Uzasadnienie
Decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 21 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku M. P. o stwierdzenie nieważności decyzji Rejonowego Komendanta Uzupełnień w G. J. z dnia [...]r. w sprawie powołania do zasadniczej służby wojskowej, odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji.
W motywach uzasadnienia stwierdzono, że M. P. ur. [...]r. został powołany do czynnej służby wojskowej przez Rejonowego Komendanta Uzupełnień w G. J. z dniem [...]r. i wcielony do [...] Brygady Artylerii Ciężkiej. W okresie od [...] do [...]r. brał udział w wałkach na froncie. W dniu [...]r. zachorował i został skierowany do szpitala wojskowego w P. W dniu [...]r. M. P. wystąpił do Ministra Obrony Narodowej o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]r. i wypłatę odszkodowania w trybie art. 160 kpa.
Dyrektor Departamentu Prawnego MON przesłał sprawę do rozpatrzenia Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. jako właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania strony.
Po wydaniu decyzji przez organ I instancji i wyczerpaniu toku instancji sprawa została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, który uchylił wydane w przedmiotowej sprawie decyzje.
Żądając stwierdzenia nieważności decyzji strona podnosi, iż decyzja Rejonowego Komendanta Uzupełnień w G. J. z dnia [...]r. została wydana bez podstawy prawnej, gdyż osoby urodzone w [...] r. nie powinny być w 1944 r. powoływane do czynnej służby wojskowej, a zatem wystąpiła przesłanka nieważności określona w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Zasadność żądania M. P. należy rozstrzygnąć w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu powołania strony do służby wojskowej tj. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. nr 25, poz.220).
Zgodnie z przepisem art.61 ust. 2 ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz.U. nr 30, poz.227) do służby wojskowej obowiązani byli wszyscy obywatele. Obowiązki te zostały uszczegółowione w przepisach powołanej powyżej ustawy, która przepisem art. 8 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt b nakładała obowiązek służby wojskowej na wszystkich obywateli płci męskiej. Katalog wyłączeń od tego obowiązku zawierały przepisy art. 10 do 14 tejże ustawy. Strona nie wskazała, że spełniała w dniu powołania warunki określone w którymkolwiek z tych przepisów.
Wiek poborowych podlegających obowiązkowi wojskowemu został określony w przepisach art.40 ustawy. Przepisy te wprowadziły jako zasadę, że obowiązkowi wojskowemu podlegali poborowi od dnia 1 stycznia roku, w którym kończą 21 rok życia do końca roku kalendarzowego, w którym kończą 23 rok życia. Jednak w przepisie ust. 3 art. 40 ustawodawca wprowadził wyjątek od powyższej zasady, stwierdzając, że "wiek poborowy w razie mobilizacji i w czasie wojny rozpoczyna się z dniem 1 stycznia tego roku kalendarzowego, w którym podlegający powszechnemu obowiązkowi wojskowemu kończą 18 lat życia." Zgodnie z przepisem ust.4 powołanego artykułu poborowi urodzeni w tym samym roku kalendarzowym stanowią jeden rocznik, oznaczony według roku ich urodzenia.
W myśl przepisu art. 122 ust. 1 ustawy powołanie do służby wojskowej następowało za pomocą imiennych kart powołania doręczanych przez komendantów rejonów uzupełnień.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy organ zważył co następuje.
W dniu 14.08.1944 r. Rzeczpospolita Polska była w stanie wojny z Niemcami. Stan wojenny na obszarze całego kraju został wprowadzony zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 1 września 1939 r. (Dz.U. nr 86, poz.544), zgodnie z uprawnieniami Prezydenta RP określonymi w przepisie 79 ust 1 powołanej ustawy konstytucyjnej, a uchylony został zarządzeniem z dnia 16.11.1945 r. (Dz.U nr 57, poz.320). Tak więc do wszystkich obywateli polskich przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały zastosowanie przepisy powołanej ustawy odnoszące się do czasu wojny, tym także przepis art.40 ust.3.
Ponieważ M. P. urodził się [...]r. i kończył w 1944 r. [...] lat życia, a więc od dnia 1 stycznia 1944 r. był w wieku poborowym i tym samym mógł być powołany do służby wojskowej w dniu [...]r. Wydane po tym dniu dekrety PKWN regulujące przedmiotową kwestię w inny sposób nie mają dla sprawy znaczenia.
