Uzasadnienie
B. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę dotyczącą braku odpowiedzi ma pismo z dnia 4 marca 2021 r., skierowane do Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie dotyczącego "uposażenia jednostki AŚ Wejherowo".
Skarżący wyjaśnił, że oczekuje interwencji i zajęcia stanowiska w sprawie, wyciągnięcia konsekwencji prawno-karnych, wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, zawieszenia w obowiązkach i wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia art. 231 kodeksu karnego, z uwagi na fakt, że do dnia sporządzenia skargi nie otrzymał odpowiedzi na wskazane powyżej pismo.
Dyrektor Aresztu Śledczego w Wejherowie w piśmie z dnia 4 listopada 2021 r. wniósł o uznanie skargi za bezzasadną oraz wyjaśnił, że organ rozpatrzył skargę zgodnie z § 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, w konsekwencji czego ustalił, że skarżący, będący osadzonym w Areszcie Śledczym w Wejherowie, nie zwracał się z prośbą z dnia 4 marca 2021 do Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie w sprawie uposażenia Aresztu Śledczego w Wejherowie. W takiej sytuacji brak jest podstaw i powodów do stwierdzenia nieprawidłowości, które winny skutkować uznaniem skargi za zasadną.
W piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2021 r. B. D. wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, albowiem złożył wniosek prawidłowo przedkładając go bezpośrednio funkcjonariuszowi Służby Więziennej. Wniósł jednocześnie o zarządzenie udostępnienia przez organ pełnej dokumentacji dzienników wniosków i skarg z okresu od 30 grudnia 2020 r. do dnia sporządzenia pisma oraz akt osobowych A i B. W pismach z dnia 15 grudnia 2021 r. i 20 czerwca 2022 r. skarżący wniósł o włączenie do akt sprawy wyszczególnionych w pismach dokumentów, w tym kopii – odpisu pisma z dnia 4 marca 2021 r. skierowanego do Dyrektora Głównego Aresztu Śledczego Wejherowo i zatytułowanego "Wniosek na mocy art. 7.1 Dz.U. z 2013 p. 647, w celu poprawy w funkcjonowaniu jednostki". W osnowie wskazanego pisma skarżący zwrócił się o udzielenie w formie pisemnej informacji wraz ze szczegółowym opisem, wskazaniami, fakturami, atestami, certyfikatami, homologacjami, testami, badaniami (itd.) odnośnie pełnego uposażenia zakwaterowania oraz funkcjonowania jednostki AŚ Wejherowo. W uzasadnieniu wskazano, iż celem pisma jest poprawa funkcjonowania jednostki a jego charakter jest edukacyjny oraz informacyjny dla osadzonego, który przebywa na jej terenie.
W piśmie z dnia 20 czerwca 2022 r. skarżący uzupełnił i doprecyzował swoje pismo z dnia 4 marca 2021 r. wyjaśniając, że jego zamiarem było uzyskanie dostępu do dokumentacji ukazującej sposób rozporządzania środkami publicznymi przeznaczonymi na inwestycje związane z wyposażaniem jednostki, w tym remonty. Skarżący sprecyzował, że chce uzyskać dostęp do decyzji, faktur, zarządzeń i obwieszczeń o przetargach dotyczących wszystkich inwestycji, począwszy od 2010 r.
Skarżący przedłożył również do wglądu Sądu nowy wniosek o udostępnienie informacji publicznej - pismo z dnia 20 czerwca 2022 r., w którym skarżący wskazał, że dotyczy ono "udostępnienia informacji publicznej w sprawie rozporządzania środkami publicznymi przez organ publiczny – Areszt Śledczy w Wejherowie w okresie od 2010 r. do chwili obecnej". W uzasadnieniu skarżący zwrócił się o udostępnienie dokumentacji dotyczącej wyposażenia danej jednostki penitencjarnej podkreślając jednocześnie, iż przysługuje mu do niej dostęp jako obywatelowi RP, a dane te stanowią informację publiczną.
