Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G., działający z upoważnienia Starosty Powiatu G., powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 104 kpa, art. 10a pkt 11b, art. 33g ust. 1, 3, 4, art. 34 ust. 4a, art. 35a ust. 1 pkt 6, art. 43 ust. 2a i 3a, art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) oraz § 9 ust. 4, § 10 ust. 1 pkt 1 i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. Nr 83, poz. 939), udzielił pomocy pieniężnej w wysokości [...]zł na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka K. M. Organ podał, iż kwota ta stanowi 40 % podstawy do ustalenia wysokości pomocy pieniężnej oraz że pomoc pieniężna będzie wypłacana do szóstego dnia każdego miesiąca przez cały okres trwania uprawnień do jej udzielenia.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dniem [...] r. J. M. i skarżąca J. M. stali się rodziną zastępczą dla dziecka K. M. urodzonego [...]r., a więc zgodnie z art. 33g ustawy o pomocy społecznej w związku z pełnieniem tej funkcji udzielana jest pomoc pieniężna na częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka do czasu uzyskania przez nie pełnoletności. Organ podniósł, iż obowiązujące przepisy prawne uzależniają tę pomoc od wieku dziecka, jego stanu zdrowia, stopnia pokrewieństwa i sytuacji dochodowej rodziny oraz że rodzina zastępcza może zrezygnować z tej pomocy.
Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie powołując się na postępowanie wyjaśniające oraz wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...]r. wywodził, że brak było podstaw do udzielania pomocy pieniężnej w dotychczasowej wysokości. Stwierdził, iż z analizy dokumentacji wynika, że wychowanek nie ma uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego i nie posiada orzeczenia kwalifikującego do kształcenia specjalnego. Organ podniósł, iż J. i J. M. są spokrewnieni z dzieckiem oraz że dochód rodziny nie przekracza kryterium określonego na podstawie art. 4 cytowanej ustawy. Wskazał, iż podstawę do ustalenia wysokości pomocy pieniężnej stanowi kwota [...] zł, która podlega waloryzacji.
Odwołując się od tej decyzji J. M. podniosła, że od dziesięciu lat sprawuje opiekę nad małoletnim K. M., utrzymuje się z emerytury rolniczej w wysokości [...] zł, jest w podeszłym wieku i do [...]r. otrzymywała pomoc o 60 % wyższą.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, na podstawie art. 138 § 2 kpa uchyliło wyżej wymienioną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 55 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 19, poz. 238), umowy w sprawie przyznania rodzinom zastępczym pomocy pieniężnej, zawarte przed 1 stycznia 2000 r., zachowują ważność do 31 grudnia 2000 r. Po upływie tego terminu, w myśl art. 33g ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, podstawę do przyznania pomocy pieniężnej na częściowe utrzymanie dziecka w rodzinie zastępczej stanowi decyzja administracyjna.
Podnosząc, iż na podstawie art. 33g ust. 1 ustawy o pomocy społecznej starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej, która na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może być zobowiązana do dostarczania środków utrzymania, udziela pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, której wysokość uzależniona jest od dochodu rodziny oraz powołując się na § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. Nr 83, poz. 939) i na wywiad środowiskowy przeprowadzony w trakcie postępowania wyjaśniającego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zakwestionowało zastosowany przez organ I instancji sposób obliczenia dochodu rodziny.
Zdaniem organu odwoławczego obliczenie dochodu nie jest prawidłowe, gdyż przy obliczaniu dochodu rodziny zastępczej nie ma zastosowania zasada zawarta w art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą przez rodzinę należy rozumieć osoby pozostające w faktycznym związku, wspólnie gospodarujące i zamieszkujące, bez względu na istniejące pokrewieństwo. Organ II instancji podniósł, że przepis § 10 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia wskazuje, iż rodzinie zastępczej przysługuje pomoc uzależniona od wysokości dochodu rodziny i stwierdził, że to oznacza, iż chodzi tutaj o członków rodziny zastępczej i umieszczonego w niej dziecka, natomiast nie uwzględnia się sytuacji innych osób.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego sposób obliczenia dochodu rodziny zastosowany przez organ I instancji narusza przepis § 1 rozporządzenia, bowiem uwzględniono w przedmiotowej sprawie sytuację ojca dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, pozbawionego władzy rodzicielskiej, co prowadzi do tego, że ze świadczeń przeznaczonych ze środków publicznych na utrzymanie dziecka, utrzymuje się również jego ojciec, który nie wywiązał się z ustawowego obowiązku wychowywania i utrzymywania syna. Ponadto w rozstrzygnięciu nie zamieszczono ustalenia, od kiedy przysługuje pomoc.
Organ odwoławczy podkreślił, że nie może wydać decyzji reformatoryjnej z uwagi na uchybienia organu I instancji dotyczące ustalenia sytuacji dochodowej rodziny w [...] r.
