Uzasadnienie
Fundacja F. w K. (dalej jako: "Fundacja"), drogą mailową, [...] lutego 2022 r. zwróciła się do Gminy B., powołując się na Ustawę o dostępie do informacji publicznej, o udzielenie informacji cyt.:
"1. Czy Państwa Urząd oferował szczególne formy udzielania pomocy przedsiębiorcom prowadzącym działalność na podległym Państwu terenie? Jeśli tak to jakie formy pomocy były oferowane?
- 2. Ile wniosków o udzielenie takiej pomocy wpłynęło w roku 2020 oraz 2021?
- 3. W jakiej wysokości mają Państwo zabezpieczony budżet na podobne działania w 2022 roku?".
Fundacja zaznaczyła, że informację zwrotną chciałaby otrzymać e-mailem. W wyjaśnieniu wniosku wskazała, że w przypadku próby powoływania się na uwarunkowania wynikające z interpretacji wnioskowanych przez Fundację danych jako danych przetworzonych, wnioskodawca z góry prosi o nieuchylanie się od spełnienia prośby stosownym wezwaniem do przedstawienia szczególnego interesu publicznego. Zaznaczyła, że wskazana "forma przedstawienia" danych jest jedynie prośbą, a nie wnioskiem samym w sobie. Zaznaczono przy tym, że Fundacja wnosi o przesłanie wnioskowanych danych w formie, jaką urząd aktualnie posiada, gdyż samo przekazanie wnioskowanej informacji kwalifikuje się ponad wszelką wątpliwość w myśl Ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Wychodząc jednak naprzeciw ewentualnej ocenie oraz pozostając w trosce o dobro i interes publiczny, Fundacja zwróciła uwagę, iż dane które Fundacja pragnie zgromadzić, trafią jako syntetyczne opracowanie dla szerokiego grona przedsiębiorców. Mają one na celu ukazać, iż pomimo powszechnie panującej opinii ogłaszanej przez pewne kanały medialne, niwelacja "zagrożeń" lub "ograniczeń COVID-19" była prowadzona poprzez efektywne wsparcie lokalnego samorządu dla przedsiębiorców i były to szeroko zakrojone inicjatywy na terenie całej Polski, propagowanie rzeczywistej wiedzy w tym temacie jest szczególnie istotne, co Fundacja wskazała jako jedną z głównych podstaw świadczących o szczególnym interesie społecznym.
Powyższy wniosek został złożony na adres: [...], wskazany w Biuletynie Informacji Publicznej organu oraz adresy: [...], widniejące na stronie internetowej organu.
Pismem z 27 maja 2022 r. Fundacja reprezentowana przez pełnomocnika złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Wójta Gminy B. w sprawie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, co stanowi naruszenie: art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 wstawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 ze zm., dalej jako: "u.d.i.p."), wnosząc jednocześnie o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku z [...] lutego 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Autor skargi wskazał, że Fundacja nie została powiadomiona w ustawowo określonym terminie zarówno o powodach opóźnienia, terminie w jakim organ udostępni informacje, jak również o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie i obciążenie Fundacji kosztami postępowania lub ewentualnie umorzenie postępowania w całości w związku z udzieleniem informacji publicznej w pełnym zakresie. Organ zauważył, że po otrzymaniu skargi Sekretarz Gminy B. udzielił [...] czerwca 2022 r. drogą mailową na adres skarżącej Fundacji wszelkich żądanych informacji.
Pismem procesowym z [...] lipca 2022 r. pełnomocnik Fundacji zmodyfikował żądanie skargi, wnosząc o: umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z [...] lutego 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej; stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jak też odniósł się do twierdzeń organu zawartych w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest między innymi bezczynność organu. Pojęcie bezczynności wiąże się z sytuacją, gdy organ, będąc właściwym i zobowiązanym do załatwienia sprawy, nie czyni tego w terminie określonym przepisami prawa.
W kontrolowanej sprawie skarżąca domagała się udostępnienia informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 ze zm., dalej jako: "u.d.i.p."). Ustawa ta reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę oraz tryb udostępniania informacji publicznej.
Nie ulega wątpliwości, że informacje żądane przez skarżącą Fundację mają charakter informacji publicznej, a Gmina B. jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Kwestie te nie są zresztą przedmiotem sporu pomiędzy stronami.
Jednocześnie należy zauważyć, że za wniosek pisemny o udostępnienie informacji publicznej uznaje się również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail). Przyjmuje się również, że wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dostateczny dowód, iż wiadomość zawierająca wniosek została wysłana (por. wyroki NSA: z 19 lipca 2018 r., I OSK 380/18; z 6 marca 2018 r., I OSK 2577/17; z 8 czerwca 2017 r., I OSK 344/17; powoływane orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego nie ulega więc wątpliwości, że Fundacja skutecznie złożyła wniosek, co potwierdza przedstawiony przez nią wydruk z poczty elektronicznej, a czemu nie przeczy także i organ.
Przesądzenie powyższych kwestii powoduje, iż w sprawie organ zobowiązany był do załatwienia przedmiotowego wniosku strony w trybie przewidzianym przepisami u.d.i.p.
Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).
Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują.
