Uzasadnienie
W. P. zaskarżył przewlekłe prowadzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postępowania zainicjowanego odwołaniem od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020 r. znak [...] o odmowie przyznania świadczenia z programu "Dobry Start" na dzieci D. i J. P. na okres świadczeniowy 2020/2021.
Z akt sprawy wynika, że odwołanie W. P. od ww. decyzji organu pierwszej instancji wpłynęło do SKO w B. [...] listopada 2020 r.
W piśmie z [...] grudnia 2020 r. Prezes Kolegium poinformował stronę na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., że jej odwołanie nie może być załatwione w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 K.p.a. Istnieje bowiem konieczność wypożyczenia z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku kompletnych akt sprawy będącej przedmiotem postępowania odwoławczego, gdyż Kolegium nie posiada dostępu do oryginałów tych dokumentów. Wskazano, że sprawa zostanie załatwiona w terminie do [...] lutego 2021 r.
W piśmie z [...] stycznia 2021 r. Prezes Kolegium wystąpił do WSA w Białymstoku z prośbą o wypożyczenie akt administracyjnych sprawy. W odpowiedzi udzielonej przez sąd administracyjny poinformowano organ, że akta administracyjne nie mogą być wypożyczone, gdyż w sprawie złożono skargę kasacyjną, aktualnie toczy się postępowanie międzyinstancyjne, a następnie całość akt zostanie przesłana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (pismo sądu z [...] stycznia 2021 r., które w tej samej dacie wpłynęło do organu drogą elektroniczną).
Z akt sprawy również wynika, że W. P. [...] grudnia 2020 r. złożył drogą elektroniczną ponaglenie do SKO w B. oraz skargę na przewlekłość tego organu. Z Urzędowych Poświadczeń Przedłożenia wynika, że ponaglenie było pismem wcześniejszym.
Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania organu z rażącym naruszeniem prawa, zlecenie organowi podjęcia odpowiednich czynności bądź środków zapobiegawczych na przyszłość oraz wyznaczenie terminu załatwienia sprawy. Uzasadniając skargę wskazał na konieczność działania organu wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.), w terminach ustawowych wynikających z art. 35 K.p.a. Zacytował fragment uzasadnienia wyroku w sprawie II SAB/Bk 158/20 dotyczący przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał na brak dostępu do oryginału akt administracyjnych znajdujących się w sądzie administracyjnym. Wyjaśnił, że po rozważeniu możliwości wydania decyzji na podstawie kserokopii posiadanych dokumentów – decyzją z [...] stycznia 2021 r. rozpoznał odwołanie skarżącego od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia z programu "Dobry Start" na okres świadczeniowy 2020/2021.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Postępowanie sądowe w sprawie niniejszej podlega umorzeniu w zakresie zobowiązania organu do załatwienia odwołania, z tym że organ dopuścił się przewlekłości, która nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa.
Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Dla przypisania przewlekłości nie wystarczy przy tym ocena, czy organ podejmował jakiekolwiek czynności w toku postępowania, ale należy ustalić czy podejmowanie tych czynności było celowe, usprawiedliwione i znajdowało uzasadnienie w okolicznościach sprawy. Niezbędne jest również ustalenie, czy czynności miały charakter skoncentrowany czy też dzieliły je zbyt długie jak na specyfikę sprawy odstępy czasu, nieznajdujące usprawiedliwienia w stopniu jej skomplikowania.
Zdaniem sądu, akta sprawy uzasadniają przypisanie organowi przewlekłości, która jednak była nieznaczna i nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa.
Zgodnie z art. 12 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Stosownie do treści art. 35 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1); niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2); załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3).
Jak wynika z akt administracyjnych, odwołanie wpłynęło do Kolegium [...] listopada 2020 r., natomiast pierwsza podjęta wobec niego czynność nastąpiła [...] grudnia 2020 r. Nie było to jednak załatwienie sprawy, mimo że upływał termin miesięczny przewidziany w art. 35 § 3 K.p.a. Organ wystosował do strony pismo informujące w trybie art. 36 K.p.a., że sprawa nie może być załatwiona z powodu nieposiadania akt sprawy przesłanych do sądu administracyjnego. Zdaniem sądu, ustalenie czy organ odwoławczy posiada akta sprawy niezbędne do wydania rozstrzygnięcia jest jedną z pierwszych czynności jaka powinna być podjęta po wpływie odwołania, bowiem jest kluczowa dla rozpoznania sprawy. Poinformowanie strony dopiero po upływie miesiąca od wpływu odwołania, że organ akt nie posiada oraz że wystąpi o ich wypożyczenie, jest działaniem pozorującym zachowanie terminów ustawowych załatwienia sprawy. Tym bardziej wniosek ten jest uprawniony, że z akt nie wynika, aby Kolegium wcześniej, tuż po wpływie odwołania, podjęło jakiekolwiek czynności wyjaśniające.
