Uzasadnienie
W akcie małżeństwa zawartego 28.XII.1985 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w D. pomiędzy Henrykiem Robertem S. i Elżbietą Bożeną P. odnotowano w rubryce IV Nazwisko noszone po zawarciu małżeństwa: Mężczyzny - S-y, Kobiety - S-a, Dzieci - S-y/a/.
Zawierająca małżeństwo Elżbieta Bożena P. nie składała przewidzianego w art. 25 k.r.o. oświadczenia co do nazwiska, które nosić będzie po zawarciu małżeństwa, a oboje małżonkowie oświadczenia w przedmiocie nazwiska, jakie nosić będą dzieci z tego małżeństwa /art. 88 par. 1 k.r.o./.
W sporządzonym po zawarciu małżeństwa dowodzie osobistym, paszporcie, dyplomie ukończenia studiów i legitymacji służbowej nazwisko Elżbiety-Bożeny określone zostało w formie przymiotnikowej męskiej jako "S-y".
Podobnie nazwisko pierwszego dziecka małżonków, Patrycji Katarzyny, w akcie urodzenia z 6.IV.1986 r. i drugiego dziecka, Joanny Oktawii, w akcie urodzenia z 4.VIII.1987 r., sporządzonych w Urzędzie Stanu Cywilnego w D., określone zostały w formie przymiotnikowej męskiej jako "S-y".
Przy sporządzaniu aktu urodzenia trzeciego dziecka, Marii, ojciec dziecka Henryk S. złożył oświadczenie, w którym domagał się wpisania w akcie nazwiska dziecka w takiej samej formie: "S-y".
Decyzją z 25.VI.1996 r., wydaną na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 41 ust. 2 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz.U. nr 36 poz. 180/ oraz art. 88 par. 1 k.r.o. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w D. odmówił wpisania w akcie urodzenia dziecka płci żeńskiej, urodzonego 25.V.1996 r. w D., pochodzącego z małżeństwa Elżbiety Bożeny z d. P. i Henryka Roberta S., nazwiska o brzmieniu męskim "S-y".
W odwołaniu od tej decyzji Henryk S. zarzucił, że odmowa uwzględnienia jego żądania narusza art. 18 ust. 1 prawa o aktach stanu cywilnego.
Decyzją z 31.VII.1996 r. Wojewoda w W. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w D. W uzasadnieniach decyzji organu pierwszej instancji i organu odwoławczego przedstawiony został jednolity, następujący pogląd prawny.
Przy zawieraniu małżeństwa małżonkowie nie złożyli oświadczeń ani w przedmiocie nazwiska, jakie będzie nosić żona, ani co do nazwiska, które nosić będą dzieci. Z tego względu w rubryce IV aktu małżeństwa nazwisko, które nosić będzie żona określono jako S-a", a nazwiska dzieci z małżeństwa jako "S-y/a/". Powyższy wpis w akcie małżeństwa odpowiadał uzgodnieniu z Komisją Kultury i Języka Komitetu Językoznawczego Polskiej Akademii Nauk, według którego u kobiet i dzieci płci żeńskiej nazwiska o charakterze przymiotnika, gdy ojciec nosi nazwisko przymiotnikowe męskie, przybierają postać przymiotnikową żeńską. W piśmie z 8.IV.1957 r. Minister Spraw Wewnętrznych przedstawił kierownikom urzędów stanu cywilnego w kraju powyższą zasadę do ogólnego stosowania.
Po wejściu w życie nowej ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz.U. nr 36 poz. 180 ze zm./ sprawa ta uregulowana została w par. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lutego 1987 r. w sprawie zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, prowadzenia i kontroli ksiąg stanu cywilnego, ich przechowywania oraz zabezpieczenia /Dz.U. nr 7 poz. 43/. Według tego przepisu, w stosunku do płci żeńskiej nazwisko o charakterze przymiotnika przyjmuje końcówkę "a".
Skargę na tę decyzję wnieśli Elżbieta S. i Henryk S. domagając się jej uchylenia.
Skarżący podnieśli, że zasada nadawania dzieciom płci żeńskiej nazwiska o charakterze przymiotnika w formie żeńskiej nie była powszechnie stosowana, czego dowodem jest wpisanie w akcie urodzenia ich starszych córek nazwiska w formie przymiotnikowej męskiej. Natomiast powołane w uzasadnieniu decyzji rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych należy w tych warunkach oceniać jedynie jako kryterium pomocnicze, a nie wiążące.
W Słowniku poprawnej polszczyzny, wyd. 1980 zamieszczono zasadę, że nazwiska przymiotnikowe, nie zakończone na -cki lub -ski, mogą przybierać w odniesieniu do kobiet formę trojaką, tj. męski przymiotnikową żeńską lub być zakończone przyrostkiem -owa, -ówna.
Odmowa uwzględnienia żądania skarżących narusza dobra osobiste dziecka.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda w W. wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 88 par. 1 k.r.o. dziecko, co do którego istnieje domniemanie, że pochodzi od męża matki, nosi nazwisko męża.
Zasada ta stanowi podstawę wpisania nazwiska dziecka w księgach stanu cywilnego - akcie urodzenia, dokonywanego w trybie art. 40 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz.U. nr 36 poz. 180 ze zm./. Natomiast ani przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ani przepisy prawa o aktach stanu cywilnego nie regulują zasad pisowni nazwisk. Z przepisu art. 88 par. 1 k.r.o. można jedynie wyprowadzić pogląd, że w wypadku nieortograficznej pisowni nazwiska ojca do aktu urodzenia dziecka wpisać należy zawsze nazwisko o identycznym brzmieniu i że pisownia nazwiska nie może być przez urzędnika stanu cywilnego korygowana.
