 17 stycznia 2019 r. stanowi podstawę do sprostowania aktu urodzenia w trybie art. 35 p.a.s.c. przez wpisanie nazwiska małoletniej nadanego tym orzeczeniem;
- - art. 8 ust. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska przez niezastosowanie tego przepisu, pomimo braku ku temu przeciwskazań.
Zarzucając powyższe wniesiono o: 1/ skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 193 Konstytucji RP pytania prawnego o treści: "czy przepis art. 90 § 2 k.r.o. w zakresie w jakim uniemożliwia zmianę nazwiska dziecka w trybie art. 90 § 1 zdania 1 k.r.o., jeżeli dziecko nosi nazwisko ustalone w trybie art. 89 § 1 zdania 3 w związku z art. 89 § 2 k.r.o. jest zgodny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 oraz art. 33 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP;
- - w przypadku uwzględniania wniosku j.w o zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a.
Niezależnie od powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości; o zobowiązanie organu II instancji do wydania decyzji o sprostowaniu aktu urodzenia małoletniej zgodnie z wnioskiem; o zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając wniosek o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego pełnomocnik skarżącego podał, że przepis art. 90 § 1 k.r.o. daje matce dziecka i mężczyźnie nie będącym ojcem dziecka, prawo do jednostronnej zmiany nazwiska dziecka z pominięciem zdania i opinii ojca dziecka. Dla ochrony interesów ojca dziecka w art. 90 § 2 k.r.o. znajdują się dwa wyjątki, na mocy których zmiana nazwiska dziecka w trybie § 1 nie jest możliwa. Zgodnie z nimi, zmiana nazwiska nie jest dopuszczalna jeżeli dziecko nosi nazwisko ojca albo nazwiska utworzone na podstawie zgodnych oświadczeń rodziców dziecka przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka. O ile zatem przepis ten chroni interesy ojca dziecka, w przypadku gdy nazwisko dziecka powstało z połączenia nazwisk matki i ojca wskutek złożenia zgodnych oświadczeń o tyle, ochrona taka nie działa, w przypadku braku porozumienia rodziców co do nazwiska dziecka i ustalenia nazwiska przez Sąd.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego, w przepisach tych mamy do czynienia z luką prawną w zakresie przyznania ochrony prawnej ojcu, gdyż nie obejmuje on tą ochroną ojców dzieci, których nazwisko zostało ustalone przez sąd w prawomocnym wyroku ustalającym ojcostwo. Przepis art. 90 § 2 k.r.o różnicuje więc sytuację ojców których nazwisko nosi dziecko poprzez złożenia oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oraz tych, których nazwisko dziecku zostało nadane przez sąd. Różna sytuacja prawna ojców nie znajduje uzasadnienia, gdyż obaj mają takie same prawa i obowiązki i w obu przypadkach ojcom przysługuje taka sama władza rodzicielska. Porozumienie rodziców lub jego brak nie mogą rzutować na uprawnienie rodzicielskie ojca dziecka. Sądowe ustalenie nazwiska nie może być poczytane za "mniej wartościowe aniżeli ustalenie nazwiska w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem strony, w niniejszym stanie prawnym art. 90 § 2 k.r.o. stawia w uprzywilejowanej pozycji męża matki dziecka, którego obecnie nazwisko nosi małoletnia a który nie jest jej ojcem i któremu nie przysługuje władza rodzicielska.
Strona nie dostrzega żadnego uzasadnienia dla prawego rozróżnienia tych dwóch sytuacji. Pominięcie w art. 90 § 2 k.r.o ochrony dla ojca dziecka którego nazwisko ustalone jest przez sąd ma charakter luki prawnej.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.
