Uzasadnienie
Sygn. akt: 3 II SA/Wr 587/2001
W decyzji z dnia [...]r. (Nr [...]) Wójt Gminy C. - po rozpatrzeniu wniosku O. K. i działając z na podstawie art. 47 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 1984 r., Nr 64, poz. 174 ze zm.) - uchylił czynność materialno-techniczną polegającą na zameldowaniu T. S. na pobyt czasowy trwający ponad dwa miesiące (od dnia [...]r. do dnia [...]r.) w nieruchomości położonej w C. przy ul. Z. [...]. Organ uznał, że w momencie zameldowania strona nie legitymowała się uprawnieniem do opisanej nieruchomości.
W odwołaniu od tej decyzji T. S. podniosła, że sporną nieruchomość nabył w dniu [...]r. jej małżonek, w drodze nieformalnej umowy sprzedaży. Twierdziła, że toczy się postępowanie sądowe mające na celu stwierdzenie, że ona sama nabyła własność tej nieruchomości poprzez zasiedzenie. Bieg wymaganego przepisami, dwudziestoletniego terminu zasiedzenia upłynął - w ocenie odwołującej się - już w dniu [...]. Jako właścicielka mogła być zatem zameldowana w przedmiotowej nieruchomości w [...] r. Zdaniem T. S., wydanie w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia anulującego czynność zameldowania, bez przesądzenia kwestii własnościowych przez sąd, było przedwczesne, a prowadzone w tym zakresie postępowanie podlegało zawieszeniu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Po rozpatrzeniu tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wydało w dniu [...]r. decyzję [...], w której utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany - na podstawie zgłoszenia meldunkowego - dokonać zameldowania poprzez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu. Jeżeli jednak dane te budzą wątpliwości, to zgodnie z ust. 2 tego samego przepisu o dokonaniu zameldowania rozstrzyga właściwy organ administracji. Przepis ten stosuje się przy tym także wówczas, gdy czynności materialno-techniczne zostały już wykonane i dopiero po ich zaistnieniu powstały wątpliwości co do prawidłowości danych zawartych w przyjętym zgłoszeniu meldunkowym. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości te powstały dopiero po wniesieniu przez O. K. wniosku o uchylenie czynności materialno-technicznej dotyczącej zameldowania T. S. Organ drugiej instancji zauważył dalej, że przepis art. 9 ust. 2 ustawy stanowi, iż przy dopełnianiu obowiązku należy przedstawić potwier- 2
Sygn. akt: 3 II SA/Wr 587/2001 dzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy, potwierdzenia uprawnień, o których mowa w art. 9 ust. 2, dokonuje właściciel (zarządca) budynku. Tryb postępowania administracyjnego w tego typu sprawach skonkretyzowany został przepisami rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności (Dz.U. Nr 84, poz. 176). Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia, do danych, które należy zgłosić przy zameldowaniu na pobyt czasowy trwający ponad dwa miesiące zaliczono potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu. W § 8 rozporządzenia zastrzeżono zaś, że osoba zgłaszająca taki pobyt, która nie przedstawiła owego potwierdzenia, może być zameldowana tylko na pobyt czasowy do 2 miesięcy, jeżeli w lokalu tym przebywa.
Mając na uwadze wskazane uregulowania prawne oraz stan faktyczny, Kolegium uznało, iż zameldowanie T. S. nastąpiło z naruszeniem art. 9 ust. 2 ustawy, bowiem ani w dacie zameldowania, ani też w dacie wydania zakwestionowanej decyzji organu pierwszej instancji strona nie przedstawiła uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym nastąpiło jej zameldowanie.
W terminowo złożonej skardze T. S. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając, że oba orzeczenia zostały wydane z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., przez niezastosowanie tego przepisu.
Skarżąca powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego, który przyjmuje, że w wypadku sporu o istnienie uprawnień do lokalu, w którym strona została zameldowana, wątpliwości o charakterze cywilnoprawnym powinny być rozstrzygane na drodze sądowej. Podniosła w związku z tym, że nieruchomość, na której została zameldowana, nabyła i objęła w posiadanie wraz z małżonkiem na podstawie nieformalnej umowy kupna w dniu [...]r. Posiada ją nieprzerwanie w dobrej wierze od [...] lat. Dlatego też, w dniu [...]r. strona złożyła wniosek do Sądu Rejonowego w Z. S. o stwierdzenie nabycia własności tej nieruchomości przez jej zasiedzenie (sygn. akt: [...]). Dwudziestoletni okres wymagany do nabycia własności nieruchomości posiadanej w dobrej wierze upłynął w dniu [...]r.
