Uzasadnienie
Decyzją nr 1258/2020 z dnia 15 czerwca 2020 r. Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Wrocławia nakazano J. P. usunięcie występujących nieprawidłowości, mogących stanowić zagrożenie dla ludzi lub mienia w zakresie wentylacji i warunków użytkowania urządzeń grzewczo-kominowych zasilających instalację ogrzewczą w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] we W., poprzez wykonanie wskazanych w niej obowiązków, w terminie 3 miesięcy od kiedy decyzja stanie się ostateczna, poprzez wykonanie następujących czynności i robót budowlanych: 1 wymianę kotła gazowego z otwartą komorą spalania zasilającego instalację ogrzewczą w ww. lokalu zainstalowanego w pomieszczeniu piwnicznym na kocioł gazowy z zamkniętą komorą spalania, który zainstalować należy w pomieszczeniu kuchni w lokalu nr [...] z podłączeniem go do wkładu kominowego powietrzno-spalinowego wyprowadzonego ponad dach budynku w kanale spalinowym tym samym, do którego podłączony byt wymieniany kocioł;
- 2. zamontowanie w oknach pomieszczeń kuchni i łazienki nawiewników ciśnieniowych o przepustowości przepływu powietrza przy pełnym otwarciu min. 30 m.
- 3. zastąpienie wentylatora mechanicznego wpiętego do kanału wentylacyjnego w łazience kratką wentylacyjną o przekroju netto min. 160 cm, przy czym najmniejszy wymiar przekroju czynnego kratki powinien być nie mniejszy niż 10 cm., w terminie 3 miesięcy od dnia kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Powyższe roboty budowlane należy prowadzić zgodnie z przepisami i zasadami wiedzy technicznej oraz pod nadzorem osoby posiadającej uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych oraz przynależącej do Okręgowej Izby Zawodowej. O wykonaniu tych robót należy zawiadomić pisemnie organ załączając oświadczenie osoby nadzorującej te roboty o ich wykonaniu. W podstawie prawnej przywołano art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 83 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.); art. 104 § 2 k.p.a.
Skarżąca w piśmie z dnia 28.06.2020 r. domaga się zmiany decyzji w zakresie pkt 1. W ocenie skarżącej względniejszym rozwiązaniem jest udrożnienie zagruzowanego i nieużytkowanego dotychczas kanału kominowego, w celu jego wykorzystania dla potrzeb wentylacji pomieszczenia kuchni w mieszkaniu nr [...] zlokalizowanym w budynku przy ul. [...] we W. W tej materii J. P. wraz z wystąpieniem przedłożyła stosowną ekspertyzę, sporządzoną przez mgr inż. T. J. oraz mgr inż. P. S. Decyzją nr 753/2020 z dnia 25 sierpnia 2020 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r. poz. 1333),po rozpoznaniu odwołania J. P. od opisanej decyzji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na uzasadnienie organ wskazał, że podczas kontroli przeprowadzonej w dniu 11 lipca 2019 roku w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] we W. stwierdzono, że znajdują się w nim trzy trzony kominowe.
Trzon oznaczony w protokole nr [...] posiada 3 kanały kominowe (numery kanałów od 1 do 3), trzon nr 3 posiada 8 kanałów kominowych (numery kanałów od 4 do 11), a trzon kominowy nr 3 posiada 3 kanały kominowe (numery kanałów od 12 do 14). W mieszkaniu mieszczącym się na poddaszu budynku brak jest wentylacji wywiewnej pomieszczeń łazienki i kuchni, w pomieszczeniu łazienki zainstalowany jest gazowy podgrzewacz wody z otwartą komorą spalania, który podłączony jest łącznikiem o śr. ok. 10 cm do przewodu kominowego nr 3 (łącznik posiada nieprawidłowy spadek), brak nawiewu powietrza zewnętrznego dla potrzeb gazowego podgrzewacza wody. W mieszkaniu nr [...] wentylacja łazienki podłączona jest do przewodu kominowego nr 1, w pomieszczeniu kuchni brak jest wentylacji wywiewnej, podłączony jest natomiast kocioł c.o. na gaz do przewodu kominowego nr 4 z grawitacyjnym odprowadzeniem spalin, brak nawiewu powietrza zewnętrznego w kuchni dla potrzeb kotła.
W mieszkaniu nr [...] wentylacja wywiewna łazienki podłączona jest do przewodu kominowego nr 1, wentylacja wywiewna kuchni podłączona jest natomiast do przewodu kominowego nr 5. W piwnicy budynku stwierdzono, że są zainstalowane dwa urządzenia gazowe. W jednym pomieszczeniu znajduje się kocioł c.o. gaz wraz z otwartą komorą spalania podłączony łącznikiem [...] z aluminium do przewodu kominowego nr 6. Wentylacja wywiewna tego pomieszczenia podłączona jest do przewodu kominowego nr 5, brak nawiewu powietrza zewnętrznego dla potrzeb spalania kotła. W drugim pomieszczeniu znajduje się kocioł c.o. gaz wraz z otwartą komorą spalania podłączony łącznikiem stalowym do przewodu kominowego nr 8 oraz wentylacja wywiewna tego pomieszczenia podłączona rurą PCV do przewodu kominowego nr 10. Łącznik stalowy kotła c.o. gaz posiada zbyt mały spadek w kierunku urządzenia (mniej niż 5%), brak w pomieszczeniu z kotłem nawiewu powietrza zewnętrznego dla potrzeb spalania.
