Uzasadnienie
Decyzją z [...] X 2020 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławczego w J. (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w W. (dalej "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję z [...] VII 2020 r. (znak: [...]) Starosty Z. nakładającą na skarżącego obowiązek poniesienia świadczenia w kwocie 2.790,12 zł na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w W. z tytułu odniesionych korzyści z wykonanych prac melioracyjnych przy nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (Obr. [...] J., [...]), gmina W. Jak wynika z uzasadnienia decyzji odwoławczej, SKO zgodziło się z ocenami faktycznymi i prawnymi dokonanymi przez starostę stwierdzając, że w okolicznościach sprawy wystąpiły podstawy do zastosowania art. 454 ust. 1 z 20 VII 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020r., poz. 310 ze zm.) – dalej "PW". Z powołanego przepisu wynika bowiem, że podmiot, który odniósł korzyści z urządzeń spółki wodnej oobwiązany jest do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.
W konkretnej sprawie jest zaś bezsporne, że rów melioracyjny nr [...] przebiega między innymi przez działkę nr [...] (Obr. [...] J., [...]), gmina W. Ponadto, ww. działka znajduje się w obszarze zmeliorowanym w obrębie wykonywanych prac melioracyjnych, tj. mających na celu konserwację gruntową ww. rowu. W aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące na wysokość kosztów poniesionych na ww. prace (9 268,88 zł dla obszaru wynoszącego 3,92 ha, co daje koszt jednostkowy 2 364,51 zł/ha). Ponadto, nie budzi wątpliwości sposób obliczenia wysokości świadczenia, które skarżący winien ponieść na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w W. odpowiednio do powierzchni nieruchomości (1,18 ha).
Dalej SKO stwierdziło, że nie można się zgodzić z poglądem skarżącego, jakoby z obowiązku poniesienia przez niego świadczenia zwalniała okoliczność otrzymania przez spółkę dotacji na realizację zadania w zakresie konserwacji rowów, w tym rowu [...]. W ocenie SKO nie jest możliwe uzależnienie nałożenia na podmiot obowiązku poniesienia świadczenia na rzecz spółki wodnej od spełnienia jeszcze innych przesłanek, nie wskazanych w przepisach prawa. W związku z tym stwierdzić należy, że dla nałożenia ww. obowiązku nie ma znaczenia, z jakiego źródła pochodziły środki finansowe przeznaczone na utrzymanie określonego urządzenia w odpowiednim stanie.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 7, 8, 9, 77 § 1 kpa, poprzez brak należytego i wyczerpującego rozpatrzenia okoliczności faktycznych w sprawie będącej przedmiotem niniejszej decyzji oraz naruszenie art. 443 i 454 PW. Skarżący podniósł, że jak wynika z przedłożonej przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w Z. (który działa w imieniu Gminnej Spółki Wodnej w W.) dokumentacji, na wykonane prace została udzielona dotacja podmiotowa (umowa dotacji nr [...] z dnia [...] VIII 2019 r. zawarta pomiędzy Wojewodą D., a Rejonowym Związkiem Spółek Wodnych w Z.), z której niemal w całości zostały sfinansowane prace polegające, m.in. na konserwacji rowu melioracyjnego zewidencjowanego jako [...]. Obciążenie skarżącego w takiej sytuacji świadczeniem rodzi ryzyko wystąpienia podwójnego finansowania ze środków budżetu państwa albowiem Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa podobnie jak Wojewoda dysponuje środkami publicznymi.
Zdaniem skarżącego ustalając wysokość i rodzaj świadczeń organ powinien wziąć pod uwagę jedynie koszty faktycznie poniesione przez Gminną Spółkę Wodną w W. bez uwzględniania dotacji otrzymanej z budżetu państwa, która nie stanowi kosztów spółki, jest natomiast zewnętrznym instrumentem finansowym, wspierającym działania spółki. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] II 2021 r. skierowano sprawę na posiedzenie niejawne w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 III 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842, ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż podniesione przez skarżącego. Należy podkreślić, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc zasadniczo związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).
Kontrolując zaskarżoną decyzję SKO nie można było zbagatelizować faktu, że przy jej wydaniu pominięto stronę postępowania, na rzecz której decyzja została wydana. Pomimo bowiem tego, że przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie było przyznanie świadczenia na rzecz spółki wodnej, SKO na etapie rozstrzygania pominęło udział w postępowaniu Gminnej Spółki Wodnej w W. Podmiotu tego nie ma w rozdzielniku decyzji odwoławczej. Także akta administracyjne nie wskazują, by decyzja odwoławcza została tej stronie doręczona.
Jak wynika z art. 10 § 1 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania (a więc również w odwoławczym), a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Od powyższej zasady można odstąpić jedynie, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy tego rodzaju przesłanki jednak nie wystąpiły. Jakkolwiek decyzja odwoławcza jest niewątpliwie korzystna dla Gminnej Spółki Wodnej w W., jednak nie stanowi to podstawy do pominięcia tej strony na etapie odwoławczym.
Sąd zwraca uwagę, że sytuacja, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi istotną wadę procesową stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Sąd uwzględnia tego rodzaju uchybienie procesowe niezależnie od tego, czy miało ono wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit.b ppsa, sąd administracyjny uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Należy podkreślić, że zaskarżona decyzja SKO kształtuje sytuację prawną pominiętej strony w sposób bezpośredni rozstrzygając o świadczeniu na jej rzecz oraz o wysokości tego świadczenia. Tego rodzaju rozstrzygnięcie nie może zapaść bez udziału strony uprawnionej (tj. Gminnej Spółki Wodnej w W.) przy wyłącznym udziale strony zobowiązanej (tj. Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa). W okolicznościach konkretnej sprawy nie mogą więc znaleźć zastosowania wyrażane niekiedy w judykaturze tezy, że wada procesowa z art. 145 § 1 pkt 4 kpa powinna być uwzględniana w postępowaniu sądowym tylko wówczas, gdy tego rodzaju zarzut podniesie pominięta strona (zob. np. wyroki NSA: z 18 XI 2009 r., II OSK 1781/08, z 26 I 2009 r., II OSK 51/08, z 17 I 2008 r., II OSK 665/07, z 5 VII 2018 r., II OSK 1540/18 – publ. CBOSA). Zasadniczo bowiem dotyczą one tych przypadków, gdy interes prawny pominiętej strony wywodzony jest z tzw. praw refleksowych.
W konsekwencji należało zaskarżoną decyzję uchylić na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b ppsa. Rozpatrując sprawę ponownie SKO zapewni Gminnej Spółce Wodnej w W. możliwość udziału w postępowaniu odwoławczym.
Nawiązując do zarzutów skargi Sąd zaznacza, że z uwagi na charakter uchybień procesowych zaistniałych na etapie odwoławczym niedopuszczalne jest obecnie jakiekolwiek przesądzanie przez Sąd o merytorycznych aspektach sprawy. Brak udziału Gminnej Spółki Wodnej w W. na etapie odwoławczym postępowania administracyjnego, a w konsekwencji również na etapie sądowoadministracyjnym, wyklucza możliwość formułowania przez Sąd wiążących ocen co do istoty sprawy.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa uwzględniając poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 680 zł, na które składają się: wpis od skargi (200 zł) i wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi (480 zł).