Uzasadnienie
Ł. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę – datowaną na dzień 8 października 2020 r. - na bezczynność A.(dalej jako "organ") w udostępnieniu informacji publicznej wskazanej we wniosku z dnia 17 września 2020 r., domagając się zobowiązania organu do rozpoznania tego wniosku oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 20 lipca 2020 r. skarżący zwrócił się za pomocą środków komunikacji elektronicznej (wiadomości e-mail) na adres e-mail: [..] wskazany na stronie internetowej organu o przekazanie w trybie dostępu do informacji publicznej na adres poczty elektronicznej o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1.Ile odstrzałów redukcyjnych zostało zorganizowanych na przestrzeni ostatnich 5 lat i jaka zwierzyna została odstrzelona?
- 2. Czy w przeciągu ostatnich 5 lat dokonana była przez któregokolwiek członka koła na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt "czynność bezzwłocznego uśmiercenia zwierzęcia", jeżeli tak, to ile takich czynności zostało dokonanych i na jakich zwierzętach?
- 3. W przeciągu ostatnich 5 lat ile zdarzeń drogowych na terenie okręgu łowieckiego, z którego korzysta koło zostało zgłoszonych, jakie kwoty odszkodowań zostały wypłacone?
- 4. Jakie dokładnie były straty w zwierzynie łownej z tytułu zgłoszonych kolizji z pojazdami mechanicznymi?
- 5. Proszę podać miejsca kolizji ze zwierzyną łowną wraz z datami tych zdarzeń, które pozostają w wiadomości koła łowieckiego.
- 6. W jaki sposób koło organizuje gospodarkę łowiecką na terenie dzierżawionego koła łowieckiego?
- 7. Jakie przychody w ciągu 5 lat uzyskało A. tytułem prowadzenia gospodarki łowieckiej w rozbiciu na poszczególne lata?
- 8. Jakie wydatki poniosło A. tytułem realizacji swoich zadań w rozbiciu na poszczególne lata?
- 9. Czy członkowie koła w ciągu 5 lat otrzymali jakiekolwiek gratyfikacje finansowe ze środków, którymi dysponuje koło, jeżeli tak, to w jakiej wysokości i kiedy?
- 10. Jakie subwencje, dotacje, pożyczki umarzalne bądź inne bezzwrotne środki koło otrzymało w ostatnich 5 latach z pieniędzy publicznych?
W skardze datowanej 8 października 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność A. pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Podniesiono, że nieodebranie czy też nieodczytanie przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku nie może obciążać wnioskodawcy, wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dostateczny dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana. Wskazano też, że wnioskodawca nie został powiadomiony w ustawowo określonym terminie zarówno o powodach opóźnienia, terminie w jakim organ udostępni informację, jak również o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o stwierdzenie, że bezczynność nie wystąpiła z rażącym naruszeniem prawa oraz o odstąpienie od zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego. Organ wskazał, że wniosek o udostępnienie informacji wpłynął na prywatny adres mailowy Sekretarza A., który wniosku nie odczytał i nie przekazał jego treści pozostałym członkom Zarządu w terminie umożliwiającym udzielenie odpowiedzi stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy. Był to bowiem pierwszy wniosek złożony do A. i to drogą mailową, a Sekretarz A. pełni swą funkcję społecznie i dotychczasowe zdarzenia nie wymuszały na żadnym z członków Zarządu codziennego sprawdzania poczty internetowej. Nie zmienia to faktu, że skarżący złożył wniosek na adres mailowy wskazany na stronie internetowej. A. nie ma rozbudowanej służby administracyjnej i jest dobrowolnym stowarzyszeniem osób fizycznych. Wskazano też, że odpowiedź na wniosek wysłano do skarżącego za pismem z dnia 27 października 2020 r., którego odpis wraz z dowodem nadania listem poleconym załączono do odpowiedzi na skargę.