Zarządzeniem z dnia 14 stycznia 2021 r. Przewodniczącego Wydziału II – w związku z zarządzeniem Prezesa WSA we Wrocławiu nr 21/2020 z dnia 28 maja 2020 r. w sprawie organizacji pracy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w czasie trwania stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów (art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 184 (in limine) Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują w zakresie określonym w ustawie kontrolę działalności administracji publicznej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych oznaczonych konstytucyjnie jako inne sądy administracyjne, określone zostały m.in. treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 t.j.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 t.j., dalej - p.p.s.a.) i polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zaskarżonego aktu z przepisami procedury administracyjnej, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja (postanowienie albo inny akt) została wydana z naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia albo innego aktu) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 wskazanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala - odpowiednio - w całości lub części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Dokonując w rozpoznawanej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanego wyżej kryterium legalności, Sąd uznał, że nie narusza ona prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 i § 2 p.p.s.a. i nie wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, której przedmiot wyznaczony został wnioskiem skarżącego o sprostowanie aktu urodzenia małoletniej A. A. M., stanowił przepis art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U z 2020 r. poz. 463 – dalej jako "p.a.s.c"). Z treści powyższej regulacji wynika, że warunkiem sprostowania aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego jest uznanie, że dane zawarte w akcie stanu cywilnego:
- 1) są niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktach stanu cywilnego, o ile stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo
- 2) z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego.
Jak słusznie stwierdzono w wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r. (sygn.akt II SA/Gl 123/20, CBOSA) katalog dokumentów, o których stanowi art. 35 ust. 1 p.a.s.c. ma charakter zamknięty a przepis ten precyzyjnie określa przesłanki które muszą być spełnione aby kierownik urzędu stanu cywilnego mógł dokonać sprostowania aktu w trybie czynności materialno-technicznej.
Uprawnienie kierownika urzędu stanu cywilnego do sprostowania aktu stanu cywilnego obejmuje "niezgodne dane", co wymaga przede wszystkim rozważenia, które akty zawierają dane niezgodne, a które odpowiadają prawdzie. Jak wskazuje się w orzecznictwie nie chodzi tylko o zapewnienie spójności rejestru, ale odzwierciedlenie obiektywnej prawdy, zgodnej z rzeczywistością. Organ może rozstrzygnąć samodzielnie tę kwestię, jeżeli dysponuje niebudzącymi wątpliwości dokumentami, które mu na to zezwalają. Zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2 p.a.s.c. mają to być dokumenty urzędowe stanu cywilnego, których treść stanowi dowód na to, co zostało w nich urzędowo potwierdzone. Każdy z tych dokumentów jest więc wiążący, a rola organu sprowadza się do porównania dokumentów znajdujących się w dyspozycji organu i oceny, które dane należy uznać za odpowiadające prawdzie. Dopiero po rozważeniu, które dane należy uznać za niezgodne - w następnej kolejności, organ może analizować, czy dokument, który ma stanowić podstawę sprostowania, stwierdza zdarzenie wcześniejsze i dotyczy tej samej osoby lub jej wstępnych, a więc oceniać, czy jest uprawniony do dokonania sprostowania we własnym zakresie.
Podkreślenia wymaga, że omawiane przepisy pozwalają działać organowi tylko w ograniczonym zakresie, ponieważ może on dokonywać sprostowania wyłącznie w oparciu o ściśle określone środki dowodowe stwierdzające zdarzenie wcześniejsze (por. WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 19 marca 2019 r., sygn.akt II Ol/96/19, CBOSA).
Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt sprawy, skarżący domaga się sprostowania aktu urodzenia małoletniej w zakresie danych dotyczących nazwiska dziecka - poprzez zmianę nazwiska M. na nazwisko L. – L. N., które dziecku nadane zostało prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu z dnia 17 stycznia 2019 r. (III RC 326/18). W tej sytuacji warunkiem niezbędnym dla uwzględnienia wniosku o sprostowanie było wykazanie, że ww. dane są niezgodne z danami zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenia wcześniejsze i dotyczą one tej samej osoby lub jej wstępnych albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego. Akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego stanowią dokumenty będące podstawą sporządzenia aktu stanu cywilnego (czyli wpisu o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść aktu) lub dokumenty złożone po sporządzeniu aktu stanu cywilnego stanowiące podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego lub zamieszczenia przypisu przy innych aktach stanu cywilnego (por. art. 26 p.a.s.c).
