Uzasadnienie
Zakwestionowaną skargą decyzją z [...] IX 2019 r. (nr [...]) Wojewoda D. (dalej jako "wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania L. F. (dalej jako "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. (dalej jako "organ pierwszej instancji") z [...] XI 2018 r. (nr [...]) orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z [...] XI 2018 r. (nr [...]) organ pierwszej instancji, działając na wniosek T. F., orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. Organ pierwszej instancji wyjaśnił w motywach decyzji, że podstawy do takiego rozstrzygnięcia wynikają z art. 35 ustawy z dnia 24 IX 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2018 r., poz. 1382, ze zm.) w związku z ustaleniem, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego koncentrując obecnie swoje interesy życiowe w miejscowości P, gdzie wybudował dom. W postępowaniu przesłuchano świadków (A. J. oraz K. F.) potwierdzających, że skarżący nie zamieszkuje we W. już od ponad 5 lat, wyprowadził się do miejscowości P., gdzie buduje dom, zabierając przy tym swoje rzeczy osobiste. Potwierdziła te okoliczności wnioskodawczyni – T. F., wyjaśniając, że jej były mąż od 5 lat nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] we W. Przebywa w swoim domu w rodzinnej miejscowości P. [...] i tam koncentrują się jego interesy życiowe.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego we W. z [...] V 2007 r. ([...]) orzekającym rozwód, były mąż otrzymał do korzystania jeden pokój w mieszkaniu przy ul. [...] we W. Jednakże w tym pokoju nie ma żadnych jego rzeczy osobistych. Wcześniej korzystała z niego córka stron wraz z wnuczką. Obecnie w tym pokoju znajdują się meble i wersalka, którą zakupiła córka. Skarżący przyjeżdża do tego mieszkania średnio dwa razy w roku, zaś jego pobyty trwają co najwyżej dwa dni. Organ pierwszej instancji zauważył przy tym, że wysłane do skarżącego (na adres wskazany przez wnioskodawczynię) zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało prawidłowo podjęte.
W konsekwencji organ pierwszej instancji orzekł o wymeldowaniu nie dając wiary twierdzeniom skarżącego, że do P. jeździ jedynie kilka razy w roku, pod adresem zameldowania są jego osobiste rzeczy i nie zamierza zmieniać miejsca swojego stałego pobytu.
Decyzją z [...] I 2019 r. (nr [...]) wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, uchylił decyzję pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdził przy tym naruszenie przepisów postępowania polegające na niezapewnieniu odwołującemu się możliwości uczestniczenia w przesłuchaniu świadków, niewyjaśnieniu w motywach decyzji pierwszoinstancyjnej, z jakich powodów odmówiono wiarygodności pisemnym wyjaśnieniom odwołującego się oraz oparciu swych ustaleń na zeznaniach osób bliskich wobec wnioskodawczyni. W ponownie prowadzonym postępowaniu wojewoda zalecił zebranie dokładnych wyjaśnień od stron postępowania (sugerując możliwość wykorzystania instytucji pomocy prawnej z art. 52 kpa), przesłuchanie świadków niewskazanych przez żadną ze stron i ewentualne przeprowadzenie oględzin w spornym lokalu.
Wyrokiem z 30 IV 2019 r., sygn. akt II SA/Wr 142/19, tutejszy Sąd, po rozpoznaniu sprzeciwu Teresy Foderowicz, uchylił decyzję kasacyjną wojewody. Sąd wskazał, że organ pierwszej instancji nie dopuścił się naruszeń prawa uzasadniających przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zaś uzupełnienie postępowania dowodowego o wskazane w decyzji odwoławczej dowody możliwe jest na etapie postępowania odwoławczego.
Wojewoda, po przeprowadzeniu dodatkowych dowodów w postaci przesłuchania sąsiada – S. R. oraz uzyskaniu w ramach prawa pomocy wyjaśnień skarżącego, decyzją z [...] IX 2019 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie wojewody należało podzielić stanowisko organu pierwszej instancji wskazujące na konieczność wydania decyzji o wymeldowaniu. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do tego, by stwierdzić, że skarżący opuścił miejsce dotychczasowego zameldowania na pobyt stały zarówno dobrowolnie, jak i trwale. W szczególności dodatkowe wyjaśnienia, jakie złożył on w Urzędzie Gminy w S. dnia 1 III 2019 r. jednoznacznie potwierdzają, że to tam koncentrują się jego interesy życiowe. Posiada tam dom, który aktualnie remontuje. Skarżący podał wówczas także, że trzy razy do roku wyjeżdża pod adres stałego pobytu, a jeżeli sytuacja tego wymaga, jest we W. częściej. Wizyty te trwają około tygodnia. We W. załatwia wówczas ważne sprawy. Nawet jeśli przyjąć wersję skarżącego, czyli uznać, że w trakcie roku przyjeżdża do miejsca zameldowania na pobyt stały trzy razy i wizyty te trwają około tygodnia, to potwierdza to tylko, że nie zamieszkuje stale w miejscu zameldowania, a jego przebywanie tam ma charakter wizytowy czy okazjonalny.
