Uzasadnienie
W. Pi. zaskarżył przewlekłe prowadzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postępowania zainicjowanego odwołaniem od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020 r. znak [...] o odmowie przyznania świadczenia z programu "Dobry Start" na dziecko D. P. na okres świadczeniowy 2019/2020.
Z akt sprawy wynika, że odwołanie W. P. od ww. decyzji organu pierwszej instancji wpłynęło do SKO w B. [...] listopada 2020 r.
W piśmie z [...] grudnia 2020 r. Prezes Kolegium poinformował stronę na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., że jej odwołanie nie może być załatwione w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 K.p.a. Istnieje bowiem konieczność wypożyczenia z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku kompletnych akt sprawy będącej przedmiotem postępowania odwoławczego, gdyż Kolegium nie posiada dostępu do oryginałów tych dokumentów. Wskazano, że sprawa zostanie załatwiona w terminie do [...] lutego 2021 r.
W piśmie z [...] stycznia 2021 r. Prezes Kolegium wystąpił do WSA w Białymstoku z prośbą o wypożyczenie akt administracyjnych sprawy. W odpowiedzi udzielonej przez sąd administracyjny poinformowano organ, że akta administracyjne nie mogą być wypożyczone, gdyż w sprawie złożono skargę kasacyjną, aktualnie toczy się postępowanie międzyinstancyjne, a następnie całość akt zostanie przesłana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (pismo sądu z [...] stycznia 2021 r., które w tej samej dacie drogą elektroniczną wpłynęło do organu).
Z akt sprawy również wynika, że W. P. [...] grudnia 2020 r. złożył drogą elektroniczną ponaglenie do SKO w B. oraz skargę na przewlekłość tego organu. Z Urzędowych Poświadczeń Przedłożenia wynika, że ponaglenie było pismem wcześniejszym.
W skardze W. Pi. wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania organu z rażącym naruszeniem prawa, zlecenie organowi podjęcia odpowiednich czynności bądź środków zapobiegawczych na przyszłość oraz wyznaczenie terminu załatwienia sprawy. Uzasadniając skargę wskazał na konieczność działania organu wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.), w terminach ustawowych wynikających z art. 35 K.p.a. Zacytował fragment uzasadnienia wyroku w sprawie II SAB/Bk 158/20 dotyczący przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał na brak dostępu do oryginału akt administracyjnych znajdujących się w sądzie administracyjnym. Zadeklarował rozważenie możliwości wydania decyzji na podstawie kserokopii posiadanych dokumentów.
W trakcie postępowania przed sądem organ poinformował, że [...] lutego 2021r. wydał decyzję, którą rozpoznał odwołanie skarżącego od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020 r. znak [...] o odmowie przyznania świadczenia z programu "Dobry Start" na okres świadczeniowy 2019/2020.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Postępowanie sądowe w sprawie niniejszej podlega umorzeniu w zakresie zobowiązania organu do załatwienia odwołania, z tym że organ dopuścił się przewlekłości, która nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa.
Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Dla przypisania organowi przewlekłości nie wystarczy przy tym ocena, czy podejmował jakiekolwiek czynności w toku postępowania, ale należy ustalić czy podejmowanie tych czynności było celowe, usprawiedliwione i znajdowało uzasadnienie w okolicznościach sprawy. Niezbędne jest również ustalenie, czy czynności miały charakter skoncentrowany czy też dzieliły je zbyt długie jak na specyfikę sprawy odstępy czasu, nieznajdujące usprawiedliwienia w stopniu jej skomplikowania.
Zdaniem sądu, akta sprawy uzasadniają przypisanie organowi przewlekłości, z tym że była ona nieznaczna i nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa.
Zgodnie z art. 12 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Stosownie do treści art. 35 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1); niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2); załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3).
Jak wynika z akt administracyjnych, odwołanie wpłynęło do Kolegium [...] listopada 2020 r., natomiast pierwsza podjęta czynność nastąpiła [...] grudnia 2020 r. Nie było to jednak załatwienie sprawy, mimo że upływał termin miesięczny przewidziany w art. 35 § 3 K.p.a., bowiem organ wystosował do strony pismo informujące w trybie art. 36 K.p.a., że sprawa nie może być załatwiona z powodu nieposiadania akt sprawy wypożyczonych do sądu administracyjnego. Zdaniem sądu, ustalenie czy organ odwoławczy posiada akta sprawy niezbędne do wydania rozstrzygnięcia jest jedną z pierwszych czynności jaka powinna być podjęta po wpływie odwołania, bowiem jest kluczowa dla rozpoznania sprawy. Poinformowanie strony dopiero po upływie miesiąca od wpływu odwołania, że organ akt nie posiada oraz że wystąpi o ich wypożyczenie jest działaniem pozorującym zachowanie ustawowych terminów załatwienia sprawy. Tym bardziej wniosek ten jest uprawniony, że z akt nie wynika, aby Kolegium wcześniej, tuż po wpływie odwołania, podjęło jakiekolwiek czynności wyjaśniające.
