Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. Stowarzyszenie S. z siedzibą w W. (dalej: "Stowarzyszenie", "skarżący") zwróciło się do Wójta Gniny T. (dalej: "Wójt") o udostępnienie informacji publicznej przez udzielenie odpowiedzi na pytania: 1) Jakie rozwiązania cyfrowe oferuje Urząd mieszkańcom?;
- 2) Jak oceniliby Państwo możliwość załatwienia całej sprawy przez Internet w Urzędzie?;
- 3) Czy w momencie udzielania odpowiedzi na wniosek w Urzędzie funkcjonuje Elektroniczny Obieg Dokumentów?;
- 4) Jakie problemy napotykają Państwo w transformacji cyfrowej Urzędu?;
- 5) Czy uczestniczą Państwo obecnie w jakimś programie cyfrowej transformacji Urzędu np. na poziomie regionu lub wdrażanym samodzielnie? Stowarzyszenie sformułowało we wniosku propozycje odpowiedzi (w charakterze opcji wyboru) oraz wniosło o udostępnienie informacji drogą mailową.
W związku z brakiem odpowiedzi na ww. wniosek, Stowarzyszenie skierowało dniu 24 lutego 2021 r. do WSA w Białymstoku skargę na bezczynność Wójta Gminy T. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej w zakresie objętym wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. W skardze zarzucono naruszenie art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2019, poz. 1429 ze zm.; dalej: "u.d.i.p.") przez nieudostępnienie informacji publicznej w ustawowym terminie. Stowarzyszenie wniosło o stwierdzenie, że doszło do bezczynności oraz o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ uwzględnił ją w całości i wniósł o odstąpienie od obciążania go kosztami postępowania sądowego. Wójt wskazał, że skarga wpłynęła do organu dnia [...] lutego 2021 r., zaś pismem z dnia [...] marca 2021 r. udzielono Stowarzyszeniu odpowiedzi na ww. wniosek. Do odpowiedzi na skargę Wójt załączył pismo z dnia [...] marca 2021 r. skierowane do Stowarzyszenia, w którym wskazano, że: 1) Urząd Gminy T. umożliwia mieszkańcom załatwianie spraw za pośrednictwem ePUAP;
- 2) W Urzędzie Gminy T. część usług jest już możliwa do realizacji bez pojawiania się mieszkańca/mieszkanki w Urzędzie (poniżej 25% usług);
- 3) W momencie udzielenia odpowiedzi na wniosek funkcjonuje Elektroniczny Obieg Dokumentów;
- 4) W transformacji cyfrowej Urzędu występują problemy z brakiem pieniędzy na poczynienie stosownych inwestycji;
- 5) Urząd Gminy T. nie uczestniczy w programie cyfrowej transformacji Urzędu. Załączono również wydruk z poczty elektronicznej pracownika Urzędu, z którego wynika, że ww. pismo nadano na adres mailowy Stowarzyszenia dnia [...] marca 2021 r.
Pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r. Stowarzyszenie potwierdziło, że dnia [...] marca 2021 r. drogą mailową otrzymało od organu odpowiedź na wniosek z dnia [...] września 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Postępowanie sądowe podlega umorzeniu z uwagi na udzielenie żądanej informacji publicznej po wpłynięciu skargi.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów.
W takich przypadkach, kontroli poddany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają natomiast znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu.
Na wstępie wyjaśnić należy, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (por. pogląd wyrażony w Komentarzu do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa T. Wosia, H. Krysiak - Molczyk i M. Romańskiej, Wydawnictwo Prawnicze "Lexis-Nexis", Warszawa 2005, str. 86).
Na gruncie zaś ustawy o dostępie do informacji publicznej, bezczynność organu polega na tym, że organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w sposób przewidziany u.d.i.p., wbrew przepisom prawa ani nie udostępnia w nakazanym terminie w drodze czynności materialno-technicznej żądanej informacji, ani też nie wydaje stosownej decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej (z uwagi na ograniczenia z art. 5 u.d.i.p. lub w przypadku informacji przetworzonej - ze względu na brak szczególnie istotnego interesu publicznego) bądź o umorzeniu postępowania (w przypadku określonym w art. 14 u.d.i.p.).