Potwierdza to brzmienie par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lutego 1987 r. w sprawie zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, prowadzenia i kontroli ksiąg stanu cywilnego, ich przechowywania oraz zabezpieczenia /Dz.U. nr 7 poz. 43/. Przepis ten stanowi, że pisownia poszczególnych wyrazów w akcie stanu cywilnego powinna być zgodna z obowiązującą normą ortograficzną z wyjątkiem takiej pisowni nazwisk, która może uwzględniać również pisownię tradycyjną, używaną przez osobę noszącą nazwisko.
Na tle sformułowania par. 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia wykonawczego może powstać pytanie co do pisowni nazwisk dziecka płci żeńskiej w wypadku, gdy nazwisko ojca ma charakter przymiotnika w brzmieniu męskim. W rozpatrywanej sprawie wątpliwość ta dotyczy tego, czy zamiast nazwiska ojca w brzmieniu przymiotnikowym "S-y" w akcie urodzenia córki brzmienie nazwiska może ulec przekształceniu na "S-a" jako odpowiadające żeńskiej formie przymiotnikowej.
W Słowniku poprawnej polszczyzny pod red. prof. dr. W. Doroszewskiego, wyd. PWN z 1980 r., na stronie 384 pod hasłem "Nazwiska kobiet" wyjaśniono, że nazwiska kobiet mogą przybierać dwie postaci: męską lub żeńską - tworzoną za pomocą odpowiednich przyrostków od nazwiska mężczyzny, a niżej w tej samej rubryce w punkcie 3 wyjaśniono, że nazwiska przymiotnikowe nie zakończone na -cki, -ski w zastosowaniu do kobiet przybierają formę trojaką: mogą mieć postać męską, np. Alina Ciepły, panna Chromy; mogą mieć postać przymiotnikową żeńską, np. Alina Ciepła, panna Chroma; mogą być zakończone przyrostkiem -owa, -ówna.
Powyższe zasady pisowni nazwisk przymiotnikowych męskich w aktach stanu cywilnego zostały również przyjęte w par. 4 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lutego 1987 r. w sprawie zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, prowadzenia i kontroli ksiąg stanu cywilnego, ich przechowywania oraz zabezpieczenia /Dz.U. nr 7 poz. 43/.
Przepis par. 4 ust. 2 rozporządzenia jako wiążącą zasadę zachowania w pisowni nazwiska rodzaju męskiego lub żeńskiego ogranicza tylko do nazwisk zakończonych na: -ski, -cki, -dzki.
Natomiast dalszy przepis par. 4 ust. 3 rozporządzenia stanowi wprawdzie w części pierwszej, że nazwisko w postaci przymiotnika wpisuje się do aktu stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety czy mężczyzny, to jednak w drugiej części tego przepisu dopuszczono możliwość wskazania przez osoby zawierające małżeństwo nazwiska, które będą nosić bez uwzględnienia formy właściwej dla rodzaju żeńskiego lub męskiego.
Oznacza to, że przy zawieraniu małżeństwa kobieta może złożyć oświadczenie woli przybrania nazwiska przymiotnikowego męża w brzmieniu przez niego używanym, tj. bez uwzględnienia pisowni rodzaju żeńskiego.
Z mocy par. 4 ust. 4 rozporządzenia zasada powyższe ma odpowiednie zastosowanie przy wyborze nazwiska dla dzieci przez jego rodziców.
Według art. 23 kodeksu cywilnego nazwisko należy do dóbr osobistych człowieka, pozostających pod ochroną prawa cywilnego i wszelka ingerencja organów administracji publicznej w tę sferę ochrony dopuszczalna jest wyłącznie w stanach wyraźnie przez prawo przewidzianych.
Na zasadzie art. 40 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz.U. nr 36 poz. 180 ze zm./ oraz par. 2 ust. 1 w związku z par. 4 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lutego 1987 r. w sprawie zasad sporządzania aktów stanu cywilnego /Dz.U. nr 7 poz. 43/ kierownik urzędu stanu cywilnego nie może odmówić wpisania do aktu urodzenia dziecka płci żeńskiej nazwiska przymiotnikowego ojca w brzmieniu właściwym dla formy męskiej, jeżeli pisownia nazwiska dziecka jest jednakowa z pisownią nazwiska ojca i oboje rodzice złożą oświadczenie, że takie brzmienie nazwiska dla dziecka wybierają.
Należy jednocześnie przyznać, że pod rządem uchylonej ustawy z dnia 8 czerwca 1955 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz.U. nr 25 poz. 151 ze zm./ Minister Spraw Wewnętrznych w piśmie z 14.II.1987 r. na podstawie uzgodnień z Komisją Kultury Języka Komitetu Językoznawczego Polskiej Akademii Nauk zalecił wpisywanie do ksiąg stanu cywilnego nazwisk o brzmieniu przymiotnikowym w formie męskiej lub żeńskiej w zależności od płci osoby, której dane podlegały wpisowi do tych ksiąg. Zalecenie to jednak nie może być ocenione jako nadal aktualne po wejściu w życie nowego prawa o aktach stanu cywilnego.
Na zasadzie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. uchylić. Orzeczenie o kosztach oparte jest na art. 55 ust. 1 powołanej ustawy.