Uzasadnienie
Stan sprawy przedstawiał się następująco.
Edward M. był żołnierzem w zawodowej służbie wojskowej w stopniu podpułkownika. W 1983 r. negował zasadność wprowadzenia stanu wojennego, odpowiedzialnością za to obciążając m.in. aparat polityczny wojska. Został za to wydalony z szeregów PZPR, o czym świadczy uchwała Komisji Kontroli Partyjnej z dnia 7 lutego 1983 r. Jednocześnie zostały podjęte kroki w celu przeniesienia go do R., czemu odmówił. Chcąc, jak twierdzi, uniknąć dyscyplinarnego zwolnienia, zdecydował się na odejście z wojska ze względu na stan zdrowia. Z dniem 2 lipca 1984 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, w wyniku uznania go przez Rejonową Komisję Lekarską w P., za trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej z przyznaniem trzeciej grupy inwalidzkiej /dowód: Orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w P. (...) z dnia 27 marca 1984 r. i rozkaz Ministra obrony Narodowej (...) z dnia 25 maja 1984 r./.
Pan M. od 1999 r. niezmiennie żądał publicznego przeproszenia oraz przywrócenia go do służby wojskowej. Jedno z jego pism z dnia 22 sierpnia 1990 r., mające charakter ogólnych rozważań, zostało potraktowane jako wniosek o przywrócenie. W sprawie sporne jest jednak, jakie pisma i kiedy wnosił Edward M. Strona przeciwna twierdzi, że pierwszym takim pismem był wniosek z 22 sierpnia 1990 r. Skarżący powołuje się na rozmowy ustne oraz pismo z dnia 15 grudnia 1989 r. do generała K. i inne. W aktach pismo do generała K. pozbawione jest daty. Z jego treści wynika jednak, iż zostało wniesione przed uzyskaniem informacji o wejściu w życie ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom represjonowanym, a po 24 sierpnia 1989 r. /gdyż było odpowiedzią na pismo generała - nr 2135/.
W dniu 5 września 1990 r. a następnie 11 grudnia 1990 r., pismem (...) podpisanym przez Szefa Oddziału Kadr płk W., poinformowano Edwarda M., iż w jego sprawie nie można zastosować ustawy z dnia 24 maja 1989 r., uzupełnionej ustawą z dnia 7 grudnia 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne, gdyż minął termin składania wniosków. Nie informowano przy tym, czy przysługuje jakikolwiek środek zaskarżenia.
Sprawa była przedmiotem szerokiej korespondencji między organami wojska a Edwardem M. Znalazła też odzwierciedlenie w publikacjach prasowych.
Została powołana specjalna komisja, która protokołem z 9 listopada 1998 r. wskazała, iż nie jest możliwe przywrócenie Edwarda M. do służby w wojsku ze względu na stan zdrowia, co potwierdziły orzeczenia kolejnych komisji lekarskich. Komisja badająca sprawę dostrzegła jednak nieprawidłowości odnośnie badań. Postanowiono więc ocenić prawidłowość tej procedury.
W aktach poza orzeczeniem z 1984 r. jest jednakże jedynie orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej z dnia 29 maja 1991 r. o nieczytelnym numerze, iż Edward M. jest niezdolny do służby wojskowej.
W dniu 3 lipca 2000 r. Edward M. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na bezczynność Ministra Obrony Narodowej i Wiceministra Obrony Narodowej do Spraw Społecznych i Parlamentarnych. W piśmie uzupełniającym z 16 sierpnia 2000 r. wskazał, iż od 1989 r. żąda przywrócenia go do służby wojskowej, zgodnie z intencją ustawy o szczególnych uprawnieniach niektórych osób represjonowanych. Domaga się też rozmowy kadrowej, mającej na celu uregulowanie jego statusu, oraz naprawienia afrontu związanego z ośmieszającym mianowaniem go na stopień pułkownika.
Stwierdził, iż w sprawie otrzymał jedynie pismo z 16 listopada 1999 r. (...), które nie czyni zadość jego żądaniu.
W odpowiedzi na skargę w dniu 19 września 2000 r. Departament Kadr MON wniósł o jej odrzucenie. Stwierdził bowiem, iż skarga na sposób mianowania była już przedmiotem postanowienia NSA o jej odrzuceniu w dniu 29 maja 1996 r. II SAB 45/96.
W pozostałym zakresie wskazał, iż skarżący wielokrotnie otrzymywał odpowiedzi na wszystkie pisma, ale nie były to decyzje administracyjne. Brak jest zaś podstaw do przywrócenia do zawodowej służby wojskowej. Takie możliwości istniały do 30 czerwca 1990 r. na mocy art. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne /Dz.U. nr 32 poz. 172 ze zm./. Zainteresowany jednak z tej możliwości nie skorzystał, ponieważ nie złożył w stosownym terminie wniosku.
W piśmie z dnia 7 października 2000 r. skarżący sprecyzował, iż chodzi mu właśnie o przywrócenie na podstawie tej ustawy. Wskazał, iż orzeczenie co do jego stanu zdrowia nie jest zgodne ze stanem faktycznym. Nie rozpatrzono też jego odwołania od orzeczenia komisji lekarskiej. Do 30 czerwca 1989 r. wielokrotnie namawiano go, aby napisał pismo o przywrócenie. Edward M. natomiast uważa, iż uczynił temu zadość w piśmie do generała K., a także w późniejszych ustnych rozmowach.