Z powodu nieobecności właścicieli mieszkań nr [...] i [...] nie skontrolowano podłączeń do przewodów kominowych w tych mieszkaniach. Z czynności kontrolnych sporządzono protokół nr [...] wraz z dokumentacją fotograficzną. Mając na uwadze ustalenia zawarte w protokole z kontroli przeprowadzonej w dniu 11 lipca 2019 roku, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zagrożenia wynikającego z braku właściwej wentylacji pomieszczeń oraz nieprawidłowych podłączeń do przewodów kominowych i warunków użytkowania urządzeń grzewczo-kominowych w budynku mieszkalnym, wielorodzinnym przy ul. [...] we W., o czym zawiadomiono strony pismem z dnia 25 lipca 2019 roku.
Następnie celem uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, PINB dla miasta Wrocławia decyzją nr 1762/2019 z dnia 11 września 2019 roku wydaną na podstawie art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego, zobowiązał właścicieli budynku do przeprowadzenia kontroli okresowej stanu technicznego przewodów kominowych oraz sporządzenia ekspertyzy stanu technicznego budynku w zakresie wentylacji pomieszczeń oraz podłączeń urządzeń wentylacyjnych i grzewczych do przewodów kominowych. W dniu 12 listopada 2019 roku P. S.(1) przedłożył organowi I instancji ekspertyzę techniczną dotyczącą stanu technicznego w zakresie wentylacji pomieszczeń oraz podłączeń urządzeń wentylacyjnych i grzewczych do przewodów kominowych w budynku przy ul. [...] we W., sporządzoną przez mgr inż. J. M. i mgr inż. G. P. posiadających uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjno-inżynieryjnej w zakresie sieci i instalacji sanitarnych wraz z opinią kominiarską nr [...] z dnia 29.10.2019 r. z przeprowadzonych oględzin-ekspertyzy urządzeń grzewczo-kominowych w mieszkaniach nr [...] i [...] w budynku przy ul. [...] we W., sporządzoną przez mistrza kominiarskiego K. S. Ustalenia opinii zostały uwzględnione w ekspertyzie technicznej.
Przedstawiona ekspertyza obejmuje swoim zakresem ustalenia dotyczące mieszkań nr [...] i [...] oraz części wspólnej – pralni w budynku przy ul. [...] we W. Zgodnie z jej treścią: — w pomieszczeniu pralni, w części wspólnej piwnicy, zamontowany jest kocioł gazowy z otwartą komorą spalania o mocy 24 kW zasilający instalację ogrzewczą w mieszkaniu nr [...], kocioł gazowy podłączony jest do przewodu kominowego przewodem elastycznym, wentylacja wywiewna tego pomieszczenia podłączona jest do wspólnego kanału wentylacyjnego z wentylacją wywiewną pomieszczenia kuchni w mieszkaniu nr [...], otwór wywiewny nie jest uzbrojony w kratkę, w pomieszczeniu pralni brak jest dopływu powietrza zewnętrznego dla potrzeb spalania i wentylacji, pomieszczenie ponadto nie jest zabezpieczone przed dostępem osób postronnych - drzwi są niezamykane, — w pomieszczeniu łazienki istnieje wentylacja wywiewna podłączona do przewodu wentylacyjnego nr 2 oraz nawiewna poprzez kratkę w drzwiach i rozszczelnienia okna, — w pomieszczeniu kuchni w mieszkaniu nr [...] znajduje się kocioł gazowy z otwartą komorą spalania, okap mechaniczny podłączony do kanału wentylacyjnego nr 4, brak wentylacji wywiewnej i nawiewu świeżego powietrza dla potrzeb spalania w kuchni, — w pomieszczeniu łazienki na poddaszu budynku zamontowany jest gazowy przepływowy podgrzewacz wody, pomieszczenie nie posiada wentylacji wywiewnej, kubatura łazienki jest mniejsza niż 8 m3, nawiew do pomieszczenia odbywa się przed otwory w drzwiach oraz funkcję rozszczelnienia okiennego, — w pomieszczeniu kuchni na poddaszu budynku brak jest wentylacji wywiewnej grawitacyjnej, — w pomieszczeniu mieszkalnym na poddaszu budynku zainstalowany jest gazowy grzejnik bezpośrednio podłączony do czynnej instalacji gazowej z odprowadzeniem spalin ponad dach budynku.
W ekspertyzie przedstawiono również następujące zalecenia dotyczące sposobu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości: — kocioł z pomieszczenia pralni należy przenieść do mieszkania nr [...], podłączenie kotła do kanału kominowego rurą elastyczną z materiału nieodpornego na destrukcyjne działanie spalin jest nieprawidłowe, — w pomieszczeniu łazienki w mieszkaniu nr [...] należy zainstalować kratkę wywiewną o przekroju netto min. 160 cm2 osadzoną w otworze w kanale wentylacyjnym w miejsce płytki z nawierconymi otworami, — w pomieszczeniu kuchni w mieszkaniu nr [...] w ścianie zewnętrznej należy wykonać otwór nawiewny o przekroju DN 150 mm lub 140 x 140 mm, zapewniający stały dopływ powietrza do spalania i wentylacji pomieszczenia (alternatywnie wymienić kocioł na nowy z zamkniętą komorą spalania i kanałem powietrzno-spalinowym) oraz odłączyć okap mechaniczny od przewodu kominowego i w jego miejsce zainstalować kratkę wywiewną, — w pomieszczeniu łazienki na poddaszu budynku należy zdemontować gazowy przepływowy podgrzewacz wody i zastąpić go elektrycznym podgrzewaczem wody zamontowanym w kuchni, wentylację wywiewną łazienki podłączyć do wolnego po odłączeniu okapu kanału wentylacyjnego nr 8 wraz z zamontowaniem wywietrznika na kanale i kratki wentylacyjnej pod stropem pomieszczenia łazienki połączonej z kanałem wentylacyjnym, — w pomieszczeniu kuchni na poddaszu budynku wykonać wentylację wywiewną grawitacyjną podłączoną do przewodu kominowego nr [...] z kratką wywiewną usytuowaną pod stropem pomieszczenia, — odłączenie na stałe od instalacji gazowej gazowego grzejnika w pomieszczeniu mieszkalnym na poddaszu budynku.