Podstawę dla dołączenia wzmianki dodatkowej stanowią, między, innymi prawomocne orzeczenia sądowe (art. 24 ust. 2 pkt 1) ale także protokoły sporządzane przez kierowników urzędów stanu cywilnego albo konsulów z czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, które wymagają dołączenia wzmianek dodatkowych do aktów stanu cywilnego (art. 24 ust. 2 pkt. 4).
Wobec jednoznacznego brzmienia art. 35 ust. 1 i 2 p.a.s.c. organ pierwszej instancji mógłby zatem dokonać żądanego sprostowania tylko wówczas, gdy nieprawidłowość danych zawartych w akcie objętym wnioskiem o sprostowanie wnikałaby z samego porównania tych danych z danymi zawartymi w ww. dokumentach tworzących akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo stwierdziły, po przeprowadzeniu analizy akt zbiorowych stanu cywilnego, że z dokumentów tych nie wynika rozbieżność z danymi zawartymi w akcie urodzenia jak też z przedłożonymi przez skarżącego dokumentami.
Przedłożone akta potwierdzają, że KUSC po otrzymaniu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia 17 stycznia 2019 r. na które powołuje się skarżący żądając sprostowania, dokonał w dniu [...] października 2019 r. wpisu w formie wzmianki dodatkowej, ujawniając, że ojcem dziecka którego dotyczy akt, jest skarżący. Jednocześnie w miejsce dotychczasowego nazwiska dziecka "L." wpisano nazwisko "L. – L. N.". Powyższy wpis jest więc zgodny z prawomocnym orzeczeniem sądowym z dnia 17 stycznia 2019 r.
Po tym orzeczeniu dokonana została jednak czynność prawna, która podlegała zarejestrowaniu w akcie stanu cywilnego małoletniej. Zmiany w aktach stanu cywilnego powinny być bowiem dokonywane chronologicznie, według kolejności następowania po sobie wydarzeń. W tym wypadku wydarzeniem tym było złożenie, w dniu [...] października 2019 r. przed KUSC, przez matę dziecka oraz jej męża A. M. zgodnych oświadczeń o nadaniu małoletniej nazwiska jakie zgodnie z art. 88 k.r.o nosi albo nosiłoby ich wspólne dziecko (czyli nazwisko M.). Oświadczenie to stosownie do art. 90 k.r.o zostało przyjęte przez KUSC.
W konsekwencji też tego oświadczenia, w miejsce dotychczasowych danych dotyczących nazwiska dziecka wpisano nazwisko M. Z powyższego wynika, że wpis w akcie stanu cywilnego nazwiska M., dokonany został chronologicznie na podstawie wydarzenia jakie nastąpiło już po wydaniu i uprawomocnieniu się ww. orzeczenia sądowego i zostało odnotowane w formie protokołu sporządzonego przez KUSC, który jak wynika z art. 24 ust. 2 p.a.s.c. podobnie jak prawomocne orzeczenie sądowe stanowi podstawę dla wpisu wzmianki dodatkowej. Powyższe wskazuje, że dane zawarte w akcie stanu cywilnego córki skarżącego nie są niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.
Skarżący się nie zgadzając się z wpisem w akcie stanu cywilnego córki nazwiska M. twierdzi, że złożone w dniu [...] października 2019 r. oświadczenie matki małoletniej oraz jej męża nie powinno być przyjęte przez KUSC, gdyż nie było skuteczne ze względu na brak jego zgody (jako ojca dziecka) lub odpowiedniego orzeczenia sądu zezwalającego na zmianę nazwiska dziecka. Z powyższego wynika, że skarżący wykorzystując tryb sprostowania podważa, nie tyle brak zgodność danych z aktu urodzenia z danymi zawartymi w dokumentach tworzących akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego, ale przede wszystkim samą skuteczność oświadczenia woli matki dziecka i jej obecnego męża (złożonych w trybie art. 90 k.r.o.) a w konsekwencji prawidłowość przyjęcia tego oświadczenia przez kierownika urzędu stanu cywilnego. W istocie skarżący kwestionuje zatem prawidłowość dokonania czynności prawnej znajdującej swoje odbicie w dokumentach tworzących akta zbiorowe, co w ocenie Sądu, nie może podlegać sprostowaniu do którego w trybie art. 35 ust. 1 ust. 2 p.a.s.c. uprawniony jest kierownik urzędu stanu cywilnego.