W piśmie procesowym z dnia 27 czerwca 2022 r. zatytułowanym "skarga" pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu sprecyzował i uzupełnił żądanie skarżącego wskazując, że skarżący składa skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 4 marca 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej, zarzucając organowi naruszenie art. 4 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Formułując powyższe zarzuty wniesiono o: zobowiązanie Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie do rozpatrzenia wniosku B. D. z dnia 4 marca 2021 r. o udzielenie informacji publicznej w sprawie uposażenia jednostki Aresztu Śledczego w Wejherowie, w terminie 14 dni od otrzymania odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności, zezwolenie skarżącemu (niezwolnionemu z obowiązku wniesienia opłaty na złożenie stosownej opłaty w terminie do 30 dni, albowiem skarżący przebywa w Areszcie Śledczym w Gdańsku i nie jest w stanie samodzielnie dysponować środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunku depozytowym) oraz zezwolenie skarżącemu na ponowne złożenie do akt tutejszego postępowania treści skargi z dnia 4 marca 2021 r., wyznaczenie rozprawy wraz z umożliwienie skarżącemu udziału w rozprawie w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz na fakt złożenia wniosku z dnia 4.03.2021 r.
W uzasadnieniu wskazano, że informacjom, o których udostępnienie wystąpił skarżący, nie można odmówić waloru informacji publicznej, a zatem wniosek skarżącego z punktu widzenia przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej jest w pełni zasadny. Twierdzeniu organu, że skarżący nie złożył przedmiotowego pisma, przeczy skarżący wskazując, że przekazał przedmiotowe pismo, które nie zostało odnotowane przez organ administracji, który odmawia pokwitowania wszelkich skarg skarżącego skierowanych bezpośrednio do Dyrektora Aresztu Śledczego. Odnotowywane są jedynie wnioski i pisma zewnętrzne skierowane poza teren organu. W związku z powyższym skarżący ponownie złożył duplikat przedmiotowego pisma bezpośrednio do Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1- 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
W niniejszej sprawie skarżący zwalcza bezczynność organu – Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie polegającą na nieudostępnieniu informacji publicznej żądanej w piśmie z dnia 4 marca 2021 r., w którym domagał się on ujawnienia informacji publicznych odnośnie uposażenia zakwaterowania i funkcjonowania Aresztu Śledczego w Wejherowie.
Z treści skargi uzupełnionej przez profesjonalnego pełnomocnika wynika, że skarżący zarzuca organowi bezczynność w rozpoznaniu jego wniosku w trybie i na zasadach wynikających z ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 902), zwanej dalej u.d.i.p.
Bezczynność na gruncie u.d.i.p. polega na tym, że organ lub inny podmiot zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w postaci udostępnienia informacji nie podejmuje tej czynności, ani nie wydaje decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej bądź o umorzeniu postępowania. W przypadkach, gdy żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej, bądź nie znajduje się w posiadaniu organu, czy też jej udostępnienie regulują przepisy szczególne, załatwienie sprawy może nastąpić poprzez pisemne poinformowanie wnioskodawcy o przyczynach uzasadniających nieudostępnienie informacji.
Prawo dostępu do informacji publicznej wynika wprost z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 61 ust. 1 stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a ponadto o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji RP).
W świetle przepisów u.d.i.p. udostępnienie informacji objętej wnioskiem może nastąpić jedynie wówczas, gdy podmiot, do którego zostało skierowane żądanie należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji publicznej określonych w art. 4 ust. 1 i 2 u.d.i.p., oraz gdy żądana informacja ma charakter publiczny w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., a adresat wniosku jest w jej posiadaniu.
Dokonując kontroli legalności działań organu w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że nie można zarzucić mu bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej w trybie i na zasadach wynikających z przepisów u.d.i.p.