Zwraca nadto uwagę, że także później, dopiero po upływie trzech tygodni od wysłania pisma informującego z [...] grudnia 2020 r., Kolegium wystąpiło do sądu o wypożyczenie akt (pismo z [...] stycznia 2021 r.), co niewątpliwie mogło nastąpić wcześniej. Działania powyższe nie wykazują cechy skoncentrowania na załatwieniu sprawy, były podjęte w dość dużym odstępie czasu (miesiąc, trzy tygodnie), podczas gdy z uwagi na brak ich skomplikowania mogły być podjęte zdecydowanie wcześniej.
Budzi również wątpliwości zasadność powyższych czynności, skoro posiadane przez Kolegium kserokopie ostatecznie okazały się wystarczające do rozpoznania odwołania i Kolegium nie skorzystało nawet z możliwości wglądu do akt w czytelni akt w budynku sądu aby ewentualnie uzupełnić brakujące dokumenty, wykonać ich kserokopie bądź nawet zdjęcia. Powstaje więc pytanie o celowość występowania o wypożyczenie akt, skoro i bez ich wypożyczenia sprawa została załatwiona na podstawie tego, czym organ dysponował.
W tych okolicznościach uzasadniony jest wniosek, że organ nie skoncentrował swoich czynności w sposób dostateczny (podejmując je w odstępach czasu, które nie były usprawiedliwione). Czynność nie były również dostatecznie uzasadnione. Odpowiada to przesłankom przewlekłości, bowiem sprawa została wskutek tych czynności załatwiona w ciągu trzech miesięcy od wpływu odwołania, podczas gdy możliwe to było wcześniej (organ mógł wcześniej zorientować się, że nie posiada akt, wcześniej ustalić że akta znajdują się w sądzie oraz przeanalizować możliwość podjęcia decyzji na podstawie posiadanych kserokopii).
Nie można jednak zgodzić się ze skarżącym, że przewlekłość nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnić należy w tym względzie, że oceniając charakter przewlekłości postępowania sąd dysponuje pewnym zakresem swobody interpretacji. Powinien jednak uwzględnić kryterium czasu trwania stanu niezgodnego z prawem, przez pryzmat rodzaju i stanu danej sprawy. Przy rażącym naruszeniu prawa chodzi o naruszenie oczywiste, którego nie można zaakceptować z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawnego, wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (vide np. wyrok NSA w sprawie II GSK 1159/19).
Z akt sprawy oraz z urzędu sądowi jest wiadome, że skarżący jest stroną w kilku postępowaniach prowadzonych przez SKO w B. (z wniosków o różnego rodzaju świadczenia), zaś jego sytuacja rodzinna i zawodowa jest skomplikowana z uwagi na częste przemieszczanie się między Polską a B. Akta spraw skarżącego zawierają liczne dokumenty obrazujące skomplikowany stan faktyczny (vide np. uzasadnienia wyroków w sprawach II SAB/Bk 158/20 i II SAB/Bk 159/20), a ich analiza wymaga czasu, czego dowodem jest uzasadnienie wydanej przez SKO w sprawie niniejszej decyzji z [...] lutego 2021 r. Niewątpliwie więc w momencie, kiedy Kolegium zorientowało się, że nie dojdzie do wypożyczenia akt ([...] stycznia 2021 r.), ocena posiadanych kserokopii mogła wymagać czasu, co usprawiedliwia organ w tym okresie aż do wydania decyzji. Jeśli chodzi o miesięczne zaniechanie miedzy [...] listopada 2020 r. a [...] grudnia 2020 r. oraz późniejsze, trzytygodniowe trwające do [...] stycznia 2021 r., to nie są one znaczne oraz nie wynika z analizy akt celowe zaniechanie organu w tym czasie, a jedynie brak dostatecznej wnikliwości i zaangażowania.
Nadto Kolegium wystosowało do strony informację w trybie art. 36 K.p.a. wyznaczając nowy termin rozpoznania sprawy. Krótkotrwałość zaniechania i brak jego rażącej naganności powoduje ocenę o niewystąpieniu kwalifikowanego charakteru przewlekłości.
W sprawach ze skargi na przewlekłość bądź bezczynność organu sąd bada, czy wystąpiły one na datę wniesienia skargi, z tym że uwzględnia stan procesowy sprawy na datę wyrokowania. W rozpoznawanym przypadku w dacie wniesienia skargi (21 grudnia 2020 r.) organ pozostawał w przewlekłości, którą wyeliminował [...] lutego 2021 r. Brak było zatem podstaw do orzeczenia o zobowiązaniu do załatwienia wniosku, bowiem załatwienie sprawy skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w zakresie dyspozycji art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Dlatego w punkcie 1 wyroku sąd orzekł o umorzeniu postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
W punkcie 2 wyroku sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stwierdzając wystąpienie w sprawie przewlekłości, a w punkcie 3 wyroku – na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. orzekł o charakterze stwierdzonej przewlekłości jako niemającej miejsca z rażącym naruszeniem prawa z wyżej wskazanych powodów.
W skardze nie sformułowano wniosku o wymierzenie organowi grzywny bądź o przyznanie sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Jeśli zatem skarżący takich żądań nie formułuje, sąd nie ma obowiązku w tym zakresie orzekać, chyba że stwierdzi ku temu podstawy. Sąd w sprawie niniejszej takich podstaw nie stwierdził.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, gdy jej przedmiotem jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.