Uzasadnienie
S. K., na druku urzędowego formularza zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 20 września 2013 r. referendarz sądowy oddalił ów wniosek, a skarżący skorzystał z uprawnienia do zaskarżenia tego rozstrzygnięcia i w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Tym samym, zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) postanowienie referendarza sądowego utraciło moc. W sprzeciwie skarżący podniósł, że nie zgadza się ze wskazanym wyżej orzeczeniem i wbrew temu co w nim napisano, dostarczył wszystkie dokumenty pozwalające stwierdzić, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Żądanie nadesłania tzw. dokumentów źródłowych skarżący uznał za obraźliwe, poniżające i pozbawiające czci jego rodzinę oraz podniósł, że narusza ono art. 47 i 51 Konstytucji RP.
Na zarządzenie Sędziego, pismem z dnia 15 października 2013 r. S. K. został zobowiązany do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- - przedłożenie kopii rachunków (faktur) za media, tj. opłat za energię elektryczną dla budynku mieszkalnego oraz lokalu znajdującego się w posiadaniu strony, opłat za wodę dla obydwu tych nieruchomości, opłat za usługi telekomunikacyjne, opłat z tytułu czynszu za lokal mieszkalny bądź też opłat związanych z funduszem remontowym,
- - jednoznaczne wskazanie źródła utrzymania, gdyż z treści formularza wynikało, że ani skarżący ani też jego małżonka lub inny członek najbliższej rodziny nie uzyskują dochodu ze stosunku pracy ani też z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej lub artystycznej. O ile źródłem dochodu jest sprzedaż składników majątku fakt ten należało udokumentować za pomocą kopii stosownych umów,
- - wskazanie, czy skarżący jako osoba bezrobotna, pozbawiona źródeł dochodów korzysta z jakiejkolwiek formy wsparcia ze środków pomocy społecznej – w razie odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać kopie decyzji orzekających o przyznaniu tej pomocy.
W odpowiedzi S. K. przysłał pismo, zatytułowane "skarga", kierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym działaniom podejmowanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zarzucił naruszenie praw i godności człowieka oraz obrazę przepisów Konstytucji RP (art. 45 i 51), żądając wydania orzeczenia w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Prawo pomocy stanowi przywilej dla osób, których sytuacja materialna wyklucza samodzielne poniesienie kosztów w postępowaniu sądowym. W tego rodzaju przypadkach możliwe jest albo zwolnienie ich od kosztów sądowych (w całości lub w części) lub ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 3 P.p.s.a.) albo też zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Przesłanką uzasadniającą uwzględnienie wniosku strony w zakresie całkowitym, o co wnosił skarżący jest brak środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Analizując z tego punktu widzenia stan majątkowy wnioskodawcy nie można stwierdzić, że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Informacje zgromadzone w toku postępowania pozwoliły ustalić, że S. K. jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 2400 m2 zabudowanej domem o pow. 200 m2 a także właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 100 m2. Skarżący zadeklarował, że żaden z członków jego rodziny nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, wskazał również, że nie posiada żadnych innych składników majątku, nie uzyskuje także wsparcia od osób trzecich.
Wskazane wyżej informacje były zbyt ogólnikowe i skąpe, aby z całym przekonaniem można było stwierdzić, że sytuacja materialna S. K. uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak już wyżej wspomniano, prawo pomocy stanowi przywilej dla tych osób, które wykażą, że nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Kluczowe znaczenie ma w tej kwestii przekonanie sądu lub referendarza sądowego o zasadności wniosku, co można uzyskać przede wszystkim za pomocą wszechstronnego i wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji materialnej. Ocena takiego wniosku opiera się na znajomości realiów społeczno – gospodarczych odniesionych do konkretnej sytuacji, przedstawionej przez wnioskodawcę. W razie powstania jakichkolwiek zastrzeżeń lub niejasności w tym zakresie możliwe jest dodatkowe wezwanie osoby występującej z wnioskiem o przesłanie tzw. dokumentów źródłowych celem potwierdzenia okoliczności wskazanych we wniosku lub rozwiania powstałych wątpliwości.
Wezwanie o dodatkowe dokumenty nie może być traktowane jako swoista "szykana" względem strony, gdyż w istocie ma na celu wszechstronne i obiektywne zapoznanie się ze stanem faktycznym, a w konsekwencji równe traktowanie podmiotów ubiegających się o przyznanie prawa pomocy. Wbrew stanowisku skarżącego oczekiwanie od strony nadesłania tych dokumentów nie stanowi naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, albowiem to właśnie ten przepis nakłada na sąd obowiązek zachowania niezależności, bezstronności i niezawisłości. Stąd też dążenie Sądu lub jego funkcjonariuszy (referendarzy sądowych) do uzyskania jak najpełniejszego obrazu sytuacji materialnej strony służy właśnie zapewnieniu prawidłowego przestrzegania prawa do sądu dla każdego obywatela.
Również zarzut naruszenia art. 51 Konstytucji RP jest chybiony, gdyż przepis ten obliguje do ujawniania informacji dotyczących konkretnej osoby wyłącznie w oparciu o przepisy rangi ustawowej. Przypomnieć wobec tego trzeba, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w art. 255 wyraźnie wskazano, że w razie wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony, jej możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego to strona jest obowiązana, na wezwanie, złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie na temat stanu majątkowego skarżącego wiadomo jedynie tyle, że jest on właścicielem budynku mieszkalnego o pow. 200 m2 oraz lokalu mieszkalnego o pow. 100 m2. Skarżący konsekwentnie uchyla się od odpowiedzi na pytanie o źródła dochodu, traktując je jako bezprawną ingerencję w naruszającą jego godność. Tymczasem, jak już wyżej wskazano, z punktu widzenia doświadczenia życiowego nie sposób uznać, że ktokolwiek jest w stanie utrzymać dwie, duże nieruchomości, nie uzyskując żadnych dochodów. W sprzeciwie S. K. podkreślił zresztą, że obecny stan posiadania nie generuje dochodów a tylko koszty, co tym bardziej zasadnym czyni pytanie o źródła, z których czerpane są środki na utrzymanie rodziny oraz majątku zwłaszcza, że wnioskodawca pomimo braku jakichkolwiek dochodów nie jest również beneficjentem świadczeń pomocy społecznej.
Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.