W ocenie organu nie zaistniała także żadna inna z przesłanek wymienionych w przepisie art. 156 § 1 kpa.
W odwołaniu od tej decyzji działający jako następca prawny M. P., zmarłego w dniu [...]r. - J. M. P. zakwestionował treść powyższego rozstrzygnięcia, zarzucając błędną interpretację cytowanej wyżej ustawy z 1938r.
Decyzją Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 157 § 3 i art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdzono, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z taksatywnie wymienionych wad w art. 156 § 1 k.p.a. Organ działając w wyżej wymienionych granicach zbadał zarzuty podniesione przez następcę prawnego w odwołaniu i stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowane decyzje nie naruszają przepisów prawa w zakresie określonym w art. 156 § 1 k.p.a.
W skardze do Sądu Administracyjnego J. M. P. - jako następca prawny zmarłego M. P. - zażądał stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego podtrzymując swoją argumentację o błędnej interpretacji przyjętej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik procesowy Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując interpretację organów zawartą w kwestionowanych decyzjach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Należało stwierdzić nieważność zaskarżonych decyzji, choć z innych przyczyn niż podnoszone przez skarżącego.
Zauważyć należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji RKU G. J. z dnia [...]r. w sprawie powołania go do służby wojskowej zostało wszczęte na wniosek M. P. w dniu [...]r. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2001r. II SA/Wr 753/99 uchylono decyzję Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego we W. z dnia [...]r. nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r. i umorzenia postępowania w sprawie. Powyższe oznacza, że w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego obu decyzji, postępowanie administracyjne w tej sprawie winno było rozpocząć się od ponownej analizy zasadności wniosku złożonego przez M. P. w dniu [...]r.
Z akt sprawy /postanowienie Sądu Rejonowego dla K.-P. z [...]r. o stwierdzeniu nabycia praw do spadku/ wynika, że już po wydaniu wyroku w tej sprawie, M. P. w dniu [...]r. zmarł. Mimo tej okoliczności organy wojskowe obu instancji prowadziły postępowanie i wydały decyzje w stosunku do osoby zmarłej. Wskazana wada postępowania jest istotna, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punku widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszczynać postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych /tak Małgorzata Stahl - glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983r. II SA 261/83 - OSPiKA 1984r., Z. 5, poz. 108, por. także wyrok NSA z 14.XI.2001r., I SA 2462/99, Lex nr 82653/.
W wyroku NSA z 20.IX.2002r., I SA 428/01 (OSP 2004/3/33) analogicznie przyjęto, że rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby, która zmarła po wszczęciu postępowania, uznać należy za rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Już zatem ta okoliczność nakazywała orzeczenie jak w sentencji wyroku.
Skutki procesowe śmierci strony w trakcie postępowania zależą od oceny charakteru prawa (obowiązku) ze względu na które toczyło się postępowanie administracyjne. W wypadku przyjęcia, że rzecz dotyczy obowiązków /praw/ o charakterze osobistym, nie przechodzących na następców prawnych dalsze postępowanie, jako bezprzedmiotowe powinno zostać umorzone.
Gdy postępowanie dotyczy innych praw /obowiązków/ niż osobiste, organ zawiesza postępowanie, jeżeli spełnione zostały warunki określone w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. lub też wzywa spadkobierców do udziału w postępowaniu.
Problematyka ta nie stanowiła przedmiotu analiz organu, który powinien rozważyć jaki jest charakter obowiązku odbycia służby wojskowej nałożonego na M. P. Czy zatem wskazany obowiązek rodzi stosunek o charakterze osobistym, związany z określoną osobą i jej kwalifikacjami, który wygasa z chwilą gdy podmiot kończy swe istnienie /np. w razie śmierci/ i nie podlega dziedziczeniu, czy też inny stosunek, który nie wygasa w chwilą śmierci strony stosunku prawnego ale może podlegać przejściu /sukcesji/ na inny podmiot /np. spadkobiercę/. Rozstrzygnięcie procesowe w tej sprawie powinno stanowić funkcję dokonanych przez organ ustaleń w podanym przedmiocie.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 1531 poz. 1270 ze zm./ i art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy - Przepisy wprowadzające.
Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż decyzje odmowne zasadniczo nie nadają się do wykonania.