Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga R. Ż. na bezczynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w rozpoznaniu złożonego w dniu 19 października 2014 r. wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
Z akt sprawy wynika, że skarga ta została wniesiona w następujących okolicznościach:
W dniu 19 października 2014 r. skarżący zwrócił się, drogą elektroniczną, do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udostępnienie kopii korespondencji z roku szkolnego 2012/2013 i 2013/2014 wymienianej z dyrektorami szkół miasta K. i radami rodziców tych szkół w zakresie realizacji zadań publicznych wykonywanych w obszarze oświaty oraz pomocy społecznej, danych dotyczących ilości wydanych decyzji w zakresie karty dużej rodziny i zasiłku energetycznego, informacji czy w ciągu 24 miesięcy kierował do Rady Miejskiej propozycję dotyczącą podjęcia uchwał o pomocy społecznej na terenie działania tej jednostki oraz podanie przybliżonej liczby decyzji odmownych dotyczących wniosków o przyznanie zasiłku stałego lub okresowego związanego z posiadaną niepełnosprawnością.
W dniu 29 grudnia 2015 r. skarżący wniósł do Sądu skargę na bezczynność organu w niniejszej sprawie, domagając się zobowiązania organu do załatwienia sprawy. Skarżący wskazał, że wniosek o udzielenie informacji publicznej został przesłany za pośrednictwem ePUAP i podpisany bezpiecznym podpisem elektronicznym. Złożony w dniu 19 października 2015 r. wniosek o udostępnienie informacji publicznej organ powinien rozpoznać w terminie 14 dni, zaś brak jego rozpoznania świadczy o bezczynności organu. Skarżący wniósł nadto o stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz o wymierzenie organowi grzywny.
W odpowiedzi na skargę Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wskazał, że skarżący nie przedstawił dowodu doręczenia wniosku o udzielenie informacji publicznej. Organ stwierdził, że dokonana kontrola urządzeń elektronicznych wykazała, że taki wniosek wbrew temu co twierdzi skarżący nie wpłynął na elektroniczną skrzynkę podawczą ePUAP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego wniesionego drogą elektroniczną za pośrednictwem ePUAP w dniu 19 października 2014 r.
Niewątpliwie bowiem złożony przez skarżącego wniosek zainicjował postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej, które zostało uregulowane przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2015 r, poz. 2058).
Art. 10 ust. 1 tej ustawy stanowi, że informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium jest udostępniania na wniosek. Przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie wskazują przy tym jakichkolwiek wymagań formalnych dla takiego wniosku. Wynika to z braku konieczności pełnego zidentyfikowania wnioskodawcy, który żądając informacji publicznej, nie musi wykazać się jakimkolwiek uzasadniającym to interesem faktycznym lub prawnym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 maja 2016 r., sygn. akt II SAB/Rz 18/16, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl), aczkolwiek wnioskodawca nie może być anonimowy lecz powinien zostać we wniosku dokładnie oznaczony.
Forma wniosku jest dowolna: może być zarówno pisemna jak i ustna, a także elektroniczna. Na organie władzy publicznej lub innym podmiocie spoczywa wówczas obowiązek rozpatrzenia takiego wniosku na podstawie ustawowych przesłanek regulujących dostęp do informacji publicznej i w terminie wskazanym w ustawie. Pisemny wniosek składany w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej nie musi odpowiadać żadnym szczególnym wymogom formalnym. Nie stanowi on podania w rozumieniu art. 63 Kpa. Wniosku nie trzeba uzasadniać, bowiem art. 2 ust. 2 tej ustawy zwalnia osobę wykonującą prawo do informacji publicznej z obowiązku wykazania interesu prawnego lub faktycznego (wyjątek dotyczy jedynie uzyskania informacji przetworzonej – art. 3 ust. 1 pkt 1). Niemniej minimalne wymogi odnośnie takiego wniosku muszą obejmować jasne sformułowanie, z którego wynika, co jest przedmiotem żądania udostępnienia informacji publicznej, niezbędne jest bowiem wykazanie, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej.
Wola podmiotu korzystającego z prawa dostępu do informacji publicznej w tym przedmiocie musi być jednoznacznie wyrażona. Tylko bowiem wówczas organ, do którego skierowano wniosek ma obowiązek jego rozpatrzenia w trybie i na warunkach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej.
W orzecznictwie i doktrynie ustalono więc, że wniosek o udzielenie informacji publicznej może przybrać każdą formę o ile wynika z niego w sposób jasny, co jest jego przedmiotem. Dlatego też za wniosek pisemny o udzielenie informacji publicznej uznawać należy również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną i to nawet wtedy, gdy do autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1277/08, ONSAiWSA 2010, nr 5, poz. 91). Wnioskodawca może złożyć wniosek o udzielenie informacji publicznej również drogą elektroniczną, podając swój adres poczty e-mail. Wniosek taki wszczyna postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej, ale na tym etapie nie mają jeszcze zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego a tym samym na tym etapie podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej nie ma uprawnień do żądania podpisania wniosku na podstawie art. 63 § 2 i 3 kpa a przepis art. 63 § 3a kpa, stanowiący o obowiązku opatrzenia podania wniesionego w formie dokumentu elektronicznego bezpiecznym podpisem elektronicznym, znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, o której mowa w art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej a więc w przypadku odmowy udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenia postępowania w takiej sprawie (zob. I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz. Wydanie III, Wolters Kluwer 2016, Lex On – Line).