W dniu 24 marca 2020 roku do organu I instancji wpłynęło pismo J. P., M. Z. i M. Z.(1), którym przekazano w załączeniu ekspertyzę techniczną wentylacji i urządzeń grzewczych w zakresie lokali nr [...] i [...] w budynku przy ul. [...] we W., sporządzoną przez mgr inż. T. J. posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej oraz mgr inż. P. S. posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych. Po jej przeanalizowaniu organ I instancji stwierdził, że zawiera ona ustalenia w części sprzeczne z dotychczas zgromadzonym materiałem dowodowym, dlatego wezwaniem z dnia 1 kwietnia 2020 r. wezwano mgr inż. P. S. do udzielenia pisemnych wyjaśnień, odnoszących się do sporządzonej przez niego ekspertyzy technicznej. Pismem z dnia 9 kwietnia 2020 r. mgr inż.
T. J. i mgr inż. P. S. poinformowali PINB dla miasta Wrocławia o braku możliwości wypowiedzenia się w kwestii stwierdzonych nieprawidłowości w sporządzonej przez nich ekspertyzie, ze względu na brak dostępu do opinii kominiarskiej mistrza kominiarskiego K. S. W związku z powyższym, pismem z dnia 20 kwietnia 2020 r. organ I instancji przekazał stronom zlecającym opracowanie ekspertyzy technicznej dotyczącej lokali nr [...] i [...] kopię opinii nr [...] z dnia 29.10.2019 r. mistrza kominiarskiego K. S. - żądając uzupełnienia ekspertyzy technicznej mgr inż. T. J. i mgr inż. P. S. o sporną kwestię dotyczącą prawidłowości podłączeń wentylacji kuchni w mieszkaniu nr [...] i pomieszczenia z kotłem c.o. w piwnicy budynku. Wymagane uzupełnienie do ekspertyzy technicznej wpłynęło do organu I instancji 28 kwietnia 2020 r. i potwierdziło ustalenia zawarte w opinii nr [...] z dnia 29.10.2019 r. wskazując przy tym prawidłowy sposób zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania wentylacji w mieszkaniu nr [...] i instalacji ogrzewczej tego lokalu.
W ekspertyzie mgr inż. T. J. oraz mgr inż. P. S. z marca 2020 r. oraz jej uzupełnieniu z kwietnia 2020 r. stwierdzono następujące nieprawidłowości dotyczące lokali objętych opracowaniem: — w mieszkaniu nr [...]: zbyt szczelna stolarka okienna powoduje niewystarczający dopływ powietrza wentylacyjnego do mieszkania, w pomieszczeniu łazienki funkcjonuje nieprawidłowa wentylacja mechaniczna połączona z włącznikiem światła oraz w dolnej części drzwi łazienkowych otwory nawiewne posiadają przekrój mniejszy niż 200 cm2, w pomieszczeniu piwnicznym, gdzie zamontowany jest kocioł gazowy 2 funkcyjny z otwartą komorą spalania wentylacja wywiewna podłączona do jednego kanału z wentylacją wywiewną kuchni w mieszkaniu nr [...], — w mieszkaniu nr [...]: zbyt szczelna stolarka okienna powoduje niewystarczający dopływ powietrza wentylacyjnego do mieszkania, pomieszczenie kuchenne wyposażone w kuchnię gazową posiada nieprawidłową wentylację mechaniczną zamiast grawitacyjnej, pozostawiono niezabezpieczony siatką ochronną otwór dla dopływu powietrza wentylacyjnego w pomieszczeniu sąsiadującym z pomieszczeniem, w którym zainstalowany jest kocioł gazowy 2-funkcyjny z zamkniętą komorą spalania oraz brak rozwiązań umożliwiających przepływ powietrza wentylacyjnego między tymi pomieszczeniami, łącznik wentylacji pomieszczenia z kotłem z kanałem wentylacyjnym jest wykonany z materiału palnego.
W zaleceniach zawartych w ekspertyzie technicznej mgr inż. T. J. oraz mgr inż. P. S. i jej uzupełnieniu z kwietnia 2020 roku wskazano:— w lokalu nr [...]: zamontować w kuchni i łazience nawiewniki okienne (o regulowanym ręcznie przepływie powietrza od 6 do 30 m3/h), zdemontować istniejącą wentylację mechaniczną w łazience (wentylator elektryczny), a w jej miejsce zapewnić wentylację grawitacyjną z wejściem do kanału wentylacyjnego pod sufitem pomieszczenia łazienki zabezpieczonym kratką wentylacyjną, zlikwidować kocioł gazowy w pomieszczeniu dawnej pralni w piwnicy budynku wraz z zamurowaniem istniejącego tam podłączenia do kanału wentylacyjnego, zamontowanie w pomieszczeniu kuchennym nowego kotła gazowego z zamkniętą komorą spalania podłączonego do tego samego kanału spalinowego co demontowany kocioł w piwnicy z wykorzystaniem systemu "rura w rurze" dla zapewnienia prawidłowego dopływu powietrza do kotła, — w lokalu nr [...]: zamontować w kuchni i łazience nawiewniki okienne (o regulowanym ręcznie przepływie powietrza od 6 do 30 m3/h), odłączyć istniejący okap kuchenny od kanału wentylacyjnego, zapewnić wentylację grawitacyjną kuchni z wejściem do kanału wentylacyjnego pod sufitem pomieszczenia, zabezpieczonym kratką wentylacyjną, w pomieszczeniu piwnicznym z kotłem zasilającym instalację ogrzewczą w lokalu nr [...] należy wymienić istniejący łącznik PCV z kanałem wentylacyjnym na metalowy o średnicy 160 mm, w pomieszczeniu sąsiadującym z pomieszczeniem kotła zaleca się wypełnić otwór okienny zamocowaną na stałe siatką przed dostępem zwierząt, owadów i innych szkodników nie ograniczając dopływu powietrza, ograniczenie możliwości zamknięcia drzwi pomiędzy pomieszczeniami lub zapewnienie szczelny dla infiltracji powietrza o powierzchni nie mniejszej niż 80 cm.
