Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 22 września 2026 r., sygn. akt II SAB/Go 159/26

Uzasadnienie

R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania ponaglenia. W skardze zarzucił organowi naruszenie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm., dalej jako k.p.a.) poprzez nierozpatrzenie ponagleń wniesionych w związku z bezczynnością i przewlekłym prowadzeniem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżący wniósł o:

1. 1) zobowiązanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do niezwłocznego udostępnienia mu, poprzez Oddział ZUS w [...], kompletnych akt postępowania prowadzonego w związku z jego wnioskiem z dnia [...] października 2025 r.;
2. 2) zobowiązanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do niezwłocznego rozpatrzenia ponaglenia z dnia [...] lutego 2026 r. w części dot. wniosków złożonych w pkt. 1, 3, 4 i 6 rzeczonego ponaglenia;
3. 3) ewentualnie zobowiązanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wyciągnięcia konsekwencji służbowych wobec pracownika (lub pracowników) winnego zaniedbań;
4. 4) zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi R. O. wskazał, że [...] października 2025 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego obejmujący jego córkę S. O. Ponieważ do dnia [...] grudnia 2025 r. organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, skarżący udał się do Inspektoratu ZUS w [...]z ustnym wnioskiem o wgląd w akta postępowania. Akt postępowania mu nie udostępniono. Ponieważ do dnia [...] grudnia 2025 r. nie otrzymał żadnej informacji w przedmiocie dostępu do akt postępowania, ponownie udał się Inspektoratu ZUS w [...]i ponownie wystąpił o wgląd w akta postępowania. Ponownie odmówiono mu wglądu w akta postępowania. Przez kolejne dwa miesiące w postępowaniu nie podejmowano żadnych czynności, w związku z czym dnia [...] lutego 2026 r. skarżący złożył ponaglenie. Przez okres kolejnych pięciu tygodni, przedmiotowe ponaglenie nie zostało rozpatrzone i praktycznie niemożliwym było uzyskanie jakiejkolwiek wiarygodnej informacji co w sprawie się dzieje, wobec czego dnia [...] marca 2026 r. skarżący wniósł kolejne ponaglenie, żądając niezwłocznego załatwienia sprawy. Ponaglenie to również pozostało bez rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skargę należało odrzucić.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia czynności nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Oznacza to, że będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, organ pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna w przypadkach, gdy jej przedmiot mieści się w zakresie wskazanym w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (tzn. w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4), jak również w zakresie wskazanym w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., a więc niewydanie aktu lub niepodjęcie czynności określonej w tych przepisach. Skarga na bezczynność organu jest bowiem pochodną skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej. Oznacza to, że skarga na bezczynność przysługuje tylko w tych sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a) oraz w tych sprawach, w których mogą być podejmowane akty lub czynności określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a także wówczas, gdy odrębna ustawa tak stanowi, co wynika z treści art. 3 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II OSK 496/08).

Wniesiona w przedmiotowej sprawie przez R. O. skarga dotyczy bezczynności Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznaniu wniesionych przez skarżącego ponagleń, złożonych w trybie art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność). Ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie;

1. 2) do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (§ 3). Organ rozpatrujący ponaglenie wydaje postanowienie (§ 6).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że postanowienie w przedmiocie rozpatrzenia ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a., to postanowienie zaliczane do grupy aktów administracyjnych, wydawanych w toku postępowania administracyjnego, dotyczących poszczególnych, incydentalnych kwestii wynikających w toku tego postępowania, a nie aktów rozstrzygających o istocie sprawy. Postanowienie to nie kończy postępowania w sprawie, jak również według k.p.a. nie przysługuje na nie zażalenie. Nie jest to więc postanowienie podlegające zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2020 r., sygn. akt II OSK 2447/20, z 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 6/21).

Wobec powyższego należało uznać, że w sprawie bezczynności w przedmiocie rozpoznania ponaglenia skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Skarga bowiem jest dopuszczalna jedynie w przypadkach, w których bezczynność dotyczy spraw, w których wydawane są postanowienia, na które przysługuje zażalenie albo kończące postępowanie, jak również rozstrzygające sprawę co do istoty. Postanowienie dotyczące ponaglenia nie jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro postanowienie wydane trybie art. 37 § 1 k.p.a. nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, to niedopuszczalna jest również skarga na bezczynność w sprawie rozpatrzenia ponaglenia (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 2026 r., sygn. akt III SAB/Po 283/26; postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 28 lipca 2026 r., sygn. akt II SAB/Wr 515/26).).

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn jej wniesienie jest niedopuszczalne, Sąd postanowił jak w sentencji.