Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 lipca 1994 r., wydaną na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2, art. 157 par. 1 i art. 158 par. 1 Kpa, Minister - Szef Urzędu Rady Ministrów stwierdził nieważność decyzji Wojewody (...) z dnia 27 czerwca 1990 r. w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy z Edmundem Z., zatrudnionym na stanowisku starszego inspektora wojewódzkiego w Urzędzie Wojewódzkim w (...).
W dniu 8 sierpnia 1994 r. Edmund Z. wystąpił do Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów na podstawie art. 160 Kpa o wypłacenie mu odszkodowania stanowiącego różnicę między wynagrodzeniem, jakie by pobierał pracując w Urzędzie Wojewódzkim, a otrzymywaną rentą. Następnie w dniu 15 grudnia 1994 r. wniósł w trybie art. 160 Kpa pozew do Sądu Wojewódzkiego w (...) o odszkodowanie w wysokości 165,5 mln zł /przed denominacją/.
Wyrokiem z dnia 2 lutego 1995 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo jako przedwczesne, podkreślając, że w tego rodzaju sprawach postępowanie jest dwuetapowe: w pierwszym etapie organ, który stwierdził nieważność decyzji, ustala wysokość odszkodowania lub odmawia jego przyznania, w drugim - strona niezadowolona z przyznanego odszkodowania występuje z powództwem do sądu.
W tej sytuacji Edmund Z. w dniu 8 lutego 1995 r. ponownie zwrócił się do Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów o wydanie stosownej decyzji wskutek rozpatrzenia jego wniosku z dnia 8 sierpnia 1994 r. i z powodu braku załatwienia sprawy w dniu 15 marca 1995 r. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na niewydanie decyzji w przedmiocie odszkodowania.
W dniu 26 czerwca 1995 r., decyzją wydaną na podstawie art. 160 par. 4 Kpa, organ postanowił "orzec o przysługującym Panu Edmundowi Z. odszkodowaniu od Urzędu Wojewódzkiego w (...) z powodu naruszenia przepisu art. 156 par. 1 Kpa" i pouczył skarżącego o możliwości wniesienia powództwa do sądu powszechnego w terminie 30 dni od doręczenia rewizji. Postanowieniem z dnia 21 lipca 1995 r. Naczelny Sąd Administracyjny umorzył postępowanie, uznawszy, że po wydaniu powyższej decyzji skarga na bezczynność organu stała się bezprzedmiotowa.
Pismem z dnia 21 grudnia 1995 r. Edmund Z. wystąpił do Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów o wydanie na podstawie art. 113 par. 2 Kpa postanowienia w sprawie wyjaśnienia treści jego decyzji z dnia 26 czerwca 1995 r. i z powodu braku odpowiedzi wniósł do NSA skargę na bezczynność tego organu. Postanowieniem z dnia 4 lipca 1996 r. skargę tę odrzucono, ponieważ przed jej wniesieniem skarżący nie zwrócił się do organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, wymaganym przez art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Nawiązując wyraźnie do tego postanowienia, w dniu 10 grudnia 1996 r. Edmund Z. wniósł skargę "na bezczynność Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów", podkreślając, że Sąd błędnie przyjął, iż nie skorzystał on z możliwości wniesienia powództwa do sądu powszechnego i nie wykonał obowiązku wezwania do usunięcia naruszenia prawa, oraz przesłał 9 załączników. Po wezwaniu do skonkretyzowania przedmiotu skargi, pismem procesowym z dnia 21 grudnia 1996 r. skarżący poinformował, że chodzi w niej o bezczynność Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów "w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania, o którym mowa w art. 160 Kpa".
W odpowiedzi na skargę Minister - Szef Urzędu Rady Ministrów wyjaśnił, że ograniczył się tylko do orzeczenia o przysługującym skarżącemu odszkodowaniu "bez określania jego wysokości, licząc na to, iż w postępowaniu odwoławczym sąd powszechny, dysponujący w tym zakresie odpowiednim doświadczeniem, dokona właściwego ustalenia wysokości odszkodowania".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 160 par. 4 i 5 Kpa o odszkodowaniu orzeka organ administracji państwowej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia art. 156 par. 1 Kpa lub wydanie decyzji z naruszeniem tego przepisu, a strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania może w terminie 30 dni od doręczenia jej decyzji wnieść powództwo do sądu powszechnego. Początkowo Sąd Najwyższy przyjmował, że warunek uprzedniego wyczerpania drogi administracyjnej jest zachowany również wówczas, gdy strona poszkodowana zwróciła się do organu administracji o odszkodowanie, a organ ten nie zajął stanowiska /wyrok II CR 121/85 z dnia 3 maja 1985 r. - OSNCAP 1986, nr 4 poz. 53/. Później jednak Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w tego rodzaju sprawach milczenia organu nie można traktować jako równoznacznego z wyczerpaniem drogi administracyjnej /postanowienie IV CZ 111/88 z dnia 30 sierpnia 1988 r. - OSP 1990, nr 1- 3 poz. 187/.
Z przedstawionych czynności procesowych stron i orzeczeń sądów jednoznacznie wynika, że jeszcze przed uzyskaniem decyzji Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów o odszkodowaniu w trybie art. 160 par. 4 Kpa skarżący wystąpił z powództwem do Sądu Wojewódzkiego w (...), który je oddalił wyrokiem z dnia 2 lutego 1995 r. jako przedwczesne. Dopiero po tym wyroku Edmund Z. wniósł do NSA skargę na bezczynność organu w dniu 15 marca 1995 r., co spowodowało, że Minister - Szef Urzędu Rady Ministrów wydał w dniu 26 czerwca 1995 r. decyzję o cytowanej wyżej sentencji.
W rezultacie umorzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania postanowieniem z dnia 21 lipca 1995 r. rozstrzygnięto ostatnie kwestie procesowe: organ wywiązał się z obowiązku orzeczenia o odszkodowaniu, spełniony został warunek wyczerpania drogi administracyjnej umożliwiający wystąpienie z powództwem do sądu powszechnego i niedopuszczalne stało się ponowne wniesienie skargi na bezczynność organu z powodu niewydania decyzji w trybie art. 160 par. 4 Kpa. Należy bowiem pamiętać, że w formule orzekania o odszkodowaniu /art. 160 par. 4 Kpa/ mieszczą się wszystkie możliwe rozstrzygnięcia organu, które mogą być ocenione przez sąd powszechny, z wyjątkiem bezczynności organu administracji, podlegającej zaskarżeniu tylko do Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach art. 17 wymienionej ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995 r.
Wbrew pouczeniu zawartemu w decyzji z dnia 26 czerwca 1995 r. skarżący, zamiast wniesienia powództwa do sądu powszechnego w terminie 30 dni od jej doręczenia, podjął (...) inne czynności w postępowaniu administracyjnym i przed NSA. W tej sytuacji, uwzględniając prawomocne postanowienie z dnia 21 lipca 1995 r. oraz ukazany stan faktyczny i prawny sprawy Sąd na podstawie art. 27 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. był obowiązany skargę odrzucić, jako niedopuszczalną.