Wojewoda zauważył także, że przez cały okres trwania postępowania o wymeldowanie skarżący nie pojawił się w siedzibie tych organów ani razu, za każdym razem przesyłając pisma czy dokumenty z miejsca rzeczywistego pobytu w P. W gminie S. był też przesłuchiwany w ramach pomocy prawnej. Bez znaczenia – w ocenie wojewody – jest to, czy skarżący w miejscu zameldowania pozostawił jakieś swoje rzeczy. W sprawach meldunkowych zdarza się dosyć często, że strona - pomimo opuszczenia lokalu i skoncentrowania swoich interesów życiowych w innym miejscu - część swoich rzeczy pozostawia w miejscu, w którym jej pobyt ustał, a do którego np. sporadycznie przyjeżdża. Także i to, że w wyroku rozwodowym z 2007 r., czyli sprzed 12 lat, sąd dokonał podziału korzystania z mieszkania przez rozwiedzionych małżonków, nie upoważnia skarżącego do utrzymywania fikcyjnego meldunku w tym miejscu. Zresztą nawet w punkcie II tego wyroku sąd dokonał podziału korzystania z mieszkania "na czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków". W konsekwencji stwierdzić należało, że skarżący nie zamieszkuje stale pod adresem przy ul. [...] we W. i zachodziła konieczność wydania orzeczenia o wymeldowaniu.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych i w ocenie dowodów, w szczególności polegające na odmówieniu wiarygodności twierdzeniom skarżącego. Skarżący podkreślił, że wszyscy świadkowie potwierdzający, że nie zamieszkuje on stale pod wskazanym adresem, to osoby z nim skonfliktowane, a przez to – niewiarygodne. Zaznaczył, że mieszkanie przy ul. [...] ma trzy pokoje i każdy może mieć do dyspozycji jeden pokój, tym bardziej że jeden pokój został skarżącemu przyznany do wyłącznego korzystania. Skarżący podkreślił, że wniósł dużo pracy w urządzenie mieszkania, zaś w celu jego uzyskania trzeba było oddać inne dotychczas zajmowane mieszkanie. Zwrócono również uwagę, że w mieszkaniu pozostały meble należące do skarżącego, których część została wyniesiona do piwnicy.
W odpowiedzi na skargę wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
W świetle art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności – dalej jako "ustawa", zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.
Z powyższego wynika zasadniczy normatywny cel obowiązku meldunkowego określonego w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy. Dokonując zameldowania (na pobyt stały lub czasowy), obywatel polski tym samym potwierdza fakt swojego pobytu w określonym miejscu, a więc zamieszkiwania w określonej miejscowości pod określonym adresem.
Innymi słowy, celem zameldowania jest dostarczenie organom władzy publicznej informacji w kwestii adresu, pod którym stale lub czasowo dana osoba przebywa, a więc miejsca, gdzie można ją zastać.
Analogicznie jest w przypadku instytucji wymeldowania z art. 33 ust. 1 ustawy. Obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. W ewidencji ludności znajdować się mają informacje aktualne i wiarygodne. Jeśli więc pod danym adresem osoba już nie zamieszkuje, to nastąpić ma jej wymeldowanie. W przypadku zaniedbania tego obowiązku, organ ewidencyjny zobligowany jest wydać decyzję w sprawie wymeldowania. Jak wynika bowiem z art. 35 ustawy, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego uprawnionego podmiotu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Powyższe uwagi są konieczne, albowiem z pism składanych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, jak również z treści skargi wynika, że skarżący decyzję o wymeldowaniu błędnie utożsamia ze swoistą "eksmisją" i podważeniem jego praw do przebywania w tym lokalu. Tymczasem, jak wyżej wspomniano, rolą postępowania w przedmiocie wymeldowania jest wyłącznie zweryfikowanie ewidencji pod kątem aktualności zawartych tam informacji w zakresie stałego lub czasowego pobytu określonej osoby w danym miejscu, nie zaś weryfikacja praw do nieruchomości.
Okoliczności niniejszej sprawy wskazują jednoznacznie, że zaniechanie wymeldowania skarżącego z lokalu przy ul. [...] we W. prowadziłoby do utrzymania w ewidencji ludności stanu niezgodnego z rzeczywistością. Skarżący bowiem bezsprzecznie nie zamieszkuje stale pod tym adresem.