W odpowiedzi na wniosek skarżącego organ w piśmie z 27 października 2020 r. skierowanym do skarżącego wskazał:
"W związku z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, złożonym drogą mailową 17 września 2020 roku informuję co następuje:
- 1. A. nie organizowało odstrzałów redukcyjnych w ostatnich 5 latach.
- 2. W przeciągu ostatnich 5 lat żaden z członków A. nie dokonywał "czynności bezzwłocznego uśmiercenia zwierzęcia".
- 3. W przeciągu ostatnich 5 lat do naszego A. nie były zgłaszane zdarzenia drogowe i roszczenia odszkodowawcze z tytułu tych zdarzeń.
- 4. Nie było zgłoszonych do A. kolizji pojazdów mechanicznych z udziałem zwierzyny łownej, stąd nie mamy danych o stratach z tego tytułu w zwierzynie łownej.
- 5. Nie posiadamy wiadomości o kolizjach drogowych z udziałem zwierzyny łownej, ani o miejscach i datach tych zdarzeń.
- 6. A. organizuje gospodarkę łowiecką na terenie dzierżawionych dwóch obwodów poprzez hodowlę (np. zakup 300 bażantów i introdukowanie ich w łowiskach w 2015 roku) i pozyskiwanie zwierzyny oraz działania na rzecz jej ochrony poprzez regulowanie populacji zwierząt łownych, czyli zgodnie z Ustawą o prawie łowieckim i Statutem PZŁ.
- 7. Przychody A. w ciągu ostatnich 5 lat z tytułu realizacji zadań przedstawiają się następująco (rok gospodarczy rozpoczyna się 1 kwietnia i kończy 31 marca następnego roku): a) 2015-2016: 124.227,00 zł b) 2016-2017: 172.201,00 zł c) 2017-2018: 109.988,00 zł d) 2018-2019: 119.211,00 zł 6) 2019-2020: 167.695,00 zł.
- 8. Wydatki A. w ciągu ostatnich 5 lat z tytułu realizacji zadań przedstawiają się następująco; a) 2015-2016: 134.351,00 zł b) 2016-2017: 96.180,00 zł c) 2017-2018: 106.984,00 zł d) 2018-2019: 89.175,00 zł e) 2019-2020: 173.410,00 zł.
- 9. Członkowie A. w ciągu ostatnich 5 lat otrzymywali gratyfikacje finansowe w wysokości 20% wartości zwierzyny pozyskanej i oddanej do skupu. Wysokości poszczególnych gratyfikacji nie jesteśmy w stanie w chwili obecnej odtworzyć.
- 10. A. otrzymuje dopłaty rolnicze do gruntów rolnych dzierżawionych od Nadleśnictwa S. W piśmie procesowym organ poinformował, że na prywatny adres e-mail sekretarza A. wpłynęło pismo o udostępnienie informacji publicznej, które zostało skasowane w przekonaniu, że to spam. W związku z tym organ nie posiada tej korespondencji. Jedyna korespondencja jak wpłynęła do A. to skarga do Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność organu, złożona przez pełnomocnika skarżącego.
Skarżący w piśmie z 23 listopada 2020 r. wskazał, że wobec otrzymania odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej modyfikuje żądanie skargi i wnosi o umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ponieważ odpowiedź na wniosek została wystosowana po ustawowym terminie, a także po złożeniu przez skarżącego skargi na bezczynność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a.") w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana w oparciu o kryterium legalności, obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność. Pojęcie bezczynności wiąże się z sytuacją, gdy organ będąc właściwym i zobowiązanym do załatwienia sprawy, nie czyni tego w terminie określonym przepisami prawa.