Istota skargi na bezczynność polega na tym, że sąd uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma, więc na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności Sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dacie orzekania. Z powyższego przepisu wynika zatem, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność.
Tym samym, jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej wyda akt lub podejmie czynność, których domagała się strona, to przestaje on być w bezczynności. Oznacza to, że postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie jego bezczynności staje się bezprzedmiotowe (vide: uchwała 7 sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009/4/63).
W niniejszej sprawie Wójt Gminny T., któremu we wniesionej skardze zarzucano bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej, w dniu 4 marca 2021 r., tj. po wniesieniu skargi (ta została złożona w dniu 24 lutego 2021 r.), a przed wydaniem orzeczenia przez Sąd, wysłał drogę elektroniczną informacje, o których udostępnienie wnosił skarżący we wniosku z dnia [...] września 2020 r. Fakt przesłania żądanych informacji drogą elektroniczną potwierdził skarżący w piśmie procesowym złożonym do sądu w dniu 26 kwietnia 2021 r., a także sam organ w odpowiedzi na skargę.
Przyjąć zatem należy, że bezczynność skarżonego organu ustała po złożeniu skargi do sądu, a dokładnie z dniem doręczenia skarżącemu odpowiedzi na złożony przez niego wniosek, tj. z dniem [...] marca 2021 r. Udostępnienie wnioskowanej informacji publicznej skutkowało tym, że w momencie rozpoznania sprawy organ nie pozostawał już w bezczynności, tym samym brak było podstaw do orzekania o obowiązku wydania informacji we wskazanym terminie. Nałożenie bowiem przez sąd obowiązku dokonania żądanej czynności, w sytuacji gdy strona uzyskała jej spełnienie, stanowiłoby działanie bezprzedmiotowe, bo dublujące to, co zostało już zrealizowane. W konsekwencji skoro postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, konieczne był jego umorzenie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 orzeczenia.
Zasinienie powyższej sytuacji nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie miała miejsce bezczynność i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie bowiem do treści § 1a przepisu art. 149 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak wynika zaś z akt sprawy niniejszej, organ udzielił wnioskowanej informacji z przekroczeniem powyższego ustawowego terminu. Termin ten należało bowiem liczyć od dnia 15 września 2020 r., tj. od dnia następnego po dniu wpływu wniosku do organu (który nie kwestionował, że taki fakt miał miejsce) i upłynął w poniedziałek 28 września 2020 r. Udzielenie zatem odpowiedzi na przedmiotowy wniosek w dniu 4 marca 2021 r. nie może stanowić o wypełnienia tego obowiązku w ustawowym terminie. W tych uwarunkowaniach uznać należy, że załatwienie wniosku nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu wynikającego z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., dlatego też Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.
Skoro bezczynność wystąpiła, należało orzec o jej charakterze, który – zdaniem sądu – był rażący (orzeczenie w punkcie 3 wyroku). Z rażącym charakterem bezczynności mamy do czynienia np. gdy okres zaniechania jest długotrwały, zaniechanie jest celowe lub zamierzone przez organ, ewentualnie wynika z innych niepodlegających akceptacji przyczyn. W sprawie niniejszej organ nie tylko nie udzielił informacji niezwłocznie, ale udzielił jej dopiero po ponad sześciu miesiącach i dopiero po wpłynięciu skargi na bezczynność, kiedy zorientował się o niezałatwieniu wniosku. Dlatego w tym przypadku długotrwałość niedziałania organu jest powodem oceny charakteru bezczynności jako rażącego. Przy ustawowych terminach załatwiania spraw z wniosku o udostępnienie informacji publicznej, tj. terminach określonych jako niezwłocznie i nie później niż 14 dni, zaniechanie było znaczne. Nie ulega co prawda wątpliwości, że nie było to zaniechanie celowe, zamierzone i wynikające ze złej woli, jednak długotrwałe milczenie organu musi się spotkać ze stosowną oceną zaniechania.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu uiszczony przez stronę skarżącą wpis w kwocie 100 zł.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.