Zgodnie z u.d.i.p., zobowiązane do udostępniania informacji publicznej są organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). Jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1064 ze zm.), zwanej dalej u.s.w., Służba Więzienna jest umundurowaną i uzbrojoną formacją apolityczną podległą Ministrowi Sprawiedliwości, posiadającą własną strukturę organizacyjną. Służba Więzienna realizuje na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 523 ze zm.), zwanej dalej k.k.w., zadania w zakresie wykonywania tymczasowego aresztowania oraz kar pozbawienia wolności i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. Art. 7 pkt 3 u.s.w. określa, że organem Służby Więziennej jest dyrektor aresztu śledczego. Zarazem, art. 8 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy stanowi, że jednostkami organizacyjnymi Służby Więziennej są m.in. areszty śledcze.
Z art. 6 u.s.w. wynika natomiast, że koszty związane z funkcjonowaniem Służby Więziennej są pokrywane z budżetu państwa. Przepis art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 7 u.s.w. przewiduje, że aresztem śledczym kieruje dyrektor, do którego zadań należy w szczególności realizacja zadań wynikających z innych ustaw. Powyższe uregulowania prawne prowadzą do wniosku, że dyrektor aresztu śledczego, jako jeden z organów Służby Więziennej, czyli formacji powołanej do realizacji zadań publicznych ze środków publicznych, jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i już z tego tytułu ciąży na nim obowiązek udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu, na zasadach określonych w u.d.i.p.
Nie budzi również wątpliwości, że informacje odnośnie środków publicznych przeznaczonych na finansowanie wyposażenia jednostki, takiej jak areszt śledczy, mają charakter informacji publicznych w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. a u.d.i.p.
W niniejszej sprawie jednak zasadniczy problem nie dotyczy charakteru informacji posiadanych czy wytworzonych przez Dyrektora Aresztu Śledczego, ale zasad i trybu ich udostępniania, a w szczególności stosunku przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 53), zwanej dalej k.k.w. i jej przepisów wykonawczych do art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Skarżący bowiem w dacie sporządzenia wniosku z dnia 4 marca 2021 r. był pozbawiony wolności w Areszcie Śledczym w Wejherowie i podlegał w związku z tym reżimowi przepisów k.k.w. W myśl bowiem art. 1 § 1 k.k.w., wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności odbywa się, co do zasady, według przepisów tej ustawy.
Z treści kopii – odpisu wniosku skarżącego z dnia 4 marca 2021 r., który zgodnie z jego twierdzeniami został złożony w administracji Aresztu Śledczego w Wejherowie, wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że domagał się on udostępnienia informacji, w tym dokumentów, "na mocy art. 7.1. Dz.U. z 2013 r., p. 647". Przytoczenie konkretnego publikatora aktu prawnego pozwoliło na niewątpliwe określenie reżimu prawnego żądania wnioskodawcy, który dążył do uzyskania informacji w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu załatwiania wniosków, skargi i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2013 r., poz. 647), wydanego na podstawie art. 249 § 3 pkt 3 k.k.w., upoważaniającego do uregulowania w formie rozporządzenia sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, biorąc w szczególności pod uwagę zasady i tryb przyjmowania i rozpoznawania wniosków, skarg i próśb, a także ich ewidencję i dokumentowanie.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Oznacza to, że inne zasady czy też tryb udostępniania informacji publicznych wyłączają stosowanie u.d.i.p., jednakże tylko w zakresie regulowanym wyraźnie tymi szczególnymi ustawami. Jak podkreśla się w literaturze prawniczej, przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p. oznacza, że wszędzie tam, gdzie konkretne sprawy dotyczące zasad i trybu dostępu do informacji będącej informacją publiczną są uregulowane inaczej w u.d.i.p., a inaczej w ustawie szczególnej dotyczącej udostępnienia informacji, i stosowania obu tych ustaw nie da się pogodzić, pierwszeństwo mają przepisy ustawy szczególnej (tak uchwała 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 8/13, ONSAiWSA 2014/3/38).