W kontrolowanej sprawie skarżący domagał się udostępnienia informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j Dz. U. z 2019 r., poz. 1429, dalej jako "u.d.i.p."). Ustawa ta reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej. W sprawie nie wzbudziło ani sporu między stronami, ani wątpliwości sądu, że A. jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Do udostępniania informacji publicznej, w myśl art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., obowiązane są bowiem władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1683 ze zm.) Polski Związek Łowiecki jest zrzeszeniem osób fizycznych i prawnych, które prowadzą gospodarkę łowiecką poprzez hodowlę i pozyskiwanie zwierzyny oraz działają na rzecz jej ochrony poprzez regulacje liczebności populacji zwierząt łownych. Łowiectwo zaś, jako element ochrony środowiska przyrodniczego, w rozumieniu powołanej ustawy oznacza ochronę zwierząt łownych (zwierzyny) i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej (art. 1 tej ustawy). Zwierzęta łowne w stanie wolnym, jako dobro ogólnonarodowe, stanowią własność Skarbu Państwa (art. 2 przedmiotowej ustawy).
Zatem, w świetle przepisów ustawy Prawo łowieckie, Polski Związek Łowiecki wykonuje m. in. zadania administracji państwowej związane z wyrażonym w art. 5 oraz art. 74 ust. 2 Konstytucji obowiązkiem ochrony środowiska naturalnego (porównaj: motywy uzasadnienia do wyroku TK z 6 listopada 2012 r., sygn. K 21/11, opubl. OTK-A 2012/10/119). Zadania te wykonują także koła łowieckie jako podstawowe ogniwo organizacyjne w Polskim Związku Łowieckim w realizacji celów i zadań łowiectwa. Stanowi o tym przepis art. 33 ust. 1 ustawy Prawo łowieckie. Przy czym, koła łowieckie posiadają osobowość prawną, którą nabywają w momencie nabycia członkostwa w Polskim Związku Łowieckim. Podmioty te prowadzą swoją działalność na podstawie ustawy Prawo łowieckie, statutu oraz uchwał organów Polskiego Związku Łowieckiego i koła łowieckiego.
Dalej wskazać należy, że podstawowym podmiotem wydzierżawiającym obwody łowieckie jest koło łowieckie. Zgodnie bowiem z art. 28 ustawy Prawo łowieckie obwody łowieckie wydzierżawia się kołom łowieckim Polskiego Związku Łowieckiego, a mogą one być wydzierżawione innym podmiotom niż koła łowieckie tylko wtedy, gdy żadne koło łowieckie nie jest zainteresowane ich dzierżawieniem i tylko do czasu złożenia oferty przez koło łowieckie (art. 28 ust. 1a powołanej ustawy). Zatem na dzierżawionym przez siebie obwodzie koło ma obowiązek realizacji celów i zadań łowiectwa, tj. prowadzenia gospodarki łowieckiej (art. 8 ust. 1 ustawy Prawo łowieckie) rozumianej jako element ochrony środowiska przyrodniczego, obejmującego ochronę zwierząt łownych, gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej.
Nadto wskazać należy, że koła łowieckie współpracują z jednostkami organizacyjnymi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, gdyż obowiązane roczne plany łowieckie sporządzane przez koła – dzierżawców, po zasięgnięciu opinii wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) podlegają zatwierdzeniu przez nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. Kwestia zaliczenia kół łowieckich do grona podmiotów objętych regulacją art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. była nadto przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 28 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1155/13, stwierdził, że koła łowieckie są "innymi podmiotami wykonującymi zadania publiczne" w rozumieniu powyższej normy. Wykonują one bowiem zadania administracji państwowej związane z łowiectwem w rozumieniu art. 1 ustawy Prawo łowieckie.
Powyższe nie oznacza niewątpliwie, że każda informacja i każdy dokument, jakimi dysponuje koło łowieckie ma walor informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. W tym zakresie należy każdorazowo dokonywać oceny żądanej informacji przez pryzmat uregulowań u.d.i.p. Oceniając zaś aspekt przedmiotowy sprawy wskazać należy, że pojęcie informacji publicznej ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.p. W ich świetle informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 u.d.i.p.