W tak kreującym się stanie faktycznym PINB dla miasta Wrocławia decyzją częściową nr 1258/2020 z dnia 15.06.2020 r. nakazał J. P. usunięcie występujących nieprawidłowości mogących stanowić zagrożenie dla ludzi lub mienia w zakresie wentylacji i warunków użytkowania urządzeń grzewczo-kominowych zasilających instalację ogrzewczą w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] we W. poprzez wykonanie następujących czynności i robót budowlanych: 1) wymianę kotła gazowego z otwartą komorą spalania zasilającego instalację ogrzewczą w lokalu zainstalowanego w pomieszczeniu piwnicznym na kocioł gazowy z zamkniętą komorą spalania, który zainstalować należy w pomieszczeniu kuchni w lokalu nr [...] z podłączeniem go do wkładu kominowego powietrzno-spalinowego wyprowadzonego ponad dach budynku w kanale spalinowym tym samym, do którego podłączony był wymieniany kocioł, 2) zamontowanie w oknach pomieszczeń kuchni i łazienki nawiewników ciśnieniowych o przepustowości przepływu powietrza przy pełnym otwarciu min. 30 m3/h, 3) zastąpienie wentylatora mechanicznego wpiętego do kanału wentylacyjnego w łazience kratką wentylacyjną o przekroju netto min. 160 cm2 przy czym najmniejszy wymiar przekroju czynnego kratki powinien być nie mniejszy niż 10 cm, w terminie 3 miesięcy od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna.
To rozstrzygnięcie oprotestowane zostało przez J. P. Po rozpoznaniu sprawy Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na poważne nieprawidłowości stwierdzone w lokalu nr [...] zlokalizowanym w budynku przy ulicy [...] we W. W związku z tym, wydanie niniejszej decyzji w oparciu o normę z art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2 P. b. było prawnie uzasadnione. Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska (pkt 1) albo jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku (pkt 2), organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.
Istotą art. 66 Prawa budowlanego jest zapewnienie właściwego, bezpiecznego stanu technicznego istniejących obiektów budowlanych oraz użytkowania ich w sposób niezagrażający wskazanym dobrom chronionym. Artykuł 66 P.b. został zamieszczony w rozdziale zatytułowanym "Utrzymanie obiektów budowlanych", co przesądza, że przepis ten powinien mieć zastosowanie w przypadkach, kiedy obiekt budowlany jest nieprawidłowo eksploatowany, nieremontowany, niekonserwowany, przez zaniechanie, niedbalstwo, brak kontroli, przez bierność właściciela lub zarządcy, doprowadzony do stanu opisanego w hipotezie tego przepisu. W takich sytuacjach organ nadzoru budowlanego nie bada przyczyn, które doprowadziły do tego, że obiekt jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia. Mając to na uwadze wskazać należy, że art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo budowlane stosuje się do stanów faktycznych, w których obiekt budowlany ze względu na niewłaściwe użytkowanie został doprowadzony do nieodpowiedniego stanu technicznego, który wymaga wydania przez organ nadzoru budowlanego stosownego nakazu usuwającego stwierdzone nieprawidłowości.
Chodzi o skutki wynikające z użytkowania obiektu budowlanego, które są z reguły wynikiem zużycia technicznego obiektu budowlanego lub nagłych zdarzeń mających miejsce po oddaniu obiektu do użytkowania. Mając na uwadze powyższe, należy dojść do jednoznacznego przekonania, że stan techniczny wentylacji i urządzeń grzewczo-kominowych zasilających instalację ogrzewczą w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] we W. jest daleki od należytego, a tym samym wypełnia znamiona określone w art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2 P.b. Organ zaznacza, iż w pomieszczeniu piwnicznym, gdzie zamontowany jest kocioł gazowy 2-funkcyjny z otwartą komorą spalania, znajduje się wentylacja wywiewna podłączona do jednego kanału z wentylacją wywiewną kuchni w mieszkaniu nr [...].
W związku z powyższym nie ulega bowiem wątpliwości, że niniejsza okoliczność może stwarzać niebezpieczeństwo dla istnienia konstrukcji całego budynku. Należy zatem zaaprobować stanowisko organu I instancji, iż wentylacja kuchni podłączona do tego samego kanału wentylacyjnego co kotłownia w piwnicy budynku, stwarza realne zagrożenie przedostania się produktów spalania z piwnicy do kuchni. Brak wolnego kanału wentylacyjnego w pomieszczeniu z kotłem powoduje brak możliwości bezpiecznego użytkowania urządzenia grzewczego w tym pomieszczeniu, co implikuje konieczność przeniesienia kotła do innego pomieszczenia, wyposażonego w wentylację wywiewną. Inną okolicznością uzasadniającą wydanie komentowanego rozstrzygnięcia są stwierdzone przez PINB dla miasta Wrocławia problemy z właściwą wentylacją niniejszego lokalu, których źródłem jest zbyt szczelna stolarka okienna oraz nieprawidłowa wentylacja mechaniczna.
