Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. (nr [...]), wydaną z upoważnienia Starosty T. przez Kierownika Wydziału Geodezji i Nieruchomości Starostwa Powiatowego w T. przyznano H. B. nieodpłatnie na własność działki nr [...],[...]i [...], AM-1, o łącznej powierzchni [...]ha i odmówiono przyznania na własność nieodpłatnie działki nr [...], AM-1 (droga), położonych we wsi S. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż decyzją Naczelnika Gminy P. z dnia [...]r. (nr [...]) W. K. (matka H. B.) przekazała na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi S. Zgodnie z punktem 6 tej decyzji, otrzymała ona prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o pow. [...]ha oraz - zgodnie z punktem 2 tejże decyzji - pozostała właścicielką budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarskich. Z rejestru działek rencistów z [...] r. wynika, iż W. K. użytkowała rolniczo działkę nr [...]i część działki nr [...], AM-1. Po jej śmierci działka nr [...], AM-1 została sprzedana aktem notarialnym z dnia [...]r.
Zabudowania, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]r. (sygn. akt [...]) w przedmiocie działu spadku i zniesienia współwłasności, zostały podzielone w ten sposób, iż położone na działce nr [...] przypadły J. S., a położone na działce [...] otrzymała H. B. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 z późn. zm.) decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...]r. J. S. została uwłaszczona działkami siedliskowymi [...]i [...], na których znajdują się zabudowania będące jej własnością. H. B. - decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...]r. oraz postanowieniem z dnia [...]r. - otrzymała działkę siedliskową nr [...]pod zabudowaniami będącymi jej własnością. Otrzymała również na własność użytkowany przez nią grunt, oznaczony geodezyjnie jako działki nr [...],[...]i [...], o pow. ogólnej [...]ha.
Nie przyznano jej działki nr [...] o pow. [...] ha, która jest wykazana w rejestrze gruntów jako droga, co jest zgodne z planem zagospodarowania przestrzennego. Przez działkę tę biegną urządzenia infrastrukturalne - przyłącza wodociągowe. Droga ta stwarza nadto dostęp do trzech nieruchomości.
W odwołaniu od powyższej decyzji H. B. zakwestionowała odmowę przyznania jej na własność działki nr [...]. Nie zgadza się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji jakoby działka ta stanowiła dojazd do trzech nieruchomości i wskazuje, iż działki [...],[...]oraz [...]i [...] usytuowane są przy drogach publicznych. Dojazdu natomiast nie posiada działka nr [...] i mając to na uwadze zaprojektowano do niej dostęp w postaci działki nr [...]. Zdaniem Odwołującej się, działka nr [...] nie jest drogą w powszechnie znanym znaczeniu słowa "droga", przede wszystkim z powodu ukształtowania terenu a także mając na uwadze charakter drogi powiatowej, z którą działka nr [...] sąsiaduje krótszym bokiem. Działka nr [...] to część skarpy, uszkodzonej przez rodzinę S. Skarga ta stanowiła niegdyś ogród i nadal na niej rosną drzewa i krzewy owocowe posadzone przez odwołującą się. Na skutek odmowy przyznania H. B. działki nr [...] skazana została ona na łaskę i niełaskę rodziny S. Dotychczas nic jej nie było wiadomo o projektowanych inwestycjach infrastrukturalnych na działce [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania H. B. od opisanej decyzji, orzeczeniem z dnia [...]r. (nr [...]), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach wskazano, że zgodnie z przepisem art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zgodnie z kolei z ust. 2a tegoż przepisu z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Ustęp 3 cytowanego przepisu przewiduje przesłanki negatywne dla przyznania własności. Otóż przepisów ust. l-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach.