Nie można zatem stosować przepisów u.d.i.p., gdy żądane informacje mają charakter informacji publicznych, ale osiągalne są w innym trybie, tym bardziej wskazywanym wyraźnie we wniosku przez wnioskodawcę pozbawionego wolności.
Zgodnie z art. 6 § 2 k.k.w., skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Wszelkie akty, jak i czynności realizowane w toku wykonywania kary pozbawienia wolności i innych środków prowadzących do pozbawienia wolności związane są z przepisami k.k.w. i podlegają ich regulacjom. Wnioski, skargi i prośby są załatwiane w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2013 r. poz. 647), zwanego dalej rozporządzeniem. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia wnioski, skargi i prośby mogą być wnoszone pisemnie, w tym przy użyciu telefaksu, poczty elektronicznej, a także ustnie do protokołu. Prośby i wnioski dotyczące działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, zwanych dalej "jednostkami organizacyjnymi", załatwiają kierownicy tych jednostek w ramach swoich zadań (§ 2 rozporządzenia).
Jak wynika z kopii – odpisu wniosku z dnia 4 marca 2021 r. przedłożonego przez skarżącego, jego zamiarem było uzyskanie odpowiedzi na pytania dotyczące wyposażenia i warunków zakwaterowania w Areszcie Śledczym w Wejherowie celem poprawy funkcjonowania tej jednostki w trybie i na zasadach określonych we wskazanym rozporządzeniu wykonawczym do k.k.w. Realizacja uprawnień skazanych poprzez wykorzystanie instrumentów oferowanych w ramach administracji penitencjarnej ma w takiej sytuacji charakter priorytetowy, wykluczający możliwość skorzystania z trybu przewidzianego w u.d.i.p. i podlega weryfikacji przez organy postępowania wykonawczego, w tym sąd penitencjarny.
Skoro skarżący, jako osoba pozbawiona wolności, we wniosku z dnia 4 marca 2021 r. sam dokonał wyboru reżimu udostępnienia informacji publicznej, to nie można przypisywać Dyrektorowi Aresztu Śledczego bezczynności w załatwieniu jego wniosku w trybie przepisów u.d.i.p., albowiem w tym wypadku nie był on właściwy dla załatwienia jego żądania. Oceny tej nie zmienia treść wyjaśnień skarżącego zawartych w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2022 r., albowiem złożono je dopiero w toku postępowania sądowoadministracyjnego, po wniesieniu skargi na bezczynność organu, w związku z czym organ ten nie mógł mieć wiedzy odnośnie wskazywanych w nim intencji skarżącego.
W sytuacji, gdy skarżący przedłożył odpis wniosku z dnia 4 marca 2021 r. umożliwiając tym samym właściwą ocenę przez Sąd zarówno jego żądania, jak i stanowiska organu, nie było potrzeby weryfikacji rejestrów i ewidencji wniosków prowadzonej przez administrację penitencjarną, celem ustalenia wpływu wniosku do organu, albowiem z punktu widzenia oceny skargi na bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej w trybie u.d.i.p. okoliczność ta pozostaje bez wpływu na jej rozstrzygnięcie. Treść tego wniosku bowiem nie uzasadniała podjęcia przez organ penitencjarny działań przewidzianych przez przepisy u.d.i.p. Żądanie skarżącego powinno być rozstrzygnięte w trybie przewidzianym przepisami penitencjarnymi, stanowiącymi lex specialis w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p., których stosowanie nie podlega kontroli sądów administracyjnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zarzucana w skardze doprecyzowanej przez profesjonalnego pełnomocnika bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie w udostępnieniu informacji publicznej w trybie przepisów u.d.i.p. nie miała miejsca w niniejszej sprawie, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do czego uprawniał art. 119 pkt. 4 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.