Mianowicie, skutkiem złego działania wentylacji jest niewystarczająca wymiana powietrza w przedmiotowym lokalu. W konsekwencji system wentylacji nie usuwa wszystkich zanieczyszczeń, które gromadzą się na co dzień w powietrzu: wilgoci, lotnych substancji chemicznych, zapachów. Taka sytuacja nie tylko negatywnie oddziałuje na zdrowie ludzi, ale również wywołuje niszczenie mienia. Co ważne, aktualny stan lokalu nr [...] znajdującego się przy ulicy [...] we W. może spowodować m.in. zawilgocenie ścian, a tym samym rozwój pleśni i grzybów, co pogarsza izolacyjność termiczną przegród zewnętrznych oraz negatywnie wpływa na zdrowie ludzi.
Nadto, niedobór powietrza wentylacyjnego powoduje także zaburzenia w spalaniu gazu (niewłaściwa wentylacja może przyczynić się do wystąpienia tzw. niepełnego spalania gazu i wydzielania trującego tlenku węgla, powodującego śmiertelne zatrucia). Mając to na uwadze, stwierdzone nieprawidłowości opisane powyżej, które do dnia dzisiejszego nie zostały usunięte, mogą mieć wpływ na stan techniczny całego budynku w zakresie bezpieczeństwa użytkowania, bezpieczeństwa pożarowego, higieny i zdrowia (istnieje bowiem potencjalne zagrożenie dla zdrowia, życia mieszkańców, bezpieczeństwa mienia z powodu możliwości wystąpienia zatruć szkodliwymi substancjami, pożaru, wybuchu w budynku przy ul. [...] we W.). Weryfikowana decyzja jest decyzją częściową wydaną na podstawie art. 104 § 2 K.p.a - rozstrzyga ona sprawę stanu technicznego lokalu nr [...] w budynku przy ulicy [...] we W., który może mieć wpływ na stan techniczny i bezpieczeństwo użytkowania całego budynku mieszkalnego.
W orzecznictwie oraz doktrynie dopuszczone jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej więcej niż jedną decyzją administracyjną, jeżeli wynika to z właściwości załatwienie sprawy - jak to ma miejsce w analizowanym przypadku.
Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych przez skarżącą DWINB wyjaśnia, iż nie może zaakceptować stanowiska strony. W tej materii wymaga wyjaśnienia, iż przedłożona przez stronę ekspertyza zawiera rozwiązanie alternatywne, niemniej jednak jej realizacja związana jest z ingerencją w części wspólne obiektu, za które odpowiedzialność ponosi ogół współwłaścicieli, czyli Wspólnota Mieszkaniowa. Wynika to bowiem z tego, iż kominy należą do części wspólnej budynku i żaden właściciel wyodrębnionego lokalu mieszkalnego nie ma indywidualnego tytułu prawnego do tej części budynku. Sam fakt korzystania z takiego komina przez właściciela wyodrębnionego lokalu nie przesądza o przynależności do tego lokalu w znaczeniu prawnym.
Ponadto, komin to część wspólna budynku, za stan której odpowiedzialność administracyjną, wynikającą z przepisów prawa budowlanego, wszyscy współwłaściciele ponoszą solidarnie, niezależnie od tego, który lokal mieszkalny obsługuje. W konsekwencji powyższe oznacza, że nakazy co do nieruchomości wspólnej należy kierować do wszystkich jej współwłaścicieli, natomiast nakazy dotyczące wyodrębnionych lokali należy kierować do ich właścicieli. Mając na uwadze tę regułę, na kanwie analizowanej sprawy zachodzi niemożność uwzględnienia żądania J. P., bowiem zaskarżona decyzja rozstrzyga sprawę stanu technicznego lokalu. Z praktycznego punktu widzenie oznacza to, iż alternatywny sposób usunięcia nieprawidłowości zasugerowany przez stronę, nie może zostać uznany za zasadny, bowiem zaskarżona decyzja dotyczy wyłącznie wyodrębnionego lokalu, a nie części wspólnych. Nie jest rolą organu nadzoru budowlanego orzekanie o sposobie korzystania z przewodów kominowych, które stanowią przecież część wspólną budynku.
Dlatego w przypadku możliwości wydania nakazu wykonania robót usuwających występujące nieprawidłowości, które nie ingerują dodatkowo w części wspólne (przeniesiony kocioł ma zostać wpięty w dotychczas wykorzystywany przez stronę przewód) organ powinien taki nakaz wydać. Komentując pozostałe zarzuty organ II instancji zauważa, że stanowisko strony w zakresie braku uwzględnienia dotychczas wykonanych prac, wynikających z poprzednich decyzji PINB dla miasta Wrocławia jest niezasadne. Wynika to bowiem z tego, że organ I instancji nie wydał względem skarżącej jakiejkolwiek decyzji odnoszącej się do stanu technicznego lokalu nr [...] usytuowanego przy ul. [...] we W. Mając na uwadze powyższe, orzekam jak w sentencji.