W świetle powyższych uregulowań ustawowych podstawowym warunkiem ubiegania się o przeniesienie własności danej działki jest jej użytkowanie. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż H. B. (zstępna W. K.) była użytkowniczką działek gruntowych o numerach [...],[...] i [...], co uzasadniało przyznanie ich własności H. B. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy (w szczególności z wypisu z rejestru gruntów), działka [...] przeznaczona jest pod drogę, służącą do obsługi sąsiednich działek. Przyznanie jej własności H. B. naruszałoby niewątpliwie prawa osób trzecich, a co za tym idzie byłoby sprzeczne z dyspozycją przepisu art. 118 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wobec zaistnienia negatywnej przesłanki, organ pierwszej instancji zasadnie odmówił uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania odwołującej się własności przedmiotowej działki. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium orzekło, jak w rozstrzygnięciu.
Na ostateczną w toku instancji administracyjnej decyzję w sprawie skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła H. B. W skardze podniosła zarzuty zbieżne z odwołaniem. Dodała, że jeśli nawet rozumowanie Kolegium co twierdzenia, że przyznanie jej działki [...] naruszałoby niewątpliwie prawa osób trzecich, to okoliczność ta zaistniała znacznie później, niż ona rozpoczęła starania o sporną działkę.
W doręczonej Sądowi odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Skarga jest uzasadniona, a to musi prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że sprawa jest po raz drugi w sądzie administracyjnym, bowiem uprzednio zapadłe w toku instancji administracyjnej decyzje zostały przez Naczelny Sąd Administracyjny uchylone wyrokiem z dnia 8 lipca 1999 r. (sygn. akt II SA/Wr 447/98). W szerokich motywach tego rozstrzygnięcia sąd administracyjny na stronach od 9 do 10 wskazał jakie okoliczności należy wyjaśnić, aby sprawa została przez kompetentny organ prawidłowo rozstrzygnięta. Dodać tu jeszcze należy, iż zgodnie z wcześniej obowiązującym przepisem art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) ocena prawna zawarta w uzasadnieniu wyroku była dla organu wiążąca. Nieuzupełnienie tych braków stało się przyczyną uchylenia przez SKO we W. kolejnej decyzji organu pierwszej instancji zapadłej w sprawie.
Przede wszystkim jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela wyrażonego w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji poglądu prawnego, jakoby zadośćuczynieniu żądaniu wnioskodawczym stał na przeszkodzie przepis art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 poz. 25, ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu (według brzmienia na dzień wydawania decyzji ostatecznej) przepisów ust. l-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach.
Zdaniem Kolegium, skoro działka [...] w planie zagospodarowania przestrzennego została przeznaczona na drogę służącą do obsługi sąsiednich działek, jest oczywiste, iż przyznanie jej osobie fizycznej naruszy interesy osób trzecich.
Zdaniem Sądu, przytoczony przepis w taki sposób warunku negatywnego dla strony nie kształtuje. Organ może odmówić przyznania stronie działki, o którą się stara, przy ustaleniu, że przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Ustalenia zatem (w tym konkretnym przypadku) wymaga, czy sporny teren stanowi istotnie drogę, a jeśli tak, to czy uniemożliwienie korzystania z niej naruszy interesy osób trzecich do działki lub budynków objętych dyspozycją art. 118 ustawy. Ustalenia w tym zakresie nie były prowadzone przez organ, co powoduje, że ocena organu jest co najmniej przedwczesna.
Wskazać także wypada, że w aktach administracyjnych, dołączonych do skargi znajduje się notatka służbowa z dnia [...]r. Zapisano w niej, że "droga [...] wydzielona na mapce faktycznie na gruncie nie istnieje i nie jest użytkowana jako droga". Powyższy zapis pokrywa się z twierdzeniami strony. Te okoliczności zostały całkowicie pominięte przez oba orzekające w sprawie organy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie uzupełnienie postępowania w zakresie wskazanym z uwzględnieniem wytycznych zawartych w poprzednim wyroku NSA, co winno pozwolić organom na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.
Reasumując, tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, jako orzeczenia naruszające przepisy prawa materialnego podlegają uchyleniu w całości, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nrl53,poz. 1269).
Orzeczenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu zawarto w sentencji w myśl art. 152 ustawy.
Z tych względów należało orzec jak na wstępie.