W świetle powyższego, w chwili zameldowania dokonanego w dniu [...]r. istniał stan niepewności co do osoby właściciela, a więc osoby uprawnionej do przebywania na spornej nieruchomości. Stan ten może zostać zlikwidowany tylko wskutek uprawomocnienia się orzeczenia Sądu stwierdzającego nabycie własności przez zasiedzenie, bądź też oddalającego ten wniosek. Dokonując wymeldowania, organ administracji odmówił skarżącej posiadania uprawnień do przebywania na nieruchomości, rozstrzygając tym samym kwestię własności, 3
Sygn. akt: 3 II SA/Wr 587/2001 mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości w tym względzie. Przesądzenie kwestii prawa własności, którego pochodną jest między innymi uprawnienie do zameldowania, ma charakter prejudycjalny względem tego uprawnienia. Z tego powodu, do czasu rozstrzygnięcia wątpliwości co do tego, komu przysługuje prawo własności spornej nieruchomości, postępowanie administracyjne powinno zastać zawieszone. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy naruszyło więc art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko i wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), z dniem 1 stycznia 2004 r. przestała obowiązywać ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 1 stycznia 2004 r., podlegają już od tej daty rozpoznaniu - zgodnie z art. 97 § 1 przytoczonych przepisów wprowadzających - przez wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej dalej - w skrócie-jako p.s.a.
Argumentacja przytoczona w uzasadnieniu obu zakwestionowanych orzeczeń i podnoszona przez T. S. zarówno w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, jak i w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., dowodzi dobitnie, że organy administracyjne i strona skupiły się wyłącznie na rozważeniu jednej tylko okoliczności, którą uznały za sporną w sprawie. Chodziło o wyjaśnienie, czy w momencie zameldowania T. S. przysługiwało jej uprawnienie do przebywania na spornej nieruchomości. Organy (i strona) uznały potrzebę przesądzenia tej właśnie okoliczności za kluczową kwestię, co nie może dziwić, zważywszy na brzmienie obowiązującego jeszcze w okresie rozpatrywania sprawy w obu instancjach art. 9 ust. 2 powoływanej już wielokrotnie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. Na marginesie tego zagadnienia należy jedynie zauważyć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ogóle nie ustosunkowało się w uzasadnieniu swojej decyzji do zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jedynego zastrzeżenia podnoszonego konsekwentnie przez skarżącą.
Problem ten poruszono dopiero w odpowiedzi na skargę T. S. dotyczącą innego orzeczenia Kolegium, mianowicie postanowienia z dnia 2 listopada 2000 r. (SKO [...]), w którym organ ten uchylił postanowienie Wójta 4
Sygn. akt: 3 II SA/Wr 587/2001
Gminy C. z dnia [...]r. (Nr [...]) zawieszające postępowanie w sprawie. Odpowiadając na odrębną skargę wniesioną również na to postanowienie przez T. S. (skarga została rozpoznania przez Sąd w sprawie o sygn. akt: 3 II SA/Wr 23/2001), organ drugiej instancji uznał, że nie nabyła ona własności spornej nieruchomości przez zasiedzenie, mimo że przesądzenie tej kwestii należy wyłącznie do sądu powszechnego. Kolegium odesłało do tej argumentacji także w odpowiedzi na skargę rozpoznawaną przez Sąd w niniejszej sprawie.
Godzi się jednak zaakcentować, że to nie dopiero co wymienione uchybienia stanowiły zasadniczą podstawę uwzględnienia skargi przez Sąd.
Stosownie do art. 3 § 1 p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując przy tym środki określone w ustawie. Środki te wskazał ustawodawca zwłaszcza w przepisach art. 145-150 p.s.a. W okolicznościach niniejszej sprawy, znaczenie przesądzające o kierunku rozstrzygnięcia Sądu miała utrata mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, z dniem 19 czerwca 2002 r., wskutek stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tego przepisu z Konstytucją (wyrok TK z dnia 27 maja 2002 r., K. 20/01).
W świetle art. 145a k.p.a., orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, stanowi jedną z przesłanek dopuszczalności wznowienia postępowania. Ta okoliczność stanowi z kolei podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.s.a. W orzecznictwie sądowym i sądowoadministracyjnym przyjmuje się przy tym, że dotyczy to także decyzji (i to organów obu instancji) wydanych jeszcze w czasie, gdy obowiązywał przepis wyeliminowany następnie z obrotu orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (por. zwłaszcza wyrok SN z dnia 18 kwietnia 2002 r., III RN 4/01, OSNP 2003, Nr 2, poz. 25; uzasadnienie wyroku NSA z dnia 29 września 1999 r., I SA/Łd 1327/97, a także wyroki NSA: z dnia 2 września 1999 r., IV SA 1360/97; z dnia 11 sierpnia 1999 r., II SA 1027/ 99; z dnia 16 lipca 1999 r., II SA 1240/99 i z dnia 6 lipca 1999 r., II SA 1222/99).
Zważywszy na utratę mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia sprawy przez Wójta Gminy C. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., brzmienie art. 145a k.p.a. oraz dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.s.a., Sąd był zobowiązany do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Orzeczenie zawarte w pkt II niniejszego wyroku znajduje natomiast uzasadnienie w przepisie art. 152 p.s.a.
W aktualnie obowiązującym stanie normatywnym kierunek nowego rozstrzygnięcia sprawy zależeć będzie przede wszystkim od niewadliwego 5
Sygn. akt: 3 II SA/Wr 587/2001 ustalenia, czy w momencie zameldowania T. S., strona rzeczywiście przebywała (zamieszkiwała) na spornej nieruchomości. Faktyczny pobyt stanowi bowiem obecnie - w świetle uzasadnienia wielokrotnie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego - podstawową przesłankę skutecznego ubiegania się o zameldowanie. Z przedłożonej dokumentacji sprawy wynika, że okoliczność ta nie była do tej pory w ogóle badana przez organy obu instancji.