Skargę na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 września 2020 roku (nr WOA.7721,230.2020.XVI.64.0.2), złożyła zobowiązana. Podniosła, że decyzja nr 1258/2020 zawiera istotne błędy merytoryczne oraz nie uwzględnia przedłożonych zarówno Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu jak i Dolnośląskiemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego następujących dokumentów: wyroku Sądu Rejonowego dla W.-K. we W. z dnia 19 lutego 2020 r., Ekspertyzy wykonanej przez B. - T. J., Ekspertyzy Uzupełnienie wykonanej przez B. - T. J., Ekspertyzy Modyfikacja Rozwiązań wykonanej przez B. - T. J., zgody współwłaścicieli budynku na lokalizację mojego pieca w części wspólnej w piwnicy. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 21 grudnia 2018 skarżąca zgłosiła do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu bezprawne zajęcie części wspólnych poddasza na wyłączność przez właściciela lokalu nr [...] P. S.(1) oraz podłączenie przez niego w zajętych częściach wspólnych poddasza junkersa do szybu wentylacyjnego łazienki w moim mieszkaniu.
Strona poinformowała Inspektorat Powiatowy, że zasłabła w łazience, w wyniku czego upadła i złamała rękę, najprawdopodobniej w wyniku tzw. cofnięcia wyziewów z nielegalnie podłączonego junkersa. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu przeprowadził dwie inspekcje w budynku mieszkalnym przy ul. [...] i do dnia dzisiejszego nie skorygował oczywistego błędu, twierdząc że na poddaszu znajduje się osobne mieszkanie (decyzja nr 1258/2020; pismo nr kanc. 2618/2019 oraz decyzja nr 753/2020 wydana przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego).
Sąd Rejonowy dla W.-K. we W. w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 lutego 2020 ustalił, że P. S.(1) bezprawnie, samodzielnie i bez porozumienia z pozostałymi współwłaścicielami dokonał adaptacji wspólnych części poddaszowych. Sąd jednoznacznie stwierdził, że P. S.(1) naruszył prawo strony do współposiadania. Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego powielając błąd Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego narusza również moje prawo skarżącej do współposiadania, ponieważ sankcjonuje bezprawnie dokonaną adaptację części wspólnych. Pomiary pomieszczeń poddasza dokonane przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z naruszeniem obowiązujących aktów prawnym oraz procedur, do których odmówiono stronie wglądu w PINB, zostały udostępnione P. S.(1), który posłużył się nimi w Sądzie Rejonowym jako dowód, że nielegalne zajęcie części wspólnych jest zgodne z prawem. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego napisał, opowiadając się ewidentnie za jedną ze stron sporu, czym naruszył zasadę bezstronności urzędu: "Brak jest więc uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że pomieszczenie przedpokoju z aneksem kuchennym oraz pomieszczenie łazienki na poddaszu budynku zostały bezprawnie przyłączone do lokalu mieszkalnego nr [...]" (powinno być lokalu mieszkalnego nr [...] - ewidentna pomyłka pisarska) - pismo PINB.WLK.5140.563.2018.GO Nr. kanc. 2618/2019.
W obecnej sytuacji, zdaniem skarżącej, jest podwójnie poszkodowana. Nie dość, że od dwóch lat nie ma dostępu do wspólnych części poddasza, to jeszcze obydwa urzędy nadzoru budowlanego nakazują jej przeniesienie pieca grzewczego do kuchni, mimo, że przedstawiła zgody pozostałych byłych i obecnych współwłaścicieli na użytkowanie pieca w pomieszczeniach piwnicznych oraz najkorzystniejszą dla mnie ekspertyzę Modyfikacja Rozwiązań wykonanej przez B. - T. J., która pozwala na prawidłowe użytkowanie pieca, prawidłową wentylację pomieszczeń i nie stanowi zagrożenia dla ludzi lub mienia, a jednocześnie nie naraża strony na wielotysięczne koszty zakupu nowego pieca, montażu oraz remontu, co przy skromnym budżecie (renta inwalidzka w wysokości 1.025 zł) jest ciężarem nie do udźwignięcia, tym bardziej, że zaproponowane rozwiązanie przedstawione w ekspertyzie inż. T. J. jest dużo tańsze i zgodne z obowiązującymi przepisami.
Jednocześnie strona nadmienia, że już wykonała wszystkie dotychczas zalecone zarówno przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego jak i rzeczoznawcę inż. T. J. prace i prosi o umożliwienie realizacji rozwiązań zaproponowanych w Ekspertyzie Modyfikacja Rozwiązań wykonanej przez B. - T. J.. Jednocześnie strona informuje, że w budynku mieszkalnym [...] nie ma podziału części wspólnych, a więc pomieszczenie w piwnicy, w którym znajduje się piec skarżącej, może zostać w wyniku podziału przydzielony stronie na wyłączność.
W związku z tym strona wnosi o uchylenie decyzji Nr 753/2020 wydanej przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego i ponowne rozpatrzenie mojej sprawy w oparciu o przedstawione dokumenty oraz akta sprawy.
W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki sąd administracyjny zważył:
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 w/w ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu odwoławczego nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowi przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane /Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm./, zgodnie z którym - w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo /pkt 1/, jest w nieodpowiednim stanie technicznym /pkt 3/ - właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Powołany przepis umieszczony jest w Rozdziale 6 ustawy – Prawo budowlane, zatytułowanym "Utrzymanie obiektów budowlanych", w którym wskazano, że zgodnie z art. 61 właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust.
2. Ten ostatni stanowi zaś, że obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7. Z powyższych uregulowań wynika zatem, że obowiązki wynikające z art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, organ nakłada wyłącznie na właściciela lub też zarządcę obiektu budowlanego. Kwestią sporną w niniejszej sprawie, jak również głównym zarzutem skargi, jest możliwość zapobieżenia ewidentnie i niespornie negatywnym skutkom dla ludzi i mienia w inny (alternatywny), wobec określonego w decyzji sposób.
Odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii trzeba wskazać, że decyzja organu odwoławczego odniosła się do tego (sformułowanego już w odwołaniu) zarzutu. Organ wyjaśnił, że proponowany przez skarżącą sposób zapobiegający potencjalnemu niebezpieczeństwu nie może zostać ujęty w decyzji. DWINB tłumaczy, że przedłożona przez stronę ekspertyza wskazuje na rozwiązanie alternatywne, ale aby ją zrealizować konieczna jest ingerencja w części wspólne obiektu. Należy bowiem mieć na względzie, że kominy stanowią część wspólną budynku. W konsekwencji żaden z właścicieli wyodrębnionych lokali nie ma indywidualnego tytułu prawnego do tej, jak i innych części wspólnych budynku. Trzeba zgodzić się z organem, że fakt korzystania z jakiegoś konkretnego komina nie tworzy po stronie właściciela lokalu tytułu prawnego do tego komina. Jak wskazują akta sprawy przedmiotem tego, kontrolowanego postępowania było wyłącznie badanie zagrożenia życia i zdrowia ludzi w wyodrębnionym lokalu, a nie częściach wspólnych budynku.
Jak wskazuje decyzja organu pierwszej instancji, postępowanie dotyczyło wentylacji i warunków użytkowania urządzeń grzewczo-kominowych zasilających instalację ogrzewczą w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] we W. Rzeczoznawcy wskazali (odnośnie do lokalu skarżącej), w zaleceniach końcowych, że w lokalu nr [...] należy: zamontować w kuchni i łazience nawiewniki okienne; zdemontować istniejącą wentylację mechaniczną w łazience (wentylator elektryczny), zapewnić wentylację grawitacyjną z wejściem do kanału wentylacyjnego pod sufitem pomieszczenia łazienki. Wlot do kanału zabezpieczyć kratką wentylacyjną. W ekspertyzie napisano także: "z przeprowadzonych oględzin - ekspertyzy urządzeń grzewczo-kominowych, nr [...] z 3.01.2019 sporządzonej przez mistrza kominiarskiego T. S., protokołu okresowego przeglądu kominiarskiego nr [...] z dnia 12.03.2020 sporządzonego także przez mistrza kominiarskiego, opinię z przeprowadzonych oględzin - ekspertyzę urządzeń grzewczo-kominowych, nr [...] z dnia 13.03.2020 oraz przeprowadzone wizje lokalne własne, stwierdzono: 1/w pomieszczeniach mieszkalnych z uwagi na zamontowane okna z PCV o podwyższonej szczelności w stosunku do pierwotnie istniejących okien drewnianych skrzynkowych występuje zbyt mały dopływ powietrza zewnętrznego. 2/pomieszczenie kuchenne wyposażone w kuchnię gazową posiada prawidłową wentylację grawitacyjną, drożną, jednakże z uwagi na szczelność okien dopływ powietrza zewnętrznego należy uznać za niewystarczający; 3/podobnie w pomieszczeniu łazienki, posiadającym nieprawidłową wentylację mechaniczną zależną, połączoną z włącznikiem światła, drożną, z uwagi na szczelność okien dopływ powietrza zewnętrznego należy uznać za niewystarczający.
Ponadto pomiary wykazały, że otwory nawiewne w dolnej części skrzydła drzwi łazienkowych nie posiadają wystarczającego przekroju (200 cm). 4/w pomieszczeniu piwnicznym gdzie zamontowany jest kocioł gazowy 2-funkcyjny z otwartą komorą spalania wykonano niezbędne modyfikacje polegające na: wymianie nieprawidłowego łącznika pomiędzy czopuchem kotła a chromoniklowym wkładem do kanału spalinowego w ścianie, z aluminiowego [...] na sztywny ze stali kwasoodpornej, rozwiązanie prawidłowe; prawidłowy sztywny łącznik kotła ze stali kwasoodpornej wykonaniu nawiewu powietrza zewnętrznego do pomieszczenia z zamontowanym kotłem. Nawiew o powierzchni 240 cm2 wykonano w oknie zewnętrznym; rozwiązanie prawidłowe; zamontowaniu kratki w otworze wlotowym do kanału wentylacyjnego, rozwiązanie prawidłowe. W odniesieniu do powyższych pkt. 1, 2 i 3 wymagany jest montaż nawiewników w oknach kuchni i łazienki. Po zamontowaniu nawiewu w łazience powiększanie otworów nawiewnych w dolnej części skrzydła drzwi łazienkowych nie będzie wymagane.
Szczegóły doboru i rozwarcia nawietrzaków zawarto w dalszej części opracowania. Ponadto zaleca się, bez rygoru wymagalności, montaż nawiewników w oknach pokojów. Przeprowadzona kontrola kominiarska potwierdziła wyłączenie gazowego podgrzewacza wody w mieszkaniu nr [...] z przewodu wentylacyjnego przynależnego do łazienki lokalu nr [...], rozwiązanie prawidłowe. Zalecenia końcowe w lokalu nr [...]: zamontować w kuchni i łazience nawiewniki okienne; zdemontować istniejącą wentylację mechaniczną w łazience (wentylator elektryczny), zapewnić wentylację grawitacyjną z wejściem do kanału wentylacyjnego pod sufitem pomieszczenia łazienki. Wlot do kanału zabezpieczyć kratką wentylacyjną.