Z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej wynika również, że skutecznie złożony wniosek o udzielenie informacji publicznej powinien być załatwiony albo przez udzielenie informacji (w formie czynności materialno- technicznej) albo przez wydanie decyzji o odmowie jej udostępnienia na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy albo przez zawiadomienie wnioskodawcy, że żądana informacja nie może być udzielona w trybie ustawy, albo przez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji określonej w art. 14 ust. 2 i per analogiam w sytuacji określonej w art. 15 ust. 2, gdy wnioskujący wycofa uprzednio złożony wniosek.
Przy czym, jak stanowi art. 13 powołanej ustawy, udostępnienie informacji publicznej na wniosek powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (ust.
1) a jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot zobowiązany do jej udostępnienia powinien powiadomić w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2).
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie rozpoznał złożonego przez skarżącego wniosku w terminie określonym w ustawie.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, będący podmiotem wykonującym zadania publiczne, jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej w świetle art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej a korespondencja w zakresie prawa pomocy i wydane przez ten organ decyzje stanowią informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Nierozpoznanie złożonego przez skarżącego wniosku o udzielenie informacji publicznej w ustawowo określonym terminie świadczy o bezczynności tego organu. Z bezczynnością organu rozpoznającego wniosek o udzielenie informacji publicznej mamy bowiem do czynienia gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podejmuje żądanych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończy go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (zob. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 1996 r., s. 62 – 63). Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność z jakich powodów określony akt nie został podjęty, lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub nie zawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu, czy też wiąże się z przeświadczeniem organu, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinna zostać dokonana, wyrażając się np. w odmowie wydania decyzji w związku z błędnym przekonaniem organu, że załatwienie sprawy nie wymaga jej wydania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 1983 r., sygn. akt SA/Wr 6/83, Gazeta Prawnicza 1983 r., nr 24), albo z przekonaniem, że występują negatywne przesłanki do załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 1987 r., sygn. akt IV SAB 23/87, ONSA 1988, nr 1, poz. 13).
W niniejszej sprawie organ zakwestionował okoliczność złożenia przez skarżącego wniosku o udostepnienie informacji publicznej, twierdząc przy tym, że taki wniosek w ogóle nie wpłynął do organu.
Skarżący dołączył do skargi wydruk z platformy ePUAP urzędowego poświadczenia przedłożenia, który to w świetle przepisów prawa stanowi dowód wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego w określonym dniu i godzinie na elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego. Od tej daty rozpoczyna bieg termin załatwienia sprawy niezależnie od tego w jaki sposób i kiedy pracownicy tego podmiotu o wpływie się dowiadują. Doręczenia uważa się bowiem za dokonane do podmiotu publicznego, który utworzył elektroniczną skrzynkę podawczą na platformie ePUAP. Urzędowe poświadczenie przedłożenia jest wystawianie automatycznie w momencie wpłynięcia dokumentu do elektronicznej skrzynki podawczej podmiotu publicznego i nie wymaga jakiegokolwiek działania ze strony pracowników takiego podmiotu.
Skarżący przedłożył zatem dowód wniesienia do organu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W tej zaś sytuacji zaprzeczenie organu nie może odnieść zamierzonego skutku.
Wyjaśnić przy tym należy, ze stosownie do treści art. 16a ust. 1a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r., poz. 1114 ze zm.) podmiot publiczny udostępnia elektroniczną skrzynkę podawczą, spełniającą standardy określone i opublikowane na ePUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji, oraz zapewnia jej obsługę.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy realizujące zadania publiczne oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów. Tym samym, ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej listu, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ. Uchybienia w tym zakresie nie mogą być przerzucane na podmiot korzystający z konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznej (por. postanowienia NSA: z 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/15; z 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15; z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15 oraz I OSK 2897/15; z 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności.
Jednocześnie, działając na podstawie art. 149 § 1a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził, że bezczynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na bardzo długi czas załatwienia wniosku. Skarżący złożył bowiem wniosek o udostępnienie wnioskowanej informacji publicznej w dniu 19 października 2014 r. a organ nie udzielił żądanej informacji nawet po wniesieniu skargi zawierającej potwierdzenie złożenia wniosku. Takie działanie organu nie znajduje usprawiedliwienia i stanowi odstępstwo od prawnych wymogów bez uzasadnionej przyczyny. Mimo to Sąd nie znalazł podstaw do wymierzenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż organ pozostaje w błędnym przekonaniu, że nie doszło do skutecznego złożenia wniosku. Organ wobec treści wydanego przez Sąd wyroku powinien rozpatrzyć sprawę w wyznaczonym terminie jednego miesiąca.
Wskazać przy tym należy, że w razie niewykonania wyroku przysługuje stronie prawo wniesienia skargi o wymierzenie grzywny na podstawie art. 154 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.