Wobec wpływu wniosku o udostępnienie informacji publicznej do podmiotu, na którym ciąży obowiązek jego rozpatrzenia stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy A., do którego skierowano taki wniosek winno było podjąć działania prawem przewidziane w celu jego załatwienia. Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia.
Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują. Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami u.d.i.p. polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem, niejasnej, czy niewiarygodnej, oraz gdy odmawia jej udzielenia w nieprzewidzianej do tej czynności formie, ponadto nie informuje strony o tym, że nie posiada wnioskowanej informacji.
W niniejszej sprawie, jak przyznał to podmiot zobowiązany, w ustawowym terminie nie podjął, w reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, przepisanego regulacjami u.d.i.p. działania. Pozostawał zatem wobec tego wniosku w bezczynności i bezczynność ta trwała również w momencie wniesienia skargi do sądu. Konstatacja powyższa nie jest przedmiotem sporu, tym bardziej, że w piśmie z 27 października 2020 r. Koło udzieliło odpowiedzi na wniosek skarżącego, udostępniając żądane informacje i – w następstwie tej odpowiedzi – skarżący w piśmie z 23 listopada 2020 r. wniósł o umorzenie postepowania ze względu na jego bezprzedmiotowość. Sytuacja procesowa w niniejszej sprawie ukształtowała się więc w ten sposób, że po wniesieniu skargi na bezczynność organu udostępnił on wnioskowaną informację. Pismo organu z 27 października 2020 r., stanowiące uzupełnienie odpowiedzi na wniosek skarżącego, dotarło do niego bez wątpienia po wniesieniu skargi, datowanej 8 października 2020 r.
Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącego w przewidzianej przepisami u.d.i.p. formie - udostępnił wnioskowaną informację, w sposób, który zaakceptował skarżący, wnosząc o umorzenie postępowania co do zobowiązania organu - postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności.
Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udostępnienia informacji przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z 17 września 2020 r. (pkt 1 sentencji).
Udostępnienie informacji publicznej po wniesieniu skargi na bezczynność organu w tym przedmiocie, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalnia sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego rodzaju skargi. W związku z powyższym sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł w punkcie drugim sentencji, że organ dopuścił się bezczynności, gdyż jego pismo z 27 października 2020 r., stanowiące odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji, a zarazem go załatwiające, podjęte zostało niewątpliwie z uchybieniem ustawowego terminu jej udostępnienia, a zarazem – po wniesieniu skargi do sądu.
W konsekwencji doszło do przekroczenia czternastodniowego terminu na załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Jednocześnie sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, www.nsa.gov.pl). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. "Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne" - takie stanowisko, akceptowane w pełni przez sąd, wyrażono w doktrynie (B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812).
Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, że nieudostępnienia w terminie wnioskowanej informacji nie można oceniać jako przejawu złej woli organu, ale dokonania błędnej wykładni przepisów u.d.i.p. i braku właściwej organizacji pracy osób reprezentujących Koło. Ponadto zauważyć należy, że organ udzielił pozytywnej odpowiedzi na wniosek skarżącego krótko po przekazaniu mu przez sąd skargi na bezczynność wraz z wezwaniem o sporządzenie odpowiedzi na nią i przesłanie akt sprawy. W ocenie sądu, opóźnienie w rozpoznaniu wniosku nie nosiło zatem cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych przez u.d.i.p.
Ponadto przekroczenie terminu do udzielenia odpowiedzi nie było rażąco nadmierne, a skarżący nie powołuje się na okoliczności wskazujące na naruszenie jego interesu poprzez brak uzyskania w ustawowym terminie odpowiedzi na jego żądanie udostępnienia informacji publicznej, co więcej – sam wniósł o umorzenie postępowania co do zobowiązania organu.
Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. sąd zasądził na rzecz skarżącego Ł. G. od A. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na powyższe koszty składa się uiszczony w sprawie wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz koszt wynagrodzenia adwokackiego – 480 zł i zwrot opłaty od pełnomocnictwa – 17 zł.
Skarga została rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.