Uzasadnienie
W dniu 30 grudnia 2022 r. do Zarządu Dróg Powiatowych w Opatowie wpłynęła skierowana do tut. Sądu skarga J. M. na bezczynność Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w Opatowie w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku z 12 listopada 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej, co stanowi naruszenie:
- 1. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek;
- 2. art. 10 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej ("udip") w zakresie, w jakim przepis ten stanowi o tym, że informacja, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, a podmiot udostępniający informację publiczną ma obowiązek zapewnić możliwość przesłania informacji publicznej.
Skarżący wniósł o: 1) zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z 12 listopada 2022 r. dotyczącego przesłania za pośrednictwem platformy ePUAP informacji o działaniach podjętych i zrealizowanych w okresie od 1 kwietnia 2022 r. w związku z projektami organizacji ruchu na drogach powiatowych opracowanymi przez A. K. na zlecenie organu, elektronicznej wersji dokumentów otrzymanych, wytworzonych i wysłanych w związku z tymi działaniami;
2) zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 udip, który upłynął 28 listopada 2022 r., ani do dnia wniesienia skargi, organ nie udostępnił mu informacji, o które wnioskował.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ponieważ w związku z udzieleniem informacji postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie mógł odczytać wniosku, ponieważ nie był on widoczny na platformie ePUAP w dolnym panelu do odczytu. W bocznym panelu po lewej stronie w "Odebrane" widniał znacznik w kolorze czerwonym wskazujący na nieodczytaną wiadomość. Znacznik ten nie miał potwierdzenia w panelu dolnym w wykazie odebranej poczty. Informatyk odnalazł UPP, ale nie wniosek. W dniu wpływu skargi, tj. 30 grudnia 2022 r. żądana informacja została skarżącemu udzielona. Zdaniem organu, nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność, gdy sprawa została już załatwiona. Na poparcie tego stanowiska organ przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. II OPS 5/19.
W piśmie z 9 lutego 2023 r. skarżący podniósł, że wniosek organu o odrzucenie skargi jest bezpodstawny, ponieważ działania organu były podejmowane już po wniesieniu skargi, a nadto organ udzielił odpowiedzi w dwóch pismach, z których dopiero drugie z 13 stycznia 2023 r. stanowiło pełne załatwienie wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "Ppsa", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4.
W przypadku żądania udzielenia informacji publicznej bezczynność może wystąpić wówczas, gdy informacja wskazana we wniosku o jej udostępnienie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902), dalej "udip", a żądanie jej udzielenia skierowane jest do podmiotu zobowiązanego w myśl przepisów tej ustawy. Nie budzi wątpliwości Sądu, że żądana przez skarżącego informacja jest informacją publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 4 udip, zaś Dyrektor Zarządu Dróg Powiatowych jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 udip. Organ nie kwestionował powyższych okoliczności i – co jest bezsporne – w pismach z 30 grudnia 2022 r. i 13 stycznia 2023 r. udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego. Okoliczność tę potwierdził skarżący w piśmie z 9 lutego 2023 r.
Realizację prawa do udostępnienia informacji publicznej konkretyzuje art. 13 udip, zgodnie z którym udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (ust. 1). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2).
Zestawiając datę złożenia przez skarżącego wniosku o udostępnienie informacji publicznej z 12 listopada 2022 r. z odpowiedzią z dnia 30 grudnia 2022 r. i 13 stycznia 2023 r. uznać trzeba, że organ uchybił terminowi określonemu w art. 13 ust. 1 udip. Tym samym organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu ww. wniosku o udostępnienie informacji publicznej – co trafnie zarzuca skarżący. Za pozbawione uzasadnionych podstaw w tym zakresie należy uznać tłumaczenie organu, że wniosek skarżącego z 12 listopada 2022 r. nie został skierowany do rozpatrzenia z uwagi na brak możliwości odczytania wniosku z tego powodu, że nie był on widoczny na platformie ePUAP w dolnym panelu do odczytu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 19 maja 2017 r., sygn. I OSK 2289/15), prezentowany jest pogląd, podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie, zgodnie z którym do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu – aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. postanowienie NSA z 10 września 2015 r., sygn. I OSK 1968/15; z 3 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1940/15).
Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. I OZ 1414/15; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., sygn. I OSK 2186/14). Ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r., sygn. I OSK 2897/15). Odmienne zapatrywanie sprawiałoby, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą systemu ePUAP lub poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od woli organu.
Godziłoby to w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji), jak też dostępność informacji publicznej (art. 61 ust. 1 Konstytucji RP).
W niniejszej sprawie organ ostatecznie udzielił odpowiedzi na wniosek z 12 listopada 2022 r. Miało to jednak miejsce dopiero po wniesieniu skargi, która została złożona 30 grudnia 2022 r. W tej sytuacji zawarte w skardze żądanie zobowiązania organu do załatwienia tego wniosku stało się bezprzedmiotowe, w związku z czym Sąd orzekł o umorzeniu niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku – na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 Ppsa (pkt I wyroku). W sytuacji bowiem, gdy bezczynność ustała po wniesieniu skargi, a przed wyrokowaniem, postępowanie w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania żądanej czynności podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie powołanego właśnie przepisu.
Nie można zobowiązać organu do określonego działania, które przed dniem orzekania zostało już podjęte. W konsekwencji, brak było podstaw do odrzucenia skargi, o co wnioskował organ. Uchwała NSA, na którą się powołuje (z 22 czerwca 2022 r., sygn. II OPS 5/19) stwierdza, że: "wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". W niniejszej sprawie skarga na bezczynność została wniesiona przed merytorycznym załatwieniem wniosku, a zatem przywoływana uchwała nie ma tu zastosowania.
Umorzenie postępowania sądowego nie zwalnia jednak sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi. Zgodnie z art. 149 § 1a Ppsa sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność o takim charakterze ma miejsce wtedy, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające w jakimkolwiek zakresie winę organu za tę bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych obowiązków, czyli terminów do załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a Ppsa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa.
Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (por. wyrok NSA z 24 maja 2018 r., sygn. II OSK 381/18). Nie budzi wątpliwości Sądu, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia w odniesieniu do wniosku skarżącego z 12 listopada 2022 r., na który organ odpowiedział niezwłocznie po wniesieniu skargi, powołując się przy tym na problemy techniczne leżące po stronie platformy usług elektronicznych. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał w pkt II wyroku, na podstawie art. 149 § 1a Ppsa, że zarzucana bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
O kosztach postępowania, na które składa się uiszczony wpis od skargi (100 zł) orzeczono w pkt III wyroku na podstawie art. 200 i art. 201 § 1 w zw. z art. 205 § 1 Ppsa.