Z art. 3 p.s.a.c wynika, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Tym samym ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Należy też zwrócić uwagę, że w sytuacji, gdy ustalenie prawidłowej treści aktu stanu cywilnego wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz dokonania ustaleń faktycznych sprawa powinna zostać rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym (por. art. 36 p.a.s.c.). Z zestawienia art. 35 ust. 1 z art. 36 p.a.s.c., wynika, że dokonanie sprostowania przez kierownika urzędu stanu cywilnego dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy nieprawidłowość danych zawartych w akcie objętym wnioskiem o sprostowanie wynika z samego tylko porównania tych danych z danymi zawartymi w dokumentach tworzących akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. Elementem rozgraniczającym pomiędzy przywołanymi przepisami (w zakresie kompetencji do sprostowania aktu) jest więc katalog dowodów w oparciu o które sprostowanie to może być dokonane (w postępowaniu przed sądem katalog ten jest nieograniczony).
W związku z powyższym uznać należy, że organy prawidłowo oceniły, iż sprostowanie nazwiska córki skarżącego w sposób przez niego wnioskowany, nie może zostać dokonane w trybie art. 35 p.a.s.c. gdyż podstawy do takiego sprostowania nie dają akta zbiorowe stanu cywilnego jak też dokumenty na które powołuje się skarżący.
Wbrew stanowisku skargi, dowodu na tę okoliczność nie stanowi przywoływany przez skarżącego wyrok sądu powszechnego z dnia 17 stycznia 2019r. Organy respektując to orzeczenie ujawniły bowiem jego treść w aktach stanu cywilnego małoletniej (przez wpisanie wzmianki dodatkowej). Natomiast kwestionowany przez skarżącego wpis, wiąże się z rejestracją kolejnej czynności prawnej mającej miejsce po tym wyroku, dla dokonania której umocowanie wynika bezpośrednio z przepisu art. 90 § 1 k.r.o. Jak słusznie zauważyły organy w stanie faktycznym niniejszej sprawy, nie wystąpiły oczywiste okoliczności wykluczające możliwość przyjęcia przez KUSC oświadczenia matki dziecka i jej męża złożonego w trybie art. 90 § 1 k.r.o. Okoliczności takie winne być bowiem oceniane w kontekście art. 90 § 2 k.r.o. określającego przesłanki negatywne, których zaistnienie uniemożliwia zmianę nazwiska dziecka według reguły z § 1 ww. przepisu (w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma potrzeby rozważania kwestii zgody dziecka).
Po myśli przywołanego przepisu zmiana nazwiska dziecka, gdy jego matka zawiera małżeństwo z mężczyzną niebędącym ojcem dziecka nie jest dopuszczalna jeżeli dziecko nosi nazwisko drugiego rodzica - co w niniejszej sprawie nie miało miejsca albo, gdy nosi nazwisko utworzone przez połączenie nazwisk obojga rodziców na podstawie zgodnych oświadczeń rodziców dziecka. W kontekście drugiej przesłanki istotne jest, że ojcostwo skarżącego wobec małoletniej ustalone zostało przez sąd, który zgodnie z art. 89 § 2 k.r.o., w wyroku ustalającym ojcostwo, nadał dziecku nazwisko stosując odpowiednio § 1 tego przepisu (dotyczący nazwiska dziecka uznanego). Z treści § 1 wynika natomiast, że także w postępowaniu przed sądem możliwe jest złożenie przez rodziców zgodnych oświadczeń w przedmiocie brzmienia nazwiska dziecka, które znajduje następnie odzwierciedlenie w treści wyroku nadającym dziecku nazwisko zgodnie z tymi oświadczeniami.