Jak wynika z materiału dowodowego zebranego przez organy nie ma jakichkolwiek podstaw do uznania, że centrum życiowe skarżącego związane jest z miejscem dotychczasowego stałego zameldowania. Przesłuchane w charakterze świadków: K. F. (teściowa skarżącego) i A. J. (córka skarżącego) potwierdziły, że skarżący od ponad pięciu lat nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, wyprowadził się dobrowolnie do swojej rodzinnej miejscowości. Jakkolwiek skarżący kwestionował obiektywizm tych świadków, to jednak ich zeznania korespondują z zeznaniami sąsiada – S. R., który potwierdził, że od co najmniej pięciu lat nie widuje skarżącego na klatce schodowej, ani też w okolicach budynku przy ul. [...].
Co więcej, także z wyjaśnień samego skarżącego wynika, że zasadniczo przebywa on w P. (gmina S.), gdzie posiada i remontuje dom. Skarżący wskazuje, że obecnie koncentruje swoje sprawy w P., ponieważ jest w trakcie remontu domu i nie wyklucza, że po zakończeniu remontu będzie częściej przyjeżdżał do W. Trzeba podkreślić, że w P. jest odbierana przez skarżącego wszelka korespondencja i stamtąd jest też wysyłana. Jak wynika z nadesłanego do wojewody zaświadczenia lekarskiego, tam też skarżący korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej. Nie sposób w takich okolicznościach uznać, że centrum życiowe skarżącego znajduje się w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania, gdzie jak sam wskazuje przyjeżdża "trzy razy do roku". Pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu (art. 25 ust. 1 ustawy). Weryfikacja pobytu stałego z perspektywy art. 35 ustawy nie może sprowadzać się do odebrania od zainteresowanego deklaracji, że nie opuścił on miejsca stałego pobytu, ale opierać się musi na okolicznościach obiektywnych wynikających z jego aktywności życiowej.
Najczęściej związane są one oczywiście z obowiązkami zawodowymi czy rodzinnymi, potwierdzającymi trwałą więź z danym miejscem. Nie można natomiast wiązać ich z pobytami incydentalnymi, wynikającymi z potrzeby załatwienia w danym miejscu swoich spraw. Wizyty w danym miejscu, i to w sytuacji, gdy zasadnicza aktywność życiowa ześrodkowana jest na co dzień gdzie indziej, oznaczają niejako same przez się, że się w tym miejscu nie zamieszkuje (zob. wyrok NSA z 13 XII 2017 r., II OSK 728/17, publ. CBOSA).
Prawidłowości dokonanej przez organy oceny nie podważa żadna z podnoszonych w skardze okoliczności.
Fakt, że Sąd Okręgowy we W. w orzekającym rozwód wyroku z [...] V 2007 r. ([...]) określił sposób korzystania z mieszkania "na czas wspólnego w nim zamieszkiwania", przyznając skarżącemu do wyłącznego korzystania jeden pokój, nie ma wpływu na ocenę sprawy z pozycji art. 35 ustawy. Podstawą wymeldowania jest bowiem wyłącznie fakt "opuszczenia" dotychczasowego miejsca pobytu. Celem wymeldowania jest zaś zaktualizowanie ewidencji, by zachowała zgodność ze stanem rzeczywistym. Z perspektywy tak określonego celu nie ma znaczenia, jakie prawa przysługują danej osobie do lokalu. W ostateczności nawet wyłączny właściciel lokalu może być z niego wymeldowany, jeśli tylko organ ustali, że nie zamieszkuje on w tym lokalu stale ani czasowo. Tym bardziej nie mogą mieć znaczenia w sprawie okoliczności związane z historią lokalu przy ul. [...], a więc konieczność zdania wcześniej zajmowanego lokalu przy ul. [...] we W., czy nakłady czynione przez skarżącego i jego byłą żonę na mieszkanie przy ul. [...].
Również eksponowany w skardze fakt pozostawienia przez skarżącego własnych mebli w miejscu dotychczasowego zameldowania (część wyniesiono do piwnicy) nie może w okolicznościach sprawy podważać prawidłowości ustaleń dokonanych przez organy. Opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem z rzeczy należących do opuszczającego lokal. Pozostawienie rzeczy nie świadczy zatem o koncentrowaniu spraw życiowych w miejscu zameldowania (zob. wyrok NSA z 19 V 2017 r., II OSK 2409/15, publ. CBOSA).
Mając powyższe na względzie Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) – dalej "ppsa".
O przyznaniu wynagrodzenia Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 ppsa w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 X 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 68).