Uzasadnienie
W dniu 7 kwietnia 2021 r. A. A. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Miasta Gdyni (dalej: "Prezydent", "Organ") z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2021/2022 na rzecz syna J. A. (ur. w 2007 r.) i syna M.A. (ur. w 2010 r.).
W dniu 18 kwietnia 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 13a ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) - dalej: "u.p.p.w.d", poinformował Stronę o przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. A., w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. i na rzecz syna M. A., w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.
W uzasadnieniu wydanej informacji nr 017262/SW/04/2021 Organ wskazał, że po rozpatrzeniu wniosku złożonego 7 kwietnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego stwierdził, że zostały spełnione warunki do przyznania tego świadczenia określone w u.p.p.w.d.
W dniu 6 września 2022 r. A. A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta postępowania w zakresie rozpatrzenia jej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022.
Skarżąca wniosła o zobowiązanie Organu do rozpatrzenia wniosku w terminie 14 dni od otrzymania odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności, stwierdzenie, że bezczynność Organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenie od Organu na swoją rzecz wszelkich kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Strona podała, że wiele miesięcy temu wystąpiła do Prezydenta z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (500+) na okres zasiłkowy 2021/2022. Skarżąca wskazała, że w toku postępowania kilkukrotnie kontaktowała się z pracownikami Wydziału Spraw Społecznych z prośbą o informację, kiedy jej sprawa doczeka się rozpatrzenia. Nie uzyskała jednak odpowiedzi, zamiast tego pracownicy wskazywali, że czekają na jakieś dokumenty z Warszawy. Oczekiwanie trwa już wiele miesięcy i Strona nie ma żadnej informacji, kiedy jej sprawa zostanie załatwiona. Skarżąca podała, że jedyne pismo w sprawie Organ wystosował do niej 17 maja 2022 r. - było to wezwanie do złożenia wyjaśnień/przesłania dokumentów. Oświadczenie zostało wypełnione i odesłane do Wydziału Spraw Społecznych w dniu 21 czerwca 2022 r. Od tego czasu Strona nie ma żadnej informacji, kiedy sprawa zostanie załatwiona, w szczególności Organ nie poinformował o niemożliwości zakończenia sprawy w terminie ustawowym i o nowym terminie załatwienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezydent przyznał, że 7 kwietnia 2021 r. Strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na synów J. i M., jednak 18 kwietnia 2021 r. Organ, rozstrzygnięciem nr 017262/SW/04/2021, przyznał prawo do tego świadczenia na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.
Prezydent opisał następnie czynności, jakie podejmował w związku z informacją pozyskaną z Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy dotyczącą złożenia w dniu 9 listopada 2021 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna M.A. przez ojca P. A. Organ zaznaczył, że pozyskanie tej informacji wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, jednakże wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożony przez Stronę w dniu 7 kwietnia 2021 r. został pozytywnie rozpatrzony rozstrzygnięciem z 18 kwietnia 2021 r.
Prezydent wskazał, że w związku z postanowieniem sądowym z 4 listopada 2021 r. zmianie uległo miejsce przebywania M. A. W następstwie ojciec złożył wniosek o świadczenie wychowawcze w Warszawie. Biorąc pod uwagę, że rodzice zamieszkują w różnych miastach konieczne było ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania M. A. oraz tego, któremu z rodziców należy się świadczenie wychowawcze. Prezydent m.st. Warszawy, na podstawie postanowienia sądowego określającego miejsce przebywania M. A. przy ojcu, przyznał świadczenie P. A. od 1 listopada 2021 r. do 31 maja 2022 r. Następne postanowienie sądu z 15 czerwca 2022 r. kolejny raz zmieniło postanowienie wyroku rozwodowego i opieka nad M.A. została przyznana Stronie.
Organ wskazał, że po zgromadzeniu wszystkich niezbędnych informacji zmienił rozstrzygnięcie z 18 kwietnia 2021 r. i uchylił świadczenie wychowawcze Stronie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 marca 2022 r. w dniu 4 października 2021 r. Należne świadczenia za kwiecień i maj 2022 r. zostały wypłacone w październiku 2022 r.
Podsumowując Prezydent podniósł, że w niniejszej sprawie fakt, iż sąd kilkukrotnie zmieniał miejsce pobytu dziecka oraz to, że oboje rodzice mieszkają w innych miastach, miał wpływ na wydłużenie postępowania. Organ dokonywał jednak wszelkich starań, aby rzetelnie zebrać cały materiał dowodowy w celu ustalenia, któremu z rodziców przysługuje świadczenie wychowawcze oraz za jaki okres.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8), bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
Z przepisów art. 149 § 1 i 1a P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Bezczynność organu administracji publicznej została zdefiniowana w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, lub przepisach szczególnych, ani w terminie wyznaczonym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy. A zatem organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca zwalcza bezczynność Organu w rozpoznaniu jej wniosku z 7 kwietnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2021/2022 na synów: J. (ur. w 2007 r.) i M. (ur. w 2010 r.).
Jak wynika z przesłanych Sądowi akt sprawy, w dniu 18 kwietnia 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 13a ust. 2 u.p.p.w.d., poinformował Skarżącą (informacja nr 017262/SW/04/2021) o przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. A., w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. i na rzecz syna M. A., w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.
Nie ulega zatem wątpliwości, że przed wniesieniem skargi (co miało miejsce 6 września 2022 r.) Organ załatwił wniosek Skarżącej z 7 kwietnia 2021 r. w jeden z dopuszczalnych prawem sposobów, tj. wydając informację na podstawie art. 13a ust. 2 u.p.p.w.d.
W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 22 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") podjął uchwałę w sprawie II OPS 5/19 (ONSAiWSA 2020/6/79), w której wskazał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano m.in., że skargę na bezczynność, wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego, należy uznać za niedopuszczalną, bowiem odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności, powiązany byłby z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego, a więc z dążeniem do uzyskania prejudykatu. Z uzasadnienia uchwały wynika również, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia tej skargi aktualny, nie zaś historyczny, z tego względu, że zasadniczym celem skargi na bezczynność jest usunięcie stanu bezczynności.
NSA podkreślił również, że pogląd o dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność, w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi, jest nieprawidłowy z tego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej, tj. stanu bezczynności.
W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Przeszkodę do merytorycznego rozpoznania skargi A. A.stanowi bowiem okoliczność wniesienia jej w dniu (6 września 2022 r.), w którym Organ nie pozostawał w bezczynności, albowiem wcześniej (18 kwietnia 2021 r.) wydał informację na podstawie art. 13a ust. 2 u.p.p.w.d., załatwiając w ten sposób wniosek Skarżącej z 7 kwietnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2021/2022.
Natomiast wszelkie czynności, które miały miejsce po 18 kwietnia 2021 r. (związane z pozyskaniem przez Prezydenta informacji o złożeniu przez P.A. wniosku o świadczenie na rzecz syna M.) podejmowane były już w ramach innego postępowania, związanego z weryfikacją zasadności świadczenia przyznanego Stronie.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż wskazane w pkt 1-5a) jej wniesienie jest niedopuszczalne.
Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 P.p.s.a.).
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.