Uzasadnienie
Pismem z dnia 6 lipca 2026 r. V. P.S.A. w L. (dalej: "skarżąca"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność Prezydenta Miasta Z. (dalej: "organ") w przedmiocie prawidłowego utrzymania kanalizacji deszczowej.
Skarżąca zarzuciła organowi bezczynność w sprawie braku podjęcia działań mających na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania sieci kanalizacji deszczowej w rejonie nieruchomości należącej do skarżącej. Wskazała na naruszenie przez organ:
- - art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków poprzez zaniechanie realizacji ustawowego obowiązku gminy w zakresie utrzymania sieci kanalizacyjnej;
- - art. 5 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez zaniechanie utrzymania w należytym stanie urządzeń sanitarnych gminy, co prowadzi do zanieczyszczenia nieruchomości skarżącej.
Skarżąca wskazała, że przedmiotem jej skargi nie jest bezczynność proceduralna w rozumieniu k.p.a., a bezczynność materialna, polegająca na zaniechaniu wykonania przez organ obowiązku nakazanego wprost przepisami prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym oraz przepisami ustaw szczegółowych o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i utrzymaniu czystości w gminach. Podstawę materialną skargi stanowi art. 101a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Organ narusza interes prawny skarżącej polegający na prawie do niezakłóconego korzystania z nieruchomości oraz ochronie mienia przed zalaniem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie w całości na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") z uwagi na brak kognicji sądu administracyjnego do rozstrzygania sporów o charakterze eksploatacyjnym i cywilnoprawnym, dotyczącym przyłączy deszczowych bądź o odrzucenie skargi w całości na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. jako niedopuszczalnej z innych przyczyn, z uwagi na fakt, że przed Prezydentem Miasta Z. nie toczy się i nigdy nie toczyło się żadne formalne postępowanie administracyjne, w którym organ mógłby pozostawać w bezczynności. Z ostrożności procesowej, organ wniósł o oddalenie skargi jako całkowicie bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu.
Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia.
Zgodnie z art. 1 p.p.s.a. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych określają przepisy art. 3 § 2, 2a i 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a.
Kognicja sądu administracyjnego w zakresie bezczynności i przewlekłości organów administracji publicznej wynika z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Chodzi tu o bezczynność lub przewlekłość organu w sprawach dotyczących wydania decyzji administracyjnej, postanowienia wydawanego w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty, postanowienia wydawanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, czy też pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanej w indywidualnych sprawach, opinii zabezpieczających i odmowy ich wydania.
Ponadto chodzi o bezczynność lub przewlekłość organu w sprawach dotyczących innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. kontrola sądu administracyjnego obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przepis ten stanowi podstawę do złożenia skargi na bezczynność lub przewlekłość w wydaniu tych aktów i czynności, które choć nie mieszczą się w katalogu określonym w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. ale mają charakter aktów lub czynności, na podstawie których strona otrzymuje prawo lub na stronę zostaje nałożony obowiązek.
Ponadto odrębna, wobec ww. przypadków, kompetencja sądu administracyjnego do kontroli bezczynności organów, wynika z art. 101a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 662 z późn. zm.; dalej "u.s.g."). Przepis ten formułuje podstawę prawną skargi na bezczynność organów gminy wskazując, że przepisy art. 101 stosuje się odpowiednio, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne narusza prawa osób trzecich.
Skarżąca wskazała właśnie na przepis art. 101a ust. 1 u.s.g. jako podstawę prawną wywiedzionej skargi.
Zgodnie zatem z art. 101a ust. 1 u.s.g. przepisy art. 101 stosuje się odpowiednio, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne narusza prawa osób trzecich. Jak wynika z art. 101a ust. 2 u.s.g., w przypadkach, o których mowa w ust. 1, sąd administracyjny może nakazać organowi nadzoru wykonanie niezbędnych czynności na rzecz skarżącego, na koszt i ryzyko gminy. Na gruncie art. 101a ust. 1 u.s.g. chodzi o niewykonywanie przez organ gminy czynności nakazanych prawem, czyli o sytuacje, gdy organ gminy nie podejmuje nakazanej prawem czynności w ogóle albo gdy dochodzi do zaniechania jej wykonywania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2013 r., II OSK 1591/13).
W zakres czynności, o jakich mowa w art. 101a ust. 1 u.s.g., wchodzić będą czynności podejmowane w różnych formach, przy czym ze względu na odesłanie do art. 101 u.s.g. powinny to być czynność z zakresu administracji publicznej. W przypadku czynności faktycznych - skoro chodzi o czynności nakazane prawem i zakresu administracji publicznej - będą tą w zasadzie czynności materialno-techniczne. Jak słusznie wskazuje się w doktrynie, w przepisach prawa powinny być wskazane termin wykonania czynności albo okoliczność (przesłanka), z którą wiąże się obowiązek jej wykonania. W przeciwnym razie trudno byłoby przyjąć zaistnienie stanu bezczynności.
Przypomnieć bowiem należy, że bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2018 r., I OSK 1987/2018).
Zaskarżona w sprawie bezczynność dotyczy zapewnienia przez organ gminy prawidłowego funkcjonowania sieci kanalizacji deszczowej w rejonie nieruchomości należącej do skarżącej. Zapewnienie prawidłowego funkcjonowania sieci kanalizacji deszczowej jest czynnością faktyczną, a nie materialno-techniczną, i wywołuje jedynie skutki faktyczne. Zatem nie stanowi czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żaden przepis prawa nie wskazuje terminu wykonania tej czynności ani nie konkretyzuje przesłanek jej wykonania. Innymi słowy przepisy prawa materialnego nie statuują takiego uprawnienia skarżącej, które by polegało na żądaniu podjęcia przez organ w trybie administracyjnym czynności zmierzających do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania sieci kanalizacji deszczowej ani też uprawnienia wyegzekwowania od organu realizacji ww. obowiązku.
Jednocześnie w zakresie objętym treścią skargi skarżąca nie może skutecznie domagać się wydania decyzji administracyjnej, postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty, postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, podobnie jak również żadnego z aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt od 4 do 7 p.p.s.a. Brak jest też przepisów szczególnych, dopuszczających kontrolę sądów administracyjnych w sprawie objętej skargą.
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie odnosi się w istocie do zaniedbań i nienależytego wykonywania zadań przez właściwy organ, a więc nosi w istocie cechy skargi powszechnej uregulowanej w dziale VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże ocena prawidłowości prowadzenia postępowania skargowego w trybie przepisów działu VIII K.p.a. nie podlega kognicji sądów administracyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2024 r., II GSK 2082/23).
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz art. 58 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w postanowieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.