W niniejszej sprawie nie jest jednak sporne, że w postępowaniu o ustalenie ojcostwa rodzice małoletniej nie złożyli w tym względzie zgodnych oświadczeń, co skutkowało nadaniem dziecku nazwiska przez sąd, zgodnie z regułą określoną w art. 89 § 1 stosowaną w przypadku braku zgodnych oświadczeń rodziców (do nazwiska matki dołączone zostało nazwisko ojca). Z powyższego wynika, że nie zaistniała także druga przesłanka negatywna określona w art. 90 § 2 k.r.o. uniemożliwiająca przyjęcie przez KUSC oświadczenia złożonego w trybie art. 90 § 1 k.r.o.
W ocenie Sądu, podważenie skuteczności złożonego w ten sposób oświadczenia woli, nie może nastąpić w ramach postępowania zainicjowanego na podstawie art. 35 p.a.s.c., gdyż narzucone tym przepisem kryteria, wiążące organ przy ocenie zasadności sprostowania aktu stanu cywilnego, nie obejmują uznania przez ten organ bezskuteczności złożonego wcześniej oświadczenia woli. Jeżeli zatem na podstawie ww. przepisu organ stwierdzi brak podstaw do sprostowania aktu stanu cywilnego, strona może dochodzić ustalenia prawdy materialnej przed sądem powszechnym.
W świetle powyższych wywodów Sąd za nieuzasadniony uznał zarzut wskazujący na naruszenie art. 35 p.a.s.c. ze względu na przyjęcie, że brak jest przesłanek do sprostowania aktu urodzenia córki skarżącego w zakresie jej nazwiska. Organy nie naruszyły także pozostałych przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze - jak art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (u.z.i.n) oraz art. 90 § 1 k.r.o. przede wszystkim z tego względu, że przepisy te nie stanowiły podstawy orzekania w procedurze sprostowania aktu stanu cywilnego. Jak trafnie zauważyły organy odnoszą się one bowiem do różnych trybów zmiany nazwiska i w tych procedurach znajdują zastosowanie. Organy nie naruszyły też ww. przepisów argumentując w uzasadnieniu decyzji, że art. 8 ust. 2 u.z.i.n nie znajduje zastosowania w przypadku zmiany nazwiska dokonywanego w drodze oświadczenia woli zgodnie z art. 90 k.r.o. który, to przepis we własnym zakresie reguluje przesłanki i konieczne zgody dla jego zastosowania, podobnie jak art. 90 k.r.o. nie ma zastosowania w przypadku zmiany nazwiska w trybie administracyjnym.
Odnosząc się natomiast do sformułowanego w skardze wniosku o zadanie przez Sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu odnoszącego do zgodności z Konstytucją art. 90 § 2 k.r.o. w zakresie wskazanym w skardze, wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 193 Konstytucji RP, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Z treści przytoczonego przepisu wynika zatem, że to wyłącznie wątpliwości sądu mogą uzasadniać przedstawienie pytania prawnego dotyczącego konstytucyjności aktu normatywnego. Instytucja pytania prawnego, przewidziana w art. 193 Konstytucji RP, nie daje stronie postępowania sądowoadministracyjnego uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu.
Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie przywołanego przepisu jest po pierwsze - wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, po drugie - by od odpowiedzi na to pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Ocena konstytucyjności przepisu prawnego lub normy prawnej nie jest dopuszczalna, jeśli sądowi nie jest ona potrzebna do rozstrzygnięcia sprawy.
W świetle przedstawionych wcześniej rozważań dotyczących kontroli legalności zaskarżonej decyzji, skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem sformułowanym w skardze do Trybunału Konstytucyjnego Ocena konstytucyjności normy prawnej wskazanej przez strona skarżącą nie jest bowiem potrzebna do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.