Uzasadnienie
K. B. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kartuzach, działającego z upoważnienia Burmistrza Kartuz (dalej: "Organ"), w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
- 1. art. 35 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez zaniechanie dokonania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co spowodowało przewlekłość postępowania;
- 2. art. 12 k.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób nierzetelny, niedokładny, opieszały, co spowodowało niewydawanie decyzji ponad ustawowy termin;
- 3. art. 133 k.p.a. poprzez nieprzesłanie odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie 7 dni od dnia, w którym otrzymano odwołanie, co spowodowało niepotrzebne przedłużenie postępowania.
Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o: stwierdzenie przewlekłości całości postępowania w sprawie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia wniesienia wniosku o przyznanie tego świadczenia, tj. od 2 kwietnia 2019 r.; stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie Organowi grzywny; przyznanie od Organu na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a."; zobowiązanie Organu do podjęcia środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz Skarżącej według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi opisano dotychczasowy przebieg postępowania wskazując m.in., że 2 kwietnia 2019 r. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 24 kwietnia 2019 r. Organ wydał decyzję odmowną, która została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 10 września 2019 r. Po trwającym cztery miesiące okresie zawieszenia postępowania Organ ponownie wydał decyzję odmowną (13 lutego 2020 r.), która została utrzymana w mocy przez Kolegium (decyzja z 18 czerwca 2020 r.), jednak decyzje te zostały uchylone przez sąd administracyjny. Pomimo tego 11 marca 2021 r. Organ po raz kolejny odmówił Skarżącej wnioskowanego świadczenia, która to decyzja została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z 10 sierpnia 2021 r. Strona skarżąca wskazała, że decyzją z 21 października 2021 r. Organ ponownie odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z czym Skarżąca 4 listopada 2021 r. po raz kolejny złożyła odwołanie.
Zostało ono przekazane do Kolegium dopiero 8 grudnia 2021 r., podczas gdy ustawowy termin na jego przekazanie wynosi 7 dni. W dniu 8 marca 2022 r. Skarżąca złożyła ponaglenie, natomiast 2 maja 2022 r. organ odwoławczy wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 21 października 2021 r.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wskazać, że gminny ośrodek pomocy społecznej jest jednostką organizacyjną gminy utworzoną na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 559 ze zm.). Zgodnie z art. 31 tej ustawy to wójt (burmistrz, prezydent miasta) kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentuje ją na zewnątrz, natomiast kierownik gminnego ośrodka pomocy społecznej działa z upoważnienia organu wykonawczego gminy, w ramach którego m.in. wydaje decyzje administracyjne.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8), bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
Z przepisów art. 149 § 1 i 1a P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Bezczynność organu administracji publicznej została zdefiniowana w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, lub przepisach szczególnych, ani w terminie wyznaczonym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, natomiast przewlekłość w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca zwalcza przewlekłe prowadzenie przez Organ postępowania w sprawie rozpoznania jej wniosku z 2 kwietnia 2019 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem T. B. Jak wynika z przesłanych Sądowi akt sprawy, w dniu 2 maja 2022 r. Kolegium wydało decyzję, którą utrzymało w mocy decyzję Organu z 21 października 2021 r. odmawiającą Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że przed wniesieniem skargi (co miało miejsce 20 lipca 2022 r.) Organ załatwił wniosek Skarżącej z 2 kwietnia 2019 r. (w sposób odmowny). Okoliczność tę przyznała również strona skarżąca w złożonej skardze (s. 3).
W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 22 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") podjął uchwałę w sprawie II OPS 5/19 (ONSAiWSA 2020/6/79), w której wskazał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano m.in., że skargę na bezczynność, wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego, należy uznać za niedopuszczalną, bowiem odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności, powiązany byłby z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego, a więc z dążeniem do uzyskania prejudykatu. Z uzasadnienia uchwały wynika również, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia tej skargi aktualny, nie zaś historyczny, z tego względu, że zasadniczym celem skargi na bezczynność jest usunięcie stanu bezczynności.
NSA podkreślił również, że pogląd o dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność, w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi, jest nieprawidłowy z tego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej, tj. stanu bezczynności.
Zaprezentowany w przywołanej wyżej uchwale pogląd w odniesieniu do skargi na bezczynność organu administracji, gdy skarga została wniesiona w chwili ustania bezczynności organu, pozostaje aktualny także wobec skargi wniesionej na przewlekłe prowadzenie postępowania przez ten organ, gdy skarga ta została wniesiona po zakończeniu postępowania, którego dotyczy, co potwierdza uchwała NSA z 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 (ONSAiWSA 2022/3/34). W uchwale tej wskazano, że normatywna tożsamość reguł zaskarżania bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego uprawnia do uznania uchwały w sprawie II OPS 5/19 jako adekwatnej także przy dokonywaniu oceny istnienia przedmiotu zaskarżenia w sprawie dotyczącej przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. W uchwale z 7 marca 2022 r. NSA stwierdził, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż wskazane w pkt 1-5a) jej wniesienie jest niedopuszczalne.
Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 P.p.s.a.).
W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Przeszkodę do merytorycznego rozpoznania skargi Strony stanowi bowiem okoliczność wniesienia jej w dniu (20 lipca 2022 r.), w którym Organ nie prowadził już postępowania, albowiem wcześniej (2 maja 2022 r.) Kolegium wydało decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 21 października 2021 r. odmawiającą Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a., odrzucił skargę.