W odrębnym piśmie Minister Obrony Narodowej stwierdził, iż na podstawie ustawy przywracającej prawa osobom represjonowanym, rozkazy personalne mające charakter decyzji, były w praktyce wydawane jedynie w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W przypadku negatywnego orzeczenia wnioskodawcy byli tylko informowani o jego treści i mogli zgłosić swoje roszczenie do Społecznej Komisji Pojednawczej. Zaskarżeniu podlegały dopiero jej rozstrzygnięcia. Minister stwierdził także, iż pismo podpisane przez pułkownika W. W. nie było decyzją.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć organu w przedmiotowej sprawie jest art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne /Dz.U. nr 32 poz. 172 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem pracownik uspołecznionego zakładu pracy, z którym stosunek pracy został rozwiązany w jakikolwiek sposób w związku z przekonaniami politycznymi, religijnymi pracownika albo z jego przynależnością do związku zawodowego, prowadzeniem działalności związkowej lub samorządowej w okresie od sierpnia 1980 r. albo uczestniczeniem w działalności związkowej w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych /Dz.U. 1985 nr 54 poz. 277 ze zm./, może w terminie do dnia 30 czerwca 1990 r. zgłosić na piśmie gotowość podjęcia pracy w tym zakładzie pracy. Na podstawie art. 12, przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do byłych żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, Służby Więziennej i Pożarnictwa, którzy złożą wniosek o przyjęcie do służby, o ile spełniają oni warunki przewidziane w odrębnych przepisach.
Zdaniem Sądu odpowiednie stosowanie ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne /Dz.U. nr 32 poz. 172 ze zm./, do stosunków służbowych, o których mowa w art. 12, oznacza, iż zamiast oświadczenia woli przewidzianego w art. 2 tego aktu w sprawie wydawane są decyzje administracyjne bądź pozytywne, bądź negatywne, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /obecnie Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071/.
Decyzje te wydane przez odpowiedni organ, stanowią orzeczenia pierwszej instancji i służy od nich odwołanie do Społecznej Komisji Pojednawczej, działającej przy Ministrze Pracy i Polityki Socjalnej.
O takim odwołaniu organ winien poinformować we wspomnianej decyzji. Od orzeczeń Komisji służy natomiast skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W przedmiotowej sprawie wniosek skarżącego został złożony po dniu 24 sierpnia 1989 r., a przed uzyskaniem informacji o wejściu w życie ustawy. Został skierowany do generała K. Zgodnie z art. 65 par. 1 powoływanej ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je do organu właściwego, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie.
Tymczasem sprawie nie nadano dalszego biegu, a jako wniosek w sprawie potraktowano dopiero pismo skarżącego z dnia 22 sierpnia 1990 r. Nawet jednak na to pismo należało wnioskodawcy odpowiedzieć w drodze decyzji administracyjnej, zgodnie z art. 104 par. 1 powoływanej ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.
Organem właściwym w tej sprawie był Minister Obrony Narodowej. Jego rozkazem (...) zwolniono bowiem w dniu 25 maja 1984 r. skarżącego ze służby. On też jest właściwy na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. nr 16 poz. 134 ze zm./, według stanu prawnego obowiązującego na dzień rozpatrzenia sprawy przez organ administracyjny, tj. 11 grudnia 1990 r.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie do dnia dzisiejszego nie zapadła decyzja Ministra Obrony Narodowej. Za taka nie można bowiem uznać pisma płk W. z dnia 11 grudnia 1990 r. (...), było ono bowiem podpisane przez osobę nieupoważnioną, czyli Szefa Oddziału Kadr. Tymczasem, jak wyjaśnił na rozprawie pełnomocnik Ministra, osobą upoważnioną do działania w imieniu Ministra był w tym czasie jedynie Szef Departamentu Kadr.
Na zarzut strony przeciwnej postawiony na rozprawie, iż do spraw wojskowych nie miał zastosowania Kodeks postępowania administracyjnego, ani nie przysługiwała w tym przypadku skarga do NSA, należy wskazać, iż pismo płk W. zostało wydane po dniu 27 maja 1990 r., gdy przepisy te znajdowały już zastosowanie.
Ograniczenia stosowania Kpa przez organy wojskowe, przewidziane w art. 3 par. 2 pkt 2 Kpa, wynikające z art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 4 poz. 8/, zostały bowiem zniesione na mocy art. 1 pkt 3b ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 34 poz. 201/.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązuje Ministra Obrony Narodowej, na podstawie art. 26 i art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ do wydania decyzji w sprawie wniosku zgłoszonego przez Edwarda M. o przywrócenie do służby wojskowej. Decyzja ta, zgodnie z przepisami Kpa, będzie orzeczeniem, od którego służy środek prawny do organu, który przejął kompetencje Społecznej Komisji Pojednawczej, a następnie skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powoływanej ustawy o NSA.
W odniesieniu do pozostałych elementów skargi, Sąd stwierdza, iż Wiceminister do Spraw Społecznych i Parlamentarnych, nie był organem właściwym w danej sprawie, zobowiązanym do wydania decyzji i nie pełnił funkcji organu administracji publicznej. Skarga na sposób mianowania była zaś już przedmiotem prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 1996 r. II SAB 45/96.
Dlatego w tym zakresie, na podstawie art. 27 ust. 2 i art. 17 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 1-4 oraz art. 57 ust. 1 powoływanej ustawy o NSA, orzeczono jak w sentencji.