Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2016 r. skarga w niniejszej sprawie została odrzucona. D. W. i M. W. wnieśli skargę kasacyjną od tego postanowienia, a także wnieśli o przyznanie im prawa pomocy. We wniosku podali, że z tytułu emerytur osiągają miesięczny dochód netto w wysokości 3055 zł. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą 500 zł, na leki wydają 800 zł, a koszty postępowań sądowych to 1000 zł. Jedyny ich majątek to współwłasność działki o powierzchni 2488 metrów kwadratowych.
W reakcji na wezwanie wystosowane do skarżących o udzielenie dodatkowych wyjaśnień, skarżący wnieśli o wyłączenie referendarza sądowego. Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego został przez Sąd oddalony postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r., na które D. W. i M. W. wnieśli zażalenie.
Następnie – w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy – wezwano skarżących w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia: 1) jakie kwoty składają się na miesięczne koszty utrzymania skarżących;
- 2) co składa się na kwotę 1000 zł wydatkowaną na "ksera, opłaty, dojazdy do Sądu lub organu", o których mowa we wniosku;
- 3) czy wspólnie zamieszkujące ze skarżącymi dzieci partycypują w kosztach utrzymania.
W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 22 czerwca 2017 r., zatytułowanym "zażalenie skarga", stwierdzili, że są przed Sąd nękani wezwaniami. Dodali, że nie gromadzą paragonów, a ich środki na życie są poniżej minimum socjalnego. Kwotę 1000 zł miesięcznie skarżący wydają tylko na kserokopie pism składanych w Sądzie w licznych sprawach. Gospodarstwo domowe prowadzą sami i od nikogo nie otrzymują pomocy. W mieszkaniu nie mają wody i ogrzewania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Stosownie do przepisu z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo zauważyć trzeba, że wobec tego, że Referendarz sądowy, który wcześniej był wyznaczony do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, został objęty wnioskiem o wyłączenie, zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a., a więc rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy w tej sprawie do Sądu.
Dalej zauważyć wypada, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy wnioskodawcy wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pamiętać bowiem trzeba, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych i ustanowienie adwokata stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tych należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny.
Przechodząc do oceny złożonego w niniejszej sprawie przez skarżących wniosku, Sąd stwierdził, że ze złożonego wniosku wynika, iż wnioskodawcy gospodarstwo domowe prowadzą sami, nie mają żadnego majątku (poza współwłasnością nieruchomości o powierzchni 2488 metrów kwadratowych). Utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3055 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł, na leki wydają ok. 800 zł, a na prowadzenie postępowań sądowych około 1000 zł miesięcznie.
Oceniając wniosek Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, iż ich sytuacja majątkowa uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy. Z danych ujętych w formularzu wniosku wynika, że skarżący dysponują miesięcznie kwotą 3055 zł miesięcznie. Łącznie skarżący ponoszą koszty utrzymania w wysokości 2300 zł miesięcznie, przy czym wydatków tych w żaden sposób (mimo wezwania) nie udokumentowano. W szczególności nie wykazano, na jakie "ksera, opłaty, dojazdy do Sądu lub organu" skarżący wydają 1000 zł co miesiąc, a wskazano tylko, by Sąd sprawdził, ile spraw toczy się od 2003 roku. Przyjmując więc przedstawione dane za częściowo wiarygodne, uznać trzeba, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Powyższe wynika z faktu, że skargę w niniejszej sprawie odrzucono bez wzywania skarżących o wpis sądowy, a jedynym kosztem sądowym ciążącym obecnie na skarżących jest wpis sądowy od zażalenia na postanowienie z dnia 19 kwietnia 2017 r. w wysokości 100 zł i ewentualnie wpis sądowy od skargi kasacyjnej, przy czym została ona wniesiona osobiście przez skarżących, co w zasadzie oznacza jej niedopuszczalność, a więc skarżący nie będą wzywani do uiszczenia od niej wpisu sądowego. Sąd ocenił więc, że uzyskiwane dochody pozwalają skarżącym na poczynienie oszczędności na ewentualne pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w kwocie 100 zł. Jeśli zaś chodzi o ustanowienie dla skarżących adwokata z urzędu, to przesłanką przyznania prawa pomocy w tym zakresie jest wykazanie, że skarżący nie są w stanie pokryć kosztów postępowania, a okoliczności takich nie wykazano.
Sąd przyjął, że w ramach planowania wydatków strona, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego.
Nadto powiedzieć trzeba, że skarżąca i jej małżonek prowadzą wiele postępowań sądowych, a więc konieczność ponoszenia kosztów sądowych nie jest dla nich zaskakująca, a ponadto wątpliwość co do celowości budzi generowanie dodatkowych kosztów poprzez żądanie wyłączenia referendarza sądowego, bowiem postępowanie w tym przedmiocie nie zmierza do rozpoznania sprawy co do jej istoty. Również nie może być przesłanką przyznania prawa pomocy to, że skarżąca inicjuje liczne postępowania, skoro – co Sąd wie z urzędu – większość z nich kończy się odrzuceniem skargi z racji jej niedopuszczalności albo dotyczy spraw irrelewantnych dla ochrony praw skarżących, jak choćby sprostowania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania itp. Zatem z samej ilości prowadzonych spraw przez skarżącą nie wynika jeszcze, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej zasługiwał na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu ocena danych zawartych w złożonym wniosku prowadzi do konkluzji, że brak jest możliwości przyznania wnioskodawcom prawa pomocy (choćby częściowego) na obecnym etapie. Skoro bowiem to na wnioskodawcach spoczywał obowiązek wykazania, że nie są w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, a tego nie wykazano, prezentując mało wiarygodne dane i ignorując wezwanie do dodatkowych wyjaśnień, to należało odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 4 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.