Także później, dopiero po upływie trzech tygodni od wystosowania pisma informującego z [...] grudnia 2020 r., Kolegium wystąpiło do sądu o wypożyczenie akt (pismo z [...] stycznia 2021 r.). Działania powyższe nie zmierzały do skoncentrowania czynności zmierzających do załatwienia sprawy, bowiem były podjęte w dość dużym odstępie czasu (miesiąc, trzy tygodnie), podczas gdy mogły być podjęte zdecydowanie wcześniej.
Budzi również wątpliwości zasadność powyższych czynności, skoro posiadane przez Kolegium kserokopie ostatecznie okazały się wystarczające do rozpoznania odwołania i Kolegium nie skorzystało nawet z możliwości wglądu do akt w czytelni akt w budynku sądu aby ewentualnie uzupełnić brakujące dokumenty, wykonać ich kserokopie bądź zdjęcia. Powstaje więc pytanie o celowość występowania o wypożyczenie akt, skoro i bez ich wypożyczenia sprawa została załatwiona na podstawie tego, czym organ dysponował.
W tych okolicznościach uzasadniony jest wniosek, że organ przede wszystkim nie skoncentrował swoich czynności w sposób dostateczny (podejmując je w odstępach czasu, które nie były usprawiedliwione), jak również że nie były one dostatecznie uzasadnione. Odpowiada to przesłankom przewlekłości, bowiem sprawa została wskutek tych czynności załatwiona w ciągu trzech miesięcy od wpływu odwołania, podczas gdy możliwe to było wcześniej (organ mógł wcześniej zorientować się, że nie posiada akt, wcześniej ustalić że akta znajdują się w sądzie oraz przeanalizować możliwość podjęcia decyzji na podstawie posiadanych kserokopii).
Nie można jednak zgodzić się ze skarżącym, że przewlekłość nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając charakter przewlekłości postępowania sąd dysponuje pewnym zakresem swobody interpretacji. Powinien jednak uwzględnić kryterium czasu trwania stanu niezgodnego z prawem, przez pryzmat rodzaju i stanu danej sprawy, przy czym chodzi o naruszenie oczywiste, którego nie można zaakceptować z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawnego, wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (vide np. wyrok NSA w sprawie II GSK 1159/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z akt sprawy oraz z urzędu sądowi jest wiadome, że skarżący jest stroną w kilku postępowaniach prowadzonych przez SKO w B. (z wniosków o różnego rodzaju świadczenia), zaś jego sytuacja rodzinna i zawodowa jest skomplikowana z uwagi na częste przemieszczanie się między Polską a B. Akta spraw skarżącego zawierają liczne dokumenty obrazujące skomplikowany stan faktyczny (vide np. uzasadnienia wyroków w sprawach II SAB/Bk 158/20 i II SAB/Bk 159/20), a ich analiza wymaga czasu, czego dowodem jest uzasadnienie wydanej przez SKO w sprawie niniejszej decyzji z [...] stycznia 2021 r. W tym kontekście zauważyć należy, że w tej akurat sprawie, gdy Kolegium zorientowało się, że nie dojdzie do wypożyczenia akt ([...] stycznia 2021 r.), niezwłocznie wydało decyzję. Nie eliminuje to jednak miesięcznego zaniechania, które miało miejsce między [...] listopada 2020 r. a [...] grudnia 2020 r. oraz trzytygodniowego, trwającego później do [...] stycznia 2021 r. Nie są one jednak znaczne oraz nie wynika z analizy akt celowe zaniechanie organu w tym czasie, a jedynie brak dostatecznej wnikliwości i zaangażowania.
Nadto Kolegium wystosowało do strony informację w trybie art. 36 K.p.a. wyznaczając nowy termin rozpoznania sprawy. Zatem krótkotrwałość zaniechania i brak możliwości przypisania mu charakteru rażąco nagannego powoduje ocenę o niewystąpieniu kwalifikowanego charakteru przewlekłości.
W sprawach ze skargi na przewlekłość bądź bezczynność organu sąd bada, czy wystąpiły one na datę wniesienia skargi, z tym że uwzględnia stan procesowy sprawy na datę wyrokowania. W rozpoznawanym przypadku w dacie wniesienia skargi (21 grudnia 2020 r.) organ pozostawał w przewlekłości, którą wyeliminował [...] stycznia 2021 r. Brak było zatem podstaw do orzeczenia o zobowiązaniu organu do załatwienia wniosku, bowiem załatwienie sprawy skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w zakresie dyspozycji z art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Dlatego w punkcie 1 wyroku sąd orzekł o umorzeniu postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
W punkcie 2 wyroku sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stwierdzając wystąpienie w sprawie przewlekłości, a w punkcie 3 wyroku – na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. orzekł o charakterze stwierdzonej przewlekłości jako niemającej miejsca z rażącym naruszeniem prawa z wyżej wskazanych powodów.
W skardze nie sformułowano wniosku o wymierzenie organowi grzywny bądź o przyznanie sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Jeśli zatem skarżący takich żądań nie formułuje, sąd nie ma obowiązku w tym zakresie orzekać, chyba że stwierdzi ku temu podstawy. Sąd w sprawie niniejszej takich podstaw nie stwierdził.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, gdy jej przedmiotem jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.