Na powyższą decyzję J. M. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżąca podała, że [...] r. z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie otrzymała zawiadomienie o dostarczeniu odcinków rentowych z [...] r. celem ponownego rozpatrzenia sprawy. Dostarczyła je [...] r., lecz do dnia sporządzenia skargi (to jest [...] r.) nie otrzymała żadnej odpowiedzi, a w dniu [...]r. pomoc zmniejszono do 20 % - [...]zł, bez powiadomienia jej. Uważa, że "coś jest nie tak" i wnosi o obiektywne wyjaśnienie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. Nr 83, poz. 939).
Zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ilekroć w przepisach tej ustawy jest mowa o rodzinie, oznacza to osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
Przepis § 10 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia stanowi, iż rodzinie zastępczej, o której mowa w art. 33e ust. 1 pkt 1 ustawy, przysługuje miesięcznie, z zastrzeżeniem § 12, pomoc pieniężna w wysokości: 1) 40% kwoty, o której mowa w art. 33g ust. 3 ustawy, zwanej dalej "podstawą", jeżeli dochód rodziny nie przekracza lub jest równy dochodowi ustalonemu na podstawie art. 4 ustawy, 2) 20% podstawy, jeżeli dochód rodziny nie przekracza lub jest równy 200% dochodu ustalonego na podstawie art. 4 ustawy, 3) 10% podstawy, jeżeli dochód rodziny przekracza 200% dochodu ustalonego na podstawie art. 4 ustawy.
W myśl ust. 2 tego paragrafu rodzinie zastępczej, o której mowa w ust. 1, wychowującej dziecko w wieku do lat trzech lub zakwalifikowane w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach do kształcenia specjalnego lub udziału w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych albo dziecko umieszczone w tej rodzinie na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228 z późn. zm.), przysługuje miesięcznie, z zastrzeżeniem § 12, pomoc pieniężna w wysokości: 1) 80% podstawy, jeżeli dochód rodziny nie przekracza lub jest równy dochodowi ustalonemu na podstawie art. 4 ustawy, 2) 40% podstawy, jeżeli dochód rodziny przekracza dochód ustalony na podstawie art. 4 ustawy.
Stosownie do ust. 3 § 10 cytowanego rozporządzenia, rodzinie zastępczej, o której mowa w ust. 1, wychowującej dziecko uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego, przysługuje miesięcznie, z zastrzeżeniem § 12, pomoc pieniężna w wysokości 80% podstawy, niezależnie od dochodu rodziny ustalonego na podstawie art. 4 ustawy.
Wbrew stanowisku organu odwoławczego przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000 r. w sprawie rodzin zastępczych nie wprowadzają odmiennej definicji rodziny zastępczej w stosunku do definicji rodziny zawartej w art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, iż § 10 rozporządzenia określając warunki, jakim rodzina zastępcza musi odpowiadać, aby uzyskać pomoc pieniężną, mówi o dochodzie rodziny, a nie rodziny zastępczej. Z treści tego przepisu nie można więc wyprowadzać wniosku, że obliczanie wysokości dochodu rodziny zastępczej powinno odbywać się według innych kryteriów i zasad, niż ustalone w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Przepisy rozporządzenia – jako aktu prawnego niższego rangą od ustawy – nie mogłyby zresztą zmieniać przepisów ustawowych. Nie ma odrębnych zasad dla ustalania dochodu rodziny zastępczej od zasad ogólnych ustalonych w ustawie o pomocy społecznej, a odmienne w tym przedmiocie ustalenia organu II instancji uznać należy za dowolne.
Nadmienić w tym miejscu wypada, że pomoc pieniężna jest przeznaczona dla dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, a nie dla całej rodziny. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że pomoc pieniężna udzielona dziecku zostanie przeznaczona na zaspokajanie potrzeb innych osób, a w szczególności na potrzeby zamieszkującego wraz z dzieckiem i rodziną zastępczą pozbawionego praw rodzicielskich ojca dziecka. Zauważyć też trzeba, że gdyby pozbawiony praw rodzicielskich ojciec dziecka pracował, to jego dochód również byłby zaliczony do dochodu rodziny, skoro zamieszkuje on i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dzieckiem i rodziną zastępczą.
Przyjęcie przez organ odwoławczy, iż przy obliczaniu wysokości dochodu rodziny zastępczej nie można stosować przepisu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest dowolne i stanowi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze fakt, iż wskutek błędnych wytycznych zawartych w zaskarżonej decyzji po ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy organ I instancji wydał decyzję uwzględniającą te wytyczne, a więc dotkniętą wadliwością, należało wyeliminować z obrotu prawnego zarówno zaskarżoną decyzję, jak i wydaną w jej wyniku decyzję organu I instancji.
W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) – orzeczono jak w sentencji.