Mając na uwadze przytoczone regulacje prawne, przyjąć trzeba, że o bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej można mówić wówczas, gdy zobowiązany do udzielenia tej informacji podmiot nie podejmuje w przewidzianym w ustawie terminie odpowiednich czynności, tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno-technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia, bądź też w przypadku, gdy informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, a organ nie wydaje decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Przy czym dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia okoliczności, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby podmiot mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu czy czynności (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2015 r., I OSK 675/15).
Jedynie na marginesie sąd zwraca uwagę, w odniesieniu do wniosku organu o odrzucenie skargi w związku z niewyczerpaniem środków zaskarżenia przed jej wniesieniem (art. 52 p.p.s.a.), poprzez niewniesienie ponaglenia, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące instytucji ponaglenia w przypadku bezczynności organów nie mają zastosowania w sprawach o udostępnienie informacji publicznych. Zgodnie bowiem z art. 16 u.d.i.p., Kodeks postępowania administracyjnego stosuje się jedynie w odniesieniu do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji.
Przechodząc do analizy niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, co bezspornie wynika z akt, że organ nie podjął, w reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, przepisanego regulacjami u.d.i.p. działania, pozostawał zatem wobec tego wniosku w bezczynności i bezczynność ta trwała również w momencie wniesienia skargi do sądu.
Zwrócić uwagę przy tym trzeba, że Fundacja wystosowała wiadomości e-mail zawierające wniosek w trybie u.d.i.p. na kilka różnych adresów – zarówno e-mail przypisany do sekretariatu (widniejący w BIP organu), jak też e-maile poszczególnych pracowników organu. Nie znajduje jednak usprawiedliwienia dla bierności organu argumentacja, jakoby mógł on uznać tę korespondencję za SPAM. Obowiązkiem organu jest zadbanie o rzetelną obsługę korespondencji w ramach urzędu, i to nie tylko na platformie ePUAP, lecz także w ramach adresów mailowych. Już sam tytuł maili kierowanych do organu, tj.: "Wniosek o udzielenie informacji", jest na tyle sugestywny co do swojej treści, że nie powinien pozostać bez reakcji ze strony pracowników. O ile można by było jeszcze przyjąć, że faktycznie nie każdy pracownik odbierający wiadomość z poczty służbowej byłby kompetentny do samodzielnego zajmowania się wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, to ze względu na wewnętrzny obieg korespondencji w ramach urzędu, powinien ewentualnie przekazać taki wniosek do pracownik właściwego w tym zakresie.
W kontekście powyższego tym bardziej dziwić może fakt, że na pismo Fundacji w żaden sposób nie zareagowano przy obsłudze oficjalnego maila sekretariatu organu. Nie jest też rzeczą wnioskodawcy kierowanie do organu dodatkowych, nieformalnych ponagleń czy dopytywania o załatwienie jego wniosku. Tryb udzielenia informacji publicznej regulują przepisy właściwej ustawy, jednak pamiętać należy, że samo działanie organu regulują zasady wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. m.in. zasady: praworządności, zaufania do organów administracji publicznej czy informowania stron.
Sytuacja procesowa w niniejszej sprawie ostatecznie ukształtowała się jednak w ten sposób, że po wniesieniu skargi na bezczynność organu, Sekretarz Gminy B. udostępnił wnioskowaną informację Fundacji, przesyłając ją e-mailem [...] czerwca 2022 r.
Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącej w przewidzianej przepisami u.d.i.p. formie (udostępnił wnioskowaną informację), postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Celem skargi na bezczynność jest bowiem doprowadzenie do podjęcia czynności lub aktu przez pozostający w bezczynności podmiot. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udostępnienia informacji przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącej 26 stycznia 2022 r. (pkt 2 wyroku).
Udostępnienie informacji publicznej po wniesieniu skargi na bezczynność organu w tym przedmiocie, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalnia jednak sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego rodzaju skargi. W związku z powyższym sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł w punkcie 1 wyroku, że organ dopuścił się bezczynności, gdyż jego pismo z 23 czerwca 2022 r., stanowiące odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji, a zarazem go załatwiające, podjęte zostało niewątpliwie z uchybieniem ustawowego terminu jej udostępnienia.
Jednocześnie sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 wyroku). Zwłoka organu w prawidłowym załatwieniu sprawy nie wynikała bowiem z lekceważenia obowiązków nałożonych na organ przepisami u.d.i.p. i dążenia do ograniczenia prawa strony do dostępu do informacji. Świadczy o tym udzielenie odpowiedzi zaraz po wpłynięciu skargi na bezczynność organu i wykryciu stanu bezczynności organu spowodowanego - jak wyjaśnił organ - problemami kadrowymi i zmniejszoną z tego powodu wydajnością. Zdaniem sądu okoliczność wystąpienia w organie problemów związanych z nadmiarem obowiązków z uwagi na sezon urlopowy, także biorąc pod uwagę, że jest to niewielki organ, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że organ nie dopuścił się bezczynności, brak jednak podstaw do uznania, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. Jak natomiast wiarygodnie organ wyjaśnił, opóźnienie w załatwieniu wniosku było wynikiem niewydolności organu spowodowanej nadzwyczajną okolicznością wystąpienia stanu epidemii.
Jednocześnie w pkt 4 wyroku sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania. Wysokość tych kosztów obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800), zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wpis od skargi uiszczony w kwocie 100 zł.