Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 grudnia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę Z. P. na bezczynność Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego i przewlekłe prowadzenie postępowania – z uwagi na brak wyczerpania przez stronę trybu przewidzianego w art. 37 K.p.a.
W dniu 4 marca 2014r. Z. P. złożył formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w jego sprawie.
Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i łącznie osiągają dochód z dwóch emerytur 2.596 zł, z tym że – jak zaznaczono – "żona chce się rozejść". Skarżący wykazał własność mieszkania o powierzchni 47 m ² w K., starego domu drewnianego w Grzybowie (przekazanego dzieciom), nieruchomości rolnej o powierzchni 1,12 ha oraz ¼ wyciętego lasu o powierzchni 3,5 ha. Jako koszty utrzymania Z. P. wskazał: czynsz i Internet – 440 zł, prąd – 100 zł, gaz – 70 zł, leki – 200 zł, telefon – 52 zł, środki czystości – 100 zł, leczenie zębów – 900 zł, paliwo do "malucha" – 300 zł, bieżące remonty – 150 zł, zakup odzieży – 200 zł, pożyczkę za telewizor – 118 zł, bankową – 120 zł. Dodatkowo skarżący pomaga bezrobotnej córce, wychowującej małoletnie dzieci.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem.
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
Należy przy tym zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy P.p.s.a.). Podkreślić ponadto należy, że opłaty sądowe – do których zalicza się wpis – stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
W ocenie Sądu przesłanki finansowe, na które powołał się skarżący w złożonym formularzu PPF nie uzasadniają uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani częściowym. Z. P. nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cytowanym powyżej art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia w szczególności okoliczność, że wnioskodawca wraz żoną posiadają stałe źródło utrzymania w postaci dwóch emerytur, z których osiągają regularny miesięczny dochód w kwocie 2.596 zł. W tym zakresie nie mogły odnieść skutku twierdzenia skarżącego, o tym że "żona chce się rozejść", jako że w złożonym formularzu PPF wskazał, że z H. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z tego też względu przy ocenie sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należało również uwzględnić sytuację osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą (por. postanowienie NSA z dnia 20 lipca 2011r., II OZ 627/11, LEX nr 1083856).
Ponadto podkreślenia wymaga, że małżonkowie mają obowiązek - wynikający z art. 23 k.r.o. - wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012r., I OZ 150/12, LEX nr 1136745). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. Co się zaś tyczy pomocy udzielanej przez wnioskodawcę dorosłej córce oraz wnukom to okoliczność ta nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd – nie tylko dlatego, że we wniosku nie wyszczególniono jakie kwoty są przeznaczane na ten cel – ale przede wszystkim z uwagi na brak wskazania, że osoby te pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym. Jednocześnie znamienne pozostaje, że wśród kosztów utrzymania strona wskazała zakup benzyny do samochodu (300 zł), nie wykazując jednakże własności tego pojazdu.
Końcowo należy wyjaśnić skarżącemu, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., związany z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012r., sygn. akt: I FZ 51/12, LEX nr 1120552). Analizując sytuację życiową i finansową Z. P. – w szczególności zadeklarowane przez niego dochody i wydatki – nie budzi wątpliwości Sądu, że taki warunek nie zachodzi na gruncie rozpoznawanej sprawy – wobec czego ani wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ani wniosek o ustanowienie adwokata nie mógł odnieść skutku w żadnej części.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a.