Uzasadnienie
Pełnomocnik skarżących wnioskiem z 1 września 2011 r. zwrócił się pisemnie do Starostwa Powiatowego w I. o rozpoznanie roszczeń wnioskodawców w przedmiocie przyznania i wypłaty odszkodowania za bezprawnie przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość po ich poprzedniku prawnym S.K.
Starostwo Powiatowe w I. pismem z dnia [...] października 2011 r. [...] odrzuciło wniosek skarżących argumentując, że przedmiotowe roszczenie może być dochodzone wyłącznie na drodze sądowej, stąd też zasadniczo wniosek o odszkodowanie winien być zwrócony w trybie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.), z odpowiednim pouczeniem.
Pełnomocnik skarżących domagał się pisemnie ponownego rozpoznania wniosku i przeprowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie związanym z treścią wniosku. W tym celu organ I instancji pismem z dnia [...] listopada 2011 r. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. o zajęcie stanowiska.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. jako organ II instancji, pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] podtrzymało stanowisko i argumentację organu I instancji. Ponadto organ poinformował, że uprzednio kwestia roszczenia o odszkodowanie na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. (jak w tym przypadku) lub stwierdzenia nieważności takiej decyzji była unormowana w art. 160 k.p.a. i o wysokości odszkodowania orzekał organ, który stwierdzał nieważność zaskarżonej decyzji, a w razie niezadowolenia strony z wysokości przyznanego odszkodowania przysługiwało powództwo do sądu. Jednak przepis art. 160 k.p.a. został uchylony przez art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie innych ustaw z dniem 1 września 2004 r. przez co wyłączona została droga dochodzenia odszkodowania w postępowaniu administracyjnym, a pozostała jedynie droga sądowa.
Pismem z dnia 2 marca 2012 r. pełnomocnik skarżących wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na, jak określił: "pozbawienie prawa strony do udziału w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku skarżących w zakresie przyznania i wypłaty odszkodowania za działkę nr [...] o pow. [...] ha zapisaną w księdze wieczystej [...]." Pełnomocnik zarzucił organowi rażącą obrazę przepisów prawa, w tym art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a. i innych w tym art. 61 k.p.a. oraz art.104 w zw.
z art. 107 k.p.a., wnosząc o:
- 1. zobowiązanie strony przeciwnej do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku z dnia [...] września 2011 r. o przyznanie i wypłatę odszkodowania z tytułu bezprawnego przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w Ś. (obszar [...] ha, [...]),
- 2. zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 6 kwietnia, pełnomocnik wyjaśnił, że skarga dotyczy bezczynności organów I i II instancji.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Ponadto zwrócił uwagę na nieprawidłowe oznaczenie zaskarżanego organu przez pełnomocnika stron skarżących, który oznaczył jako organ Starostwo Powiatowe w I.. Jest to niewątpliwie błąd formalny, ponieważ Starostwo Powiatowe w I. nie jest organem wydającym rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowań.
Organ doprecyzował także, iż skarżący dochodzili odszkodowania na drodze administracyjnej za przejęcie przez Skarb Państwa z mocy prawa nieruchomości rolnej jako gospodarstwa opuszczonego, co zostało stwierdzone decyzją z dnia [...] stycznia 1963 r. [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wydało [...] stycznia 2011 r. Decyzję [...], w której stwierdziło, że decyzja z dnia [...] stycznia 1963 r., znak [...] Prezydium [...] Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w I. wydana została z naruszeniem prawa, stwierdzając jednocześnie, że brakuje podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na zaistniałe nieodwracalne skutki prawne. Powoduje ona, że zaskarżona decyzja pozostaje w obrocie prawnym, a stronie służy jedynie prawo do odszkodowania w drodze postępowania przed sądem powszechnym w ramach powództwa cywilnego.
W związku z powyższym, organ wniósł jak na wstępie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na inne niż decyzje administracyjne i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Wojewódzkie sądy administracyjne nie są właściwe dla rozstrzygania spraw odszkodowań za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnego z prawem aktu indywidualnego o charakterze władczym, a więc także spraw o bezczynność organów w tym zakresie.
W przedmiotowej sprawie, służy skarżącym prawo do odszkodowania w drodze postępowania przed sądem powszechnym, w ramach powództwa cywilnego, ze wskazaniem na art. 417 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, dalej zwanej k.c.). W przepisie art. 4171 § 2 k.c. odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnego z prawem aktu indywidualnego o charakterze władczym (prawomocne orzeczenie, ostateczna decyzja) ustawodawca uzależnia od stwierdzenia we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Chodzi więc o przypadki, gdy wadliwy jest akt indywidualny (niezgodny z normami prawnymi) albo bezprawny jest akt normatywny, stanowiący podstawę wydania aktu indywidualnego. Natomiast przepis art. 4171 § 2 k.c. nie określa odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną wykonywaniem orzeczeń lub decyzji w sposób sprzeczny z prawem. Może wówczas znaleźć zastosowanie art. 417 k.c.
Ponadto Sąd zwraca uwagę, że decyzja, w oparciu o którą skarżący domagają się wypłaty odszkodowania, jest decyzją z 2011 r. Skarżący zostali natomiast pozbawieni prawa własności w 1963 r., w oparciu o art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 18, poz. 107). W sprawie nie mają więc zastosowania powoływane przez skarżących przepisy o odszkodowaniu zawarte w dziale III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651), ale przepisy powołanego wyżej dekretu.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.