Dalej trzeba powiedzieć, że w ekspertyzie z czerwca 2020 (która została wykonana na zlecenie skarżącej) przedmiotem opracowania było poszukiwanie alternatywy do sporządzonego wcześniej opracowania, dotyczącego budynku mieszkalnego, wielorodzinnego, zlokalizowanego we W. przy ul. [...], na działce nr [...], AM-[...], obręb [...]-B. Cel opracowania określono jako modyfikację do sporządzonego opracowania poprzez wskazanie innych możliwych rozwiązań w zakresie wentylacji pomieszczeń i podłączeń urządzeń wentylacyjnych do przewodów kominowych w budynku. Podstawą opracowania jest zlecenie właścicielki lokalu nr [...], J. P. Modyfikacja rozwiązań dla lokalu nr [...]. Na wniosek właścicielki lokalu nr [...] przeprowadzono powtórne oględziny stanu istniejącego. Właścicielka wnioskowała o przedstawienie rozwiązań alternatywnych w stosunku do wcześniej zaakceptowanych, które wiązałyby się z mniejszym zakresem robót budowlanoinstalacyjnych i mniejszym obciążeniem finansowym.
W oparciu o przedłożone dokumenty oraz wcześniejsze opracowania, stwierdzono że istnieje możliwość techniczna alternatywnego rozwiązania wentylacji kuchni w lokalu nr [...], innego niż wskazano we wcześniej. Właścicielka lokalu nr [...] oświadczyła, że posiada zgodę większości właścicieli na wykorzystanie nieczynnego (niedrożnego) przewodu kominowego nr [...] o przekroju 14/20 cm, wskazanego w opinii nr [...] z 3.01.2019, sporządzonej przez mistrza kominiarskiego T. S. Rozwiązanie alternatywne polegać będzie na: 1/udrożnieniu (odgruzowaniu) przewodu kominowego nr [...] wskazanego w opinii nr [...]; 2/wykuciu w ścianie pomiędzy kuchnią i przedpokojem otworu, którego górna krawędź będzie zlokalizowana nie więcej niż 20 cm poniżej poziomu sufitu; 3/wykuciu otworu w ścianie przewodu kominowego nr 1; 4/wyprowadzeniu przez wykuty otwór w ścianie pomieszczenia kuchennego szczelnego przewodu wentylacyjnego o przekroju min. 200 cm2 wykonanego z materiału niepalnego (np. rura z blachy o średnicy 160 mm) i włączeniu go do przewodu kominowego nr 1. Prowadzony przewód wentylacyjny o długości mniejszej niż 2,00 m powinien mieć spadek ok. 6 cm w kierunku pomieszczenia kuchennego.
Miejsce wpięcia do przewodu kominowego nr [...] należy uszczelnić a w kuchni założyć na wlocie kratkę wentylacyjną; 5/po wykonaniu powyższych czynności należy sprawdzić drożność i ciąg w nowym przewodzie wentylacyjnym i przewodzie kominowym nr 1; 6/następnie należy zamurować otwór w ścianie kuchni w miejscu dotychczasowej wentylacji dzięki czemu pomieszczenie piwniczne, gdzie zlokalizowany jest kocioł gazowy, będzie posiadać własną wyłączną wentylację i będzie spełniać wymogi warunków technicznych.
W pomieszczeniu piwnicznym z zamontowanym kotłem wykonano w oknie zewnętrznym nawiew powietrza o powierzchni 240 cm, a w pomieszczeniu zamontowano kratkę w otworze wlotowym do kanału wentylacyjnego. W ramach uzgodnień właścicielka mieszkania nr [...] wskazała, że aktualnie rozwiązaniem preferowanym jest rozwiązane opisane powyżej, co nie zmienia faktu, że wskazane wcześniej rozwiązanie (opisane w uzupełnieniu do ekspertyzy z IV.2020, montaż nowego kotła gazowego z zamkniętą komorą spalania w kuchni) jest prawidłowym rozwiązaniem alternatywnym na przyszłość. W odniesieniu do pozostałych zaleceń (np. wymagany montaż nawiewników w oknach kuchni) wcześniejsza ekspertyza nie ulega zmianie.
Przywołując te wnioski trzeba powiedzieć, że, wbrew argumentom skargi, z przytoczonych ekspertyz wynika, że skarżąca rzeczoznawcom oświadczyła, że posiada zgodę większości właścicieli na wykorzystanie nieczynnego (niedrożnego) przewodu kominowego nr 1. Już ta tylko okoliczność powoduje, że (o czym trafnie w motywach napisał organ odwoławczy) nie można było wydać decyzji nakazowej z uwzględnieniem rozwiązania alternatywnego. Nadzór budowlany nie mógł oczekiwać na uzgodnienie sposobu korzystania z kominów (części wspólnych) budynku między wszystkimi (pozostałymi) współwłaścielami. W prowadzonym postępowaniu chodzi bowiem o zdrowie i życie ludzi.
Nadto, z opinii uzupełniającej wynika, że opisana alternatywna możliwość rozwiązania problemu nie zmienia faktu, że wskazane wcześniej rozwiązanie (opisane w uzupełnieniu do ekspertyzy z IV.2020, montaż nowego kotła gazowego z zamkniętą komorą spalania w kuchni) jest prawidłowym rozwiązaniem alternatywnym na przyszłość. Odnosząc się natomiast do argumentów finansowych, podniesionych w skardze wypada dodać, że możliwości strony w tym zakresie nie mogą mieć wpływu na decyzje, wydawane przez organy w trybie art. 66 P. b. Nadto podane przez skarżącą, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazują, że renta nie jest jedynym dochodem jej i jej męża.
Reasumując, na podstawie art. 151 ppsa, należało orzec jak na wstępie.