Uzasadnienie
S. T. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że jest inwalidą I grupy prowadzącym samodzielnie gospodarstwo domowe. Jego dochód miesięczny stanowi około 1.640 zł brutto (1357 zł netto) z tytułu renty inwalidzkiej. Wydatki miesięczne przedstawiają się następująco: czynsz za mieszkanie - 430 zł, pożyczka na telewizor zaciągnięta na 10 miesięcy – miesięczna rata 198,98 zł, koszty lekarstw około 250-300 zł oraz zakup butli z gazem – 50 zł. Wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni około 61 m², nieruchomość z zabudową drewnianą - przekazaną przez rodziców (posesja jest przez nich zamieszkała), las o powierzchni 2,91 ha z którego nie osiąga żadnego dochodu oraz jest współwłaścicielem samochodu osobowego z 1994 r.
W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z 6 lipca 2011r. przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 50 złotych. W uzasadnieniu podano, że sytuacja materialna skarżącego uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie tej kwoty przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w pozostałym zakresie, nie doprowadzi do powstania niedostatku w jego utrzymaniu, przeciwnie mieści się w jego możliwościach płatniczych. Referendarz podkreślił jednocześnie, że wydatki typu - spłata zaciągniętego kredytu konsumpcyjnego - nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną, jaką jest wpis sądowy.
Od powyższego postanowienia wnioskodawca wywiódł sprzeciw.
W uzasadnieniu podniósł, iż oprócz wskazanych we wniosku wydatków opłaca jeszcze ubezpieczenie na życie w kwocie 62 zł i jako współwłaściciel samochodu ponosi koszty jego utrzymania, które ograniczają się zakupu ok. 40-50 litów paliwa miesięcznie. Paliwo kupowane jest po 4 zł od Rosjan. Zdaniem wnioskodawcy gospodaruje on finansami w sposób maksymalnie optymalny i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie. Końcowo zaznaczył, że telewizor dla osoby niepełnosprawnej to ręce, nogi i oczy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z dnia 6 lipca 2011r., a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: dalej powoływanej: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
W postępowaniu sądowym, co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest to, bowiem w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przy czym koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest podgląd, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeżeli wykazała ona, że spełnia przesłanki przewidziane w art. 246 §1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno "Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kraków 2005, s. 592).
Z treści złożonego przez S. T. oświadczenia wynika, że jest on inwalidą I grupy, samodzielnie prowadzącym gospodarstwo domowe. Jego źródłem utrzymania jest kwota 1357 zł netto uzyskiwana z tytułu renty inwalidzkiej. Udokumentowane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 1000 zł.
Majątek skarżącego stanowi: mieszkanie w o powierzchni 62 m²; nieruchomość z drewnianym domem przekazana przez rodziców – posesja jest przez nich zamieszkała, las o powierzchni około 2,91 ha oraz siedemnastoletni samochód osobowy (współwłasność).
W ocenie Sądu przywołane okoliczności stanowią dostateczne uzasadnienie do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym ponad kwotę 50 zł. Uiszczenie tej kwoty nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w wysokości 1357 zł.
Po odliczeniu od tej kwoty wskazanych i udokumentowych wydatków (czynsz za mieszkanie - około 432 zł, rata za telewizor – 198,84 zł, energia elektryczna
- – 122,75 zł (czerwiec i lipiec opłata wynosi około 48 zł), gaz – 50 zł, zakup leków - 196,46 zł, ubezpieczenie na życie – 62 zł) pozostaje mu jeszcze wolna kwota środków finansowych. Ponadto rachunek za energię elektryczną w następnych miesiącach opiewa na kwotę o ponad połowę niższą tj. około 50 zł, a zatem skarżącemu w czerwcu i lipcu wydatki się zmniejszają. Sąd nie mógł natomiast uwzględnić wydatków związanych z zakupem paliwa, albowiem po pierwsze wnioskodawca nie udokumentował tego wydatku konkretną kwotą, po drugie, jak wynika z treści sprzeciwu, wnioskodawca może nabywać paliwo z ominięciem przepisów podatkowych w zakresie podatku akcyzowego.
Końcowo podkreślić należy, iż wydatki typu - spłata zaciągniętych kredytów konsumpcyjnych - nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną, jaką jest wpis sądowy. Założenie, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą zaś być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.