Uzasadnienie
M.M. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy (dalej: "organ"), w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego, wnosząc o: 1) stwierdzenie, iż organ dopuścił się przewlekłości w prowadzonym postępowaniu z rażącym naruszeniem prawa;
- 2) zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
- 3) przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
- 4) zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi opisano dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując, że organ nie rozpoznał wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2021 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], uchylającą decyzję z dnia [...] września 2017 r., nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł, na okres od [...].10.2017 r. do [...].09.2018 r.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając że wniosek skarżącej o wznowienie postępowania został rozpoznany, bowiem w dniu [...] maja 2022 r. (a więc przed wniesieniem skargi) wydane zostało postanowienie nr [...], odmawiające wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wskazać, że gminny ośrodek pomocy społecznej jest jednostką organizacyjną gminy utworzoną na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 559 ze zm.). Zgodnie z art. 31 tej ustawy to wójt (burmistrz, prezydent miasta) kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentuje ją na zewnątrz, natomiast kierownik gminnego ośrodka pomocy społecznej działa z upoważnienia organu wykonawczego gminy, w ramach którego m.in. wydaje decyzje administracyjne.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8), bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
Z przepisów art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Bezczynność organu administracji publicznej została zdefiniowana w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, lub przepisach szczególnych, ani w terminie wyznaczonym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, natomiast przewlekłość w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca zwalcza przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w sprawie rozpoznania wniosku z dnia [...] listopada 2021 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], uchylającą decyzję z dnia [...] września 2017 r., nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł, na okres od [...].10.2017 r. do [...].09.2018 r.
Jak wynika z przesłanych sądowi akt sprawy, w dniu [...] maja 2022 r. organ wydał postanowienie nr [...], którym odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...]. Postanowienie to doręczono skarżącej w dniu 19 maja 2022 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że przed wniesieniem skargi (co miało miejsce w dniu 31 maja 2022 r.) organ załatwił wniosek skarżącej z dnia [...] listopada 2021 r. Okoliczność tę przyznała również skarżąca w złożonej skardze (s. 13).
W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 22 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) podjął uchwałę w sprawie II OPS 5/19 (ONSAiWSA 2020/6/79), w której wskazał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano m.in., że skargę na bezczynność, wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego, należy uznać za niedopuszczalną, bowiem odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności, powiązany byłby z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego, a więc z dążeniem do uzyskania prejudykatu. Z uzasadnienia uchwały wynika również, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia tej skargi aktualny, nie zaś historyczny, z tego względu, że zasadniczym celem skargi na bezczynność jest usunięcie stanu bezczynności.
NSA podkreślił również, że pogląd o dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność, w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi, jest nieprawidłowy z tego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej, tj. stanu bezczynności.
Zaprezentowany w przywołanej wyżej uchwale pogląd w odniesieniu do skargi na bezczynność organu administracji, gdy skarga została wniesiona w chwili ustania bezczynności organu, pozostaje aktualny także wobec skargi wniesionej na przewlekłe prowadzenie postępowania przez ten organ, gdy skarga ta została wniesiona po zakończeniu postępowania, którego dotyczy, co potwierdza uchwała NSA z 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 (ONSAiWSA 2022/3/34). W uchwale tej wskazano, że normatywna tożsamość reguł zaskarżania bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego uprawnia do uznania uchwały w sprawie II OPS 5/19 jako adekwatnej także przy dokonywaniu oceny istnienia przedmiotu zaskarżenia w sprawie dotyczącej przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. W uchwale z 7 marca 2022 r. NSA stwierdził, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż wskazane w pkt 1-5a) jej wniesienie jest niedopuszczalne. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.).
W ocenie sądu taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Przeszkodę do merytorycznego rozpoznania skargi strony stanowi bowiem okoliczność wniesienia jej w dniu 31 maja 2022 r., w którym organ nie prowadził już postępowania, albowiem wcześniej w dniu [...] maja 2022 r. wydał postanowienie nr [...], którym odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...].
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę.