Uzasadnienie
Pismem z dnia 30.01.2002 r. skarżąca - A. S., powołując się na art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91 poz. 408 z późn. zm.) zwróciła się do Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej o wydanie kopii dokumentacji medycznej - historii choroby dotyczącej jej syna - J. S., przebywającego na oddziale Ginekologiczno - Położniczym ZOZ w czasie od 23 do 24 września 1999 r.
W odpowiedzi z dnia 13.02.2002 r. Zastępca Dyrektora ZOZ odmówił udostępnienia dokumentacji medycznej w sposób określony w żądaniu skarżącej. Jako podstawę odmowy przytoczył § 53 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2001 r. w sprawie rodzajów dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, sposobu jej prowadzenia oraz szczegółowych warunków jej udostępniania (Dz.U. Nr 88 poz. 966). Przepis ten stanowi, iż dokumentacja indywidualna wewnętrzna jest udostępniana na wniosek: pacjenta, którego dotyczy, jego przedstawiciela ustawowego lub osoby przez niego upoważnionej, a w razie śmierci pacjenta - osoby przez niego upoważnionej do uzyskiwania dokumentacji w przypadku jego zgonu, na miejscu w zakładzie, za pośrednictwem lekarza prowadzącego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. S. podniosła, że zwracała się o wydanie kopii dokumentacji medycznej jej syna zarówno w formie pisemnej, jak również osobiście. Z uwagi na odmowę udostępnienia dokumentacji medycznej, skarżąca wniosła o zobowiązanie Dyrektora ZOZ do dokonania czynności zgodnie z jej żądaniem.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor ZOZ podtrzymał prezentowane stanowisko i wniósł o jej odrzucenie ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej na okoliczność bezczynności w przedmiotowej spawie. W uzasadnieniu wskazał, iż Zespół Opieki Zdrowotnej nie jest organem administracji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawową kwestią, mającą istotne znaczenie w niniejszej spawie jest zagadnienie właściwości rzeczowej Sądu. W doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że publiczny zakład opieki zdrowotnej jest tzw. zakładem administracyjnym, który, z uwagi na regulacje stanowiące podstawę tworzenia i działalności tego rodzaju zakładów, w określonym zakresie wykonuje funkcje z zakresu administracji publicznej.
Publiczny zakład opieki zdrowotnej udziela świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych osobom ubezpieczonym oraz innym osobom uprawnionym do tych świadczeń - art. 33 ust. 1 z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91 poz. 408 z późn. zm.). Z tej ustawy, aktów wykonawczych do niej, ale także ze statutu, o których mowa w ustawie, wynikają określone relacje pomiędzy zakładem opieki zdrowotnej a osobą korzystającą ze świadczeń zakładu (pacjentem) o cechach materialnego stosunku administracyjnoprawnego o bardzo zróżnicowanych postaciach.
Jak wynika z § 1 statutu, Zespół Opieki Zdrowotnej jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, działającym w oparciu o postanowienia ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej. Podstawowym zadaniem Zespołu - w myśl § 3 statutu, jest zapewnienie ludności specjalistycznej opieki zdrowotnej w zakresie chorób wewnętrznych, chirurgii, położnictwa i ginekologii, pediatrii, anestezjologii i intensywnej terapii.
Zauważyć należy, że administracja publiczna może być także podmiotem realizującym zadania zaspokajania potrzeb społecznych przez tak zwaną administrację świadczącą w formie zakładów administracyjnych. W ramach działalności takiego zakładu nawiązują się swoiste stosunki między organami zakładu a użytkownikami, oparte na zasadzie władztwa zakładowego, a charakterystyczną cechą zakładu jest jego prawo do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych z jego użytkownikami (Z. Leoński: Zarys prawa administracyjnego, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 2000, s. 70-72; E. Ochendowski: Prawo administracyjne, część ogólna, Toruń 1998, s. 224-225). Wśród cech zakładu administracyjnego wymienia się: świadczenie usług niematerialnych (np. w dziedzinie ochrony zdrowia), powoływanie zakładów w ramach zadań państwa, regulowanie ich tworzenia i funkcjonowania przepisami prawa powszechnie obowiązującego, normatywnie określona dostępność zakładów dla użytkowników, możliwość nawiązania stosunku administracyjnoprawnego w sposób właściwy dla tych stosunków, władztwo zakładowe (Prawo administracyjne pod red. J. Bocia, Kolonia 2000, s. 159-163).
Przyjmując, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, jest zakładem administracyjnym, należy rozważyć, czy stosunek prawny pomiędzy tym zakładem a przedstawicielem ustawowym pacjenta, w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej, jest stosunkiem administracyjnoprawnym. Stosownie do przepisu art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r., zakład opieki zdrowotnej jest obowiązany prowadzić dokumentację medyczną osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych zakładu. Na podstawie upoważnienia ustawowego (art. 18 ust.
