Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 23 listopada 2022 r. (data złożenia pisma w organie) B. S. wystąpiła do Prezydenta Miasta K. o przyznanie dodatku węglowego. Pismem z dnia 13 grudnia 2022 r. organ zobowiązał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku w części dotyczącej składu gospodarstwa domowego. Wskazano, że prowadzenie wieloosobowego gospodarstwa domowego wiąże się ze wspólnym zamieszkiwaniem, gospodarowaniem (w tym wspólnym ponoszeniem kosztów opału) oraz pozostawaniem w faktycznym związku (współdziałanie w celu zaspokojenia wspólnych potrzeb życiowych). W przypadku zamieszkiwania w samodzielnych lokalach odrębnych gospodarstw domowych zobowiązano do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, że do dnia 30 listopada 2022 r. została wszczęta procedura w sprawie ustalenia odrębnego adresu na samodzielny lokal zajmowany przez wnioskodawczynię.
Pismem z dnia 9 stycznia 2023 r. strona poinformowała organ, że razem z mężem prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Zajmują piętro w domu wielorodzinnym, którego właścicielem jest ich pełnoletni syn - który posiada własne i odrębne gospodarstwo domowe. Dom jak wiele tego typu jest zbudowany w ten sposób, iż jest wyodrębniona klatka schodowa z której wchodzi się do oddzielnych mieszkań. Nie trwa obecnie postępowanie o ustalenie adresu natomiast zgodnie ze stanem prawnym na dzień złożenia aktualnego wniosku istnieje możliwość wypłaty dodatku węglowego dla każdego gospodarstwa domowego, pomimo iż jest ich więcej pod jednym adresem.
Zawiadomieniem z dnia 18 stycznia 2023 r, Prezydent Miasta K. poinformował stronę o pozostawieniu jej wniosku bez rozpatrzenia. Wyjaśnił, że w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. W przypadku wniosków złożonych w tym samym dniu przez kilka gospodarstw domowych uznaje się, że pierwszym pozostaje wniosek zarejestrowany w systemie teleinformatycznym. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. W drodze postępowania ustalono również, że gospodarstwo domowe wnioskodawcy nie udokumentowało działań formalnych zmierzających do ustalenia odrębnych adresów miejsca zamieszkania do dnia 30 listopada 2022 r. dla odrębnych gospodarstw zamieszkujących w samodzielnych lokalach.
W wyniku ponaglenia złożonego przez wnioskodawczynię sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które jednak postanowieniem z dnia 20 lutego 2023 r. uznało złożone ponaglenie za nieuzasadnione.
Skargę na bezczynność Prezydenta Miasta K. do tutejszego Sądu złożyła wnioskodawczyni. Wnioskuje w niej "o przymuszenie administracyjne MOPSu w K. do podjęcia się merytorycznego rozstrzygnięcia mojego wniosku, od którego to MOPS się uchyla". Podkreśliła, że organ nie przeprowadził z nią wywiadu środowiskowego.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie i przedstawił przebieg postępowania w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 2b p.p.s.a. wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest jej poprzedzenie ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Z kolei zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:
- 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność),
- 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).
Ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie, do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 3 k.p.a.). W niniejszej sprawie wymóg złożenia ponaglenia do właściwego organu został spełniony.
Zgodnie z brzmieniem art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności,
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa,
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
W sprawach o przedmiocie objętym skargą uwzględnienia wymaga zasada szybkości postępowania, zawarta w treści art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.).
W rozstrzyganej sprawie bezsporne jest, że wniosek skarżącej o wypłatę dodatku węglowego z 23 listopada 2022 r. został przez organ administracji pozostawiony bez rozpatrzenia dnia 18 stycznia 2023 r. Nastąpiło to na podstawie art. 2 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141). Pierwszy ze wspomnianych przepisów stanowi, że "w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem". Drugi zaś wskazuje wyraźnie, że "w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania". Taka sytuacja faktyczna miała miejsce również w przypadku skarżącej.
Należy mieć jednak świadomość, że w październiku 2022 r. nastąpiła istotna zmiana w obowiązujących przepisach. Nowelizacja ustawy o dodatku węglowym dokonana na podstawie ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (nowela ta weszła w życie 3 listopada 2022 r.) wprowadziła możliwość uzyskania dodatku węglowego przez kilka gospodarstw domowych, zamieszkujących pod jednym adresem, jeżeli do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach.
W ocenie Sądu wniosek skarżącej winien być rozpatrywany przy uwzględnieniu zmienionych przepisów.
W związku z powyższym organ w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 2 ust. 3c ustawy, według którego w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Jednocześnie nie można tu abstrahować od treści ust. 3d tego artykułu. W jego świetle "w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji".
W ocenie Sądu brak podstaw do przyjęcia, że forma rozstrzygnięcia określona w powyższym przepisie dotyczy wyłącznie decyzji "pozytywnych" dla strony. W ocenie Sądu również odmowa przyznania dodatku węglowego, po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w art. 2 ust. 3c i 3d ustawy, powinna następować w formie decyzji administracyjnej.
Skoro więc, w rozpatrywanej sprawie, organ odmówił skarżącej świadczenia, winien uczynić to w drodze decyzji administracyjnej. Jeśli tego nie uczynił, pozostaje w bezczynności.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a oraz § 2 p.p.s.a. orzeczono jak sentencji.