Uzasadnienie
Dnia 15 listopada 2022 r. P. G. (skarżący) złożył do Prezydenta Miasta R. wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Z uwagi na okoliczność, iż został on złożony jako kolejny wniosek o wypłatę tego dodatku na ten sam adres zamieszkania, pismem z dnia 27 stycznia 2023 r., doręczonym dnia 16 lutego 2023 r. poinformowano skarżącego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 2 ust. 3a i 3b ustawy z 5 sierpnia 2022r. o dodatku węglowym, (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 141- dalej "u.d.w."). Zgodnie z art. 2 ust. 3a u.d.w. w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem.
Natomiast art. 2 ust. 3b u.d.w. stanowi, że w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mającego ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Organ I instancji wyjaśnił, że właściciel lokalu nie prowadził do dnia 30 listopada 2022 r. formalnego postępowania dotyczącego ustalenia odrębnego adresu
Pismem z dnia 10 lutego 2023 r. skarżący złożył ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Organ ten, postanowieniem z dnia 23 lutego 2023 r. uznał to ponaglenie za nieuzasadnione.
Skargę na bezczynność organu I instancji złożył skarżący Przedstawił w niej przebieg postępowania. W argumentacji wskazał, że art. 2 ust. 3c u.d.w. nie stanowi, by wymagane było wszczęcie procedury o wydzielenie odrębnego lokalu. Zaistnienie okoliczności niewydzielenia adresu do 30 listopada 2022 r. powoduje jedynie, że dodatek węglowy powinien być przyznany decyzją administracyjną. Podniósł, że organ I instancji powinien był przeprowadzić wywiad środowiskowy i na tej podstawie wydać odpowiednią decyzję.
Odpowiadając na skargę organ I instancji, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł o jej oddalenie oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wskazał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające skargę na bezczynność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Zdaniem organu nie zachodzi również żadna przesłanka, która miałaby uzasadniać zobowiązanie do wydania w przedmiotowej sprawie decyzji administracyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259- dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 2b p.p.s.a. wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest jej poprzedzenie ponagleniem skierowanym do właściwego organu.
Z kolei zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:
- 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność),
- 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).
Ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie, do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 3 k.p.a.). W niniejszej sprawie wymóg złożenia ponaglenia do właściwego organu został spełniony.
Zgodnie z brzmieniem art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności,
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa,
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
W sprawach o przedmiocie objętym skargą uwzględnienia wymaga zasada szybkości postępowania, zawarta w treści art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.).
Na wstępie wskazać należało, że w związku z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, złożonym przez skarżącego z dnia 15 listopada 2022 r. organ I instancji ustalił, że na adres wskazany przez stronę, został już złożony wniosek o wypłatę dodatku węglowego przez innego wnioskodawcę, który uczynił to jako pierwszy, a wobec powyższego pismem z dnia 27 stycznia 2023 r. przedmiotowy wniosek skarżącego został przez organ I pozostawiony bez rozpatrzenia Nastąpiło to zgodnie z art. 2 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141- dalej "u.d.w."). Pierwszy ze wspomnianych przepisów stanowi, że "w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem". Drugi zaś wskazuje wyraźnie, że "w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania".
Od powyższej reguły, dotyczącej pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wypłatę dodatku węglowego, został wprowadzony wyjątek w art. 2 ust. 3c u.d.w., według którego, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Należy mieć świadomość, że nowelizacja ustawy o dodatku węglowym dokonana na podstawie ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (nowela ta weszła w życie 3 listopada 2022 r.) wprowadziła możliwość uzyskania dodatku węglowego przez kilka gospodarstw domowych, zamieszkujących pod jednym adresem, jeżeli do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach.
Zastosowanie powyższego wyjątkowego unormowania i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego - jak stanowi art. 2 ust. 3d u.d.w. - jest możliwe tylko wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania.
Z uwagi na treść przytoczonych przepisów, obligatoryjne było zatem ustalenie przez organ I instancji, czy w sprawie zaistniały okoliczności, będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b u.d.w.
Stwierdzenie, czy wystąpiła wyżej wymieniona przesłanka zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b u.d.w., wymagało zwrócenia się do skarżącego o wykazanie, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu dla lokalu zajmowanego przez niego.
Z akt administracyjnych, wynika, że na adres wskazany przez skarżącego został złożony wcześniej wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Organ I instancji ustalił, że właściciel lokalu nie prowadził do dnia 30 listopada 2022 r. formalnego postępowania dotyczącego ustalenia odrębnego adresu.
W ponagleniu z dnia 10 lutego 2023 r. skarżący oświadczył, że chociaż nie ma ustalonego odrębnego adresu to na przedmiotowej nieruchomości są dwa odrębne gospodarstwa domowe, z odrębnymi wejściami. Do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla wnioskodawcy. Oświadczenia o wskazanej treści skarżący złożył przed doręczeniem mu pisma z dnia 27 stycznia 2023 r. o pozostawieniu jego wniosku bez rozpatrzenia
Zdaniem Sądu organ I instancji przedwcześnie pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania.. Organ I instancji zobowiązany był wezwać skarżącego o wykazanie, czy jego gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. Wezwanie winno zawierać pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania w wyznaczonym terminie, wniosek zostanie pozostawiony bez rozpoznania - na podstawie art. 2 ust. 3b u.d.w.
W razie, gdy nie zostanie wykazane zaistnienie warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w., organ pozostawia wniosek bez rozpoznania, gdyż dodatek węglowy - co do zasady - jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy z danego adresu miejsca zamieszkania.
Poza stwierdzeniem, czy zaistniała powyższa przesłanka dotycząca niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu, organ - jak stanowi art. 2 ust. 3d u.d.w. - jest zobowiązany do ustalenia, w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego - czy zaistniała okoliczność zamieszkiwania pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywania przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Natomiast z akt administracyjnych nie wynika, że został przeprowadzony wywiad środowiskowy w zakresie kwestii wskazanych w art. 2 ust. 3d u.d.w. W przepisie tym jest mowa o "zamieszkiwaniu pod jednym adresem w odrębnych lokalach", a więc skoro ustawodawca nie posłużył się pojęciem odrębnej własności lokali, to przez odrębność lokali należy rozumieć odrębność w sensie funkcjonalnym. Takich ustaleń organ I instancji nie dokonał.
Biorąc pod uwagę powyższe Sądu uznał, że Prezydent Miasta R. był w sprawie bezczynny. Nie podjął działań, które mogłyby skutecznie doprowadzić do rozpatrzenia wniosku strony z dnia 15 listopada 2022 r. Jednocześnie skład orzekający doszedł do wniosku, iż nie można uznać, iż bezczynność organu nosiła znamiona rażącego naruszenia prawa. W zakresie tej oceny podkreślenia wymaga, że - zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa - naruszenie kwalifikowane jako rażące musi mieć pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Opisane działania organu, w tym treść pism tego organu uzasadniają ocenę, że sposób jego postępowania był konsekwencją nieprawidłowej wykładni cytowanych przepisów ustawy o dodatku węglowym. Dodatkowo wskazać przy tym, że od miesiąca sierpnia do miesiąca listopada 2022 r. następowały znaczące zmiany w obowiązującym prawie.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a oraz § 2 p.p.s.a. orzeczono jak sentencji