6) Minister Zdrowia określa w drodze rozporządzenia rodzaje dokumentacji oraz sposób jej prowadzenia i udostępniania. Zakład opieki zdrowotnej zapewnia ochronę danych zawartych w dokumentacji medycznej (art. 18 ust. 2), ale także udostępnia dokumentację pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu bądź osobie upoważnionej przez pacjenta (art. 18 ust. 3 pkt 1). Z przepisów tych można wywnioskować, że prowadzenie dokumentacji medycznej pacjenta oraz udostępnianie jej odbywa się, co do zasady, w ramach stosunku administracyjnoprawnego, który powstaje z mocy prawa. Jest to stosunek administracyjnoprawny, ponieważ wynika ze sposobu funkcjonowania zakładu opieki zdrowotnej jako zakładu administracyjnego i tworzy relację pomiędzy podmiotem administrującym a adresatem dyspozycji administracyjnej. W ramach tego stosunku pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy ma przysługujące mu z ustawy uprawnienie administracyjnoprawne do udostępniania mu dokumentacji medycznej.
Sprawa o udostępnienie dokumentacji medycznej nie jest rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej, gdyż takiej prawnej formy załatwienia tej sprawy nie przewiduje omawiana ustawa. Jest to więc sprawa, do której nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Udostępnienie dokumentacji medycznej pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu następuje w drodze czynności zakładu. Jest to inna niż decyzja lub postanowienie kończące postępowanie, czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnienia przedstawiciela ustawowego pacjenta wynikającego z mocy przepisu prawa (art. 18 ust. 3 pkt 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej). O takich czynnościach (aktach) jest mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę wniesioną w tej sprawie przez A. S. należy zakwalifikować jako skargę na bezczynność zakładu opieki zdrowotnej polegającą na odmowie uznania uprawnienia skarżącej do udostępnienia jej dokumentacji medycznej w zakresie dotyczącym jej dziecka. Wniosek taki nasuwa również analiza dotychczasowego orzecznictwa NSA (np. wyrok składu 7 sędziów NSA z 19 maja 2003 r., OSA 1/03, OSP 2003, nr 11, poz. 136).
W myśl art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483) każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Art. 51 ust. 5 stanowi natomiast, że zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa.
Z art. 18 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej wynika jednoznacznie, że zakład opieki zdrowotnej udostępnia pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu bądź osobie upoważnionej przez pacjenta prowadzoną przez zakład dokumentację medyczną. Przepis ten nie zawiera żadnych ograniczeń co do zakresu udostępniania dokumentacji.
Na podstawie delegacji zawartej w art. 18 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 10 sierpnia 2001 r. w sprawie rodzajów dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, sposobu jej prowadzenia oraz szczegółowych warunków jej udostępniania (Dz. U. Nr 88, poz. 966). Należy podkreślić, że art. 18 ust. 6 ustawy o zakładach zdrowotnych udzielił delegacji ustawowej tylko do określenia sposobu udostępniania dokumentacji medycznej, a nie do określania szczegółowych warunków jej udostępniania. Prawo do udostępniania dokumentacji medycznej jest bowiem uprawnieniem przysługującym z mocy prawa (art. 18 ust.3 ustawy o zoz), a zatem w drodze przepisów wykonawczych żadne dodatkowe warunki nie mogą zostać ustanowione.
Jak wynika z treści żądania skarżącej, jego przedmiotem było wydanie kopii historii choroby dziecka (którego jest przedstawicielem ustawowym). Historia choroby zaliczana jest do dokumentacji indywidualnej wewnętrznej (§ 9 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2001 r.). W takiej sytuacji, stosownie do § 53 ust. 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Zdrowia, pacjent, jego przedstawiciel ustawowy lub osoba upoważniona przez pacjenta, a w razie śmierci pacjenta - osoba upoważniona przez pacjenta do uzyskiwania dokumentacji w przypadku jego zgonu, może wystąpić do zakładu opieki zdrowotnej o sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii dokumentacji dotyczącej pacjenta. Sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii następuje na koszt wnioskodawcy, za pokwitowaniem.
Z przedstawionych rozważań wynika, że przedstawiciel ustawowy pacjenta ma uprawnienie do udostępnienia mu dokumentacji medycznej indywidualnej, wynikające z mocy art. 18 ust. 3 pkt 1 omawianej ustawy, a w razie bezczynności polegającej na odmowie uznania tego uprawnienia przez publiczny zakład opieki zdrowotnej, może zaskarżyć czynność takiego zakładu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w związku z art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku, z tym że ponieważ art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącego na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 